Мутәхәссиләр: хитай һөкүмити ваксинини козур қилип туруп түркийәгә бесим ишлитиватиду

Мухбиримиз ирадә
2020-12-31
Share

Чәт әлләрдики бир қисим тәтқиқатчи вә көзәткүчиләр хитай һөкүмитиниң таҗисиман вирус ваксинисини козер қилип туруп түркийәни уйғурларни хитайға қайтуруп беришкә йол ачидиған келишимнамини мақуллашқа қиставатқанлиқини билдүргән.

Бу һәқтә американиң "вашингтон тәкшүргүчиси" гезитиниң хәвәр қилишичә, хитай компартийәси һазир түркийәгә бу җәһәттә "көрүнәрлик бесим" ишләтмәктикән вә буниң үчүн түркийәни ваксина билән тәминләшни козер қилип қолланмақтикән.

Тәтқиқатчи адриян зенз бу һәқтә гезиткә қилған сөзидә: "хитайлар түркийәдики уйғур җамаитиниң арисиға кириш үчүн һәқиқәтән тиришиватиду. Уларниң алибурун нурғун җасуслири бар. Улар түркийәниң бу келишимни тәстиқлиши үчүн пәрдә арқисида наһайити зор бесим қиливатиду," дегән.

Түркийә-хитай арисидики "җинайәтчиләрни өз-ара өткүзүп бериш келишими" 2017 йили икки дөләт министирлири арисида имзаланған вә 2019-йили түркийә президенти рәҗәп тайип әрдуғанниң мақуллишидин өткән болсиму, әмма түркийә бүйүк милләт мәҗлиси (парламент) да техи авазға қоюлмиған. Һазир келишимнаминиң иҗра қилиниши пәқәт түркийә бүйүк милләт мәҗлисиниң қарариға бағлиқ болуп қалған болуп, йеқинда хитай хәлқ қурултийи бу қарарниң мақулланғанлиқини җакарлиған иди. Дәл шу күни хитайниң таҗисиман вирус ваксинисини түркийәгә йәткүзүлүшини кечиктүрүши көзәткүчиләрдә гуман пәйда қилған иди.

Түркийә өктичи партийәсиниң сабиқ парламент әзаси айқан әрдемир болса "вашингтон тәкшүргүчиси" гә қилған сөзидә: "бейҗиң бир яқтин түркийәгә салидиған мәблиғини, йәнә бир яқтин таҗисиман вирус ваксинисини козер қилип туруп, түркийәниң ташқий сияситигә тәсир көрситиватқандәк қилиду. Түрк хәлқ аммиси уйғурларни зор күч билән қоллайду, бирақ әрдоған хитайға яхшичақ болуш үчүн парламентта көп санлиқ болуштәк әвзәлликидин пайдилинип туруп, түркийә-хитай өткүзүп бериш шәртнамисини мақуллитиши мумкин," дегән.

Хәвәрдә йәнә түркийә гәрчә шималий атлантик әһди тәшкилатиниң муһим әзаси болсиму, әмма әрдоғанниң һөкүмәтни мустәбит йолға башлап, росийә вә хитай билән мунасивәтлирини қаттиқ йеқинлаштурғанлиқи, әгәр бу келишим имзаланса, түркийәдә панаһлиниватқан уйғурлар үчүн хәвп һасил қилидиғанлиқи баян қилинған.

Түркийә-хитай арисидики бу келишим түркийәдә вә башқа әлләрдә яшайдиған уйғур җамаитиниң, кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң вә америка һөкүмитиниң күчлүк диққитини қозғимақта. Дуня уйғур қурултийи түркийә һөкүмитини хәлқара қанунларға вә хәлқаралиқ қайтурмаслиқ принсиплириға риайә қилип, хитай һөкүмити билән өткүзүп бериш шәртнамиси имзалаштин сақлинишқа чақирди. Улар "бу келишим түркийә тәрипидин мақулланса, өткүзүп бериш шәртнамиси хитайниң уйғурларға зиянкәшлик қилишниң йәнә бир қоралиға айлиниши мумкин," деди. Дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса мундақ деди: "мәдәнийәт вә тил җәһәттин қериндаш болған түркийә бу дөләттә панаһланған уйғурларниң иккинчи вәтини дәп қарилиду. Шәрқий түркистанда йүз бериватқан ирқий қирғинчилиқни нәзәрдә тутқанда, түркийә һөкүмитиниң түркийидә яшайдиған барлиқ уйғурларни қоғдаш мәҗбурийити бар."

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт