Heptilik xewer( 7-13- awghust)


2004.08.14
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Amérika tashqi ishlar ministiri kolén powél ependi mundaq dégen؛ " gu'antanamodiki Uyghurlarning mesilisi intayin murekkep bir mesile. Biz gu'antanamoda tutup turiliwatqan barliq mehbuslarning mesilisini bir terep qilishqa térishiwatimiz. Uyghurlar xitaygha qayturulmaydu. Biz ularni qobul qilidighan üchinchi dölet tépishqa térishiwatimiz. Ularni qobul qilish éhtimalliqi bolghan pütün döletler bilen söhbet élip bériwatimiz”. Ilgiri, amérika da'irliri bu 22 neper Uyghurni "xata jayda, xata waqitta tutulghanlar" dégen idi. Bu Uyghurlarni xitaygha qaturup bérish mesilisige xitaymu nahayiti köngül bölgen. Uchurlargha qarighanda béyjing izchil halda mezkur Uyghurlarni washin'gtondin telep qilghan. Emma, washin'gton buni ret qilghan.

Dunya Uyghur qurultiyi wekilliri shiwitsiyining malo shehiride ötküzülgen "yéshillar partiyisi"ning qurultiyigha qatnashqan. Dunya Uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshad réshit, bash teptishi küresh küsen we yene bashqa bir neper wekil dunya Uyghur qurultiyining Uyghur mesilisige tutqan pozitsiyisi, Uyghur élining nöwettiki weziyiti we bashqa bir qatar mesililer üstide tonushturush bérip ötti. Yéshillar partiyisi ilgiridinla Uyghurlar mesilisige köngül bölüp kelmekte. Yéshillar partiyisi shiwitsiye parlaméntida 16 neper ezasi bar bolghan chong partiyelirning biri bolup, dölet parlamént ezasi lota nilson xanim yéshillar partiyisining Uyghurlar mesilisige köngül bölüshni dawamlashturidighanliqini bildürdi.

Amérika Uyghurliri jem'iyiti amérika döletlik kishilik hoquqni ilgiri sürüsh komitétining iqtisadiy yardimi astida élip barmaqchi bolghan kishilik hoquqni himaye qilish pa'aliyetlirining bir ipadisi süpitide özining " Uyghur kishilik hoquq layihisi"namidiki mexsus intérnét sehipisini 11-awghusttin étibaren yolgha qoydi.

Resmi xewerlerge qarighanda 21-iyul küni shayar nahiyiside exmet tash we loqman memet isimlik ikki neper Uyghur yash aqsu wilayetlik ottura sot mehkimisi teripidin ölümge höküm qilinip, ijra qilin'ghan. Bulardin bashqa yene 18 neper Uyghur her xil yil ölchimidiki türme jazasigha uchrighan bolup, bularning ikki nepiri muddetsiz késilgen. Xitay da'irliri exmet tash bilen loqman memetni " sherqi türkistan xelq partiyisi" dep atalghan teshkilatning rehberliri dep élan qilghan. Shu jaydiki ismini éytishni xalimighan kishilerning bildürüshiche؛ "sherqi türkistan xelq partiyisi" namliq bu teshkilatning mezkur ezaliri buningdin 4-5 ay ilgiri xitay da'irliri teripidin tutulghan bolup, xitay soti ulargha "qoral saqlighan we yasighan" dégen jinayetni artqan bolsimu, lékin ularning birer weqe sadir qilghanliqini ispatliyalmighan. Mundaq ehwal astida beribir ularning ikki neper rehbirige ölüm jazasi bergen.

Xitay da'iriliri bir tereptin Uyghur siyasi pa'aliyetchilirige ölüm jazasi bérishni dawamlashtursa, yene bir tereptin Uyghur élidiki xitayche ma'aripni kücheytishni jiddileshtürmekte. Uyghur aptonom rayonluq hökümetning mu'awin re'isi li'uyi 8-awghust küni ürümchide ötküzülgen xitay memliketlik pédagogika mektepliri yighinida söz qilip, kélerki 5 yil ichide hökümetning 500milyon yu'en ajritip, xenzu tilida ders béreleydighan 50 ming oqutquchi terbiyileydighanliqini bildürgen. U, ashkara halda xenzu tilida ders bérelmeydighan oqutquchilarning köp bolushining yerlik ma'aripning tereqqiyatigha tosalghu ikenlikini körsetken. U yene, hazir Uyghur élide 340 ming oqutquchi barliqi, biwasite ders béridighanlarning sanining 230 ming ikenliki, xenzu tilida ders béreleydighanlarning sanining %60 ni igileydighanliqini tekitligen.

Ötken heptide amérika kéngesh palatasi wekiller ömiki Uyghur élinining ürümchi we qeshqer sheherlirini ziyaret qilghan. Amérika wekilliri qeshqer ziyaritini axirlashturup bolup, qirghizstan'ghan yürüp ketken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.