Yaponiye-xitay munasiwitide Uyghurlar mesilisi muhim témilardin bolmaqta

• Muxbirimiz eziz
  2021-04-06

Uyghur jem'iyiti duch kéliwatqan zor qirghinchiliq hadisisini pilte qilghan halda xitay bilen gherp dunyasi otturisida bir zor qarimu-qarshiliq barghanséri muntizim shekil élishqa bashlimaqta. Nöwette buning tipik ipadiliri yaponiyening xitay bilen bolghan munasiwitide eks étishke bashlidi.

“Wal-sitrét zhurnili” gézitining 5-apréldiki xewiride éytilishiche, yaponiye tashqiy ishlar weziri toshimitsu motégi aldinqi küni xitay tashqiy ishlar ministiri wang yi bilen téléfonda bir yérim sa'et söhbetleshken. Söhbette u ikki terep köngül bölüwatqan mesililer qatarida Uyghur diyaridiki siyasiy basturush we xongkongdiki naraziliq herketliridin özlirining endishe qiliwatqanliqini alahide eskertken. Uning bu heqtiki mesililerni yaponiye bash weziri yoshixidé suga kéyinki hepte amérika ziyaritige méngishning teyyarliqini qiliwatqanda alahide tilgha élishi, xitayni bekmu perishan qilghan.

“Jenubiy xitay etigenlik géziti” ning 6-apréldiki xewiride éytilshiche, téléfon söhbitidin kéyin wang yi bayanat élan qilip, amérika prézidénti jow baydén ijra qiliwatqan xitaygha qarshi ittipaqdashlar qoshuni teshkillesh istratégiyesini eyibligen. Shuningdek yaponiye hökümitini “Amérika hökümiti dawrang qiliwatqan shinjang we xongkongdiki kishilik hoquq depsendichilikige jaza qollinishtek tetür éqimgha egeshmeslikke” chaqirghan.

Melum bolushiche, yaponiye hökümiti amérika bilen yéqin hemkarliq munasiwitide bolsimu amérika hökümiti bu yil mart éyida bashlighan “Uyghur diyaridiki zulumgha shérik xitay emeldarlirigha jaza bérish” herkitige qatnashmighan iken. Emma yaponiye bilen xitay otturisidiki munasiwet yéqinqi mezgillerde xitayning déngiz zomigerlik qilmishi tüpeylidin izchil jiddiylishiwatqan idi. Emdilikte ularning bu mesilini alahide tilgha élishi tashqiy dunyada yéngi inkaslarni peyda qilmaqta iken.