يېقىنقى يىللاردىن بېرى خەلقئارا جامائەت سورۇنلىرىدا ئۇيغۇر تىلىنىڭ يوقىلىش خەۋپىگە دۇچ كەلگەنلىكى، ئۇنىڭ قىممەتلىك بىر مەدەنىي مىراس ئىكەنلىكى ۋە قوغدىلىشى كېرەكلىكى تەكىتلىنىپ كەلگەن ئىدى. بۇ ھەپتە ئامېرىكا كېڭەش پالاتاسىدا ئېچىلغان بىر گۇۋاھلىق يىغىنىدا ئۇيغۇر تىلىنىڭ بىر مەدەنىي مىراس بولۇشتىن كۆپ، ھاياتىي كۈچكە ئىگە ئىستراتېگىيەلىك قورال ئىكەنلىكى ئوتتۇرىغا قويۇلدى.
بۇ پىكىرنى ئوتتۇرىغا قويغۇچى، پالاتانىڭ جۇمھۇرىيەتچى ئەزاسى جون كۇرتىس (John Curtis) ئەپەندى بولۇپ، ئۇ سۆزىدە، ئۇيغۇر تىلىنىڭ ئامېرىكا دىپلوماتىيەسى ۋە دۆلەت بىخەتەرلىكى ساھەسى ئۈچۈن ئىستراتېگىيەلىك ئەھمىيەتكە ئىگە ئىكەنلىكىنى تەكىتلىدى. ئۇ سۆزىدە يەنە ئامېرىكىنىڭ «ئۇيغۇر سىياسىتى قانۇن لايىھەسى»دىكى ئالاقىدار ماددىلىرىنى خاتىرىلىتىپ، خىتاي قاتارلىق ئاسىيا دۆلەتلىرىدە خىزمەت قىلىدىغان ئامېرىكىلىق دىپلوماتلارنىڭ ئۇيغۇر تىلىنى ئۆگىنىشى كېرەكلىكى، ئۇيغۇرلار بىلەن بىۋاسىتە سۆزلىشەلەيدىغان ۋە ئۇيغۇر ئىنسان ھەقلىرى ۋەزىيىتىنى چوڭقۇر چۈشىنەلەيدىغان بولۇشى كېرەكلىكىنى ئەسكەرتتى.
ئەسلىدە ئامېرىكىدا دىپلوماتلارنى ئۇيغۇر تىلى بويىچە تەربىيەلەش پىكىرى تۇنجى قېتىم ئوتتۇرىغا چىقىۋاتقان ئەمەس. «ئۇيغۇر سىياسىتى قانۇن لايىھەسى»دىمۇ، تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىدىن خىتاي، تۈركىيە ۋە باشقا ئۇيغۇرلار ياشايدىغان دۆلەتلەرگە يوللىنىدىغان دىپلوماتلارنى ئۇيغۇر تىلىدا تەربىيەلەش تەلەپ قىلىنغان.
بۇ تۈر لايىھەلەرنىڭ تۈزگۈچى ۋە قوللىغۇچىلىرىدىن بولغان ئامېرىكا دۆلەت ئىشلىرى كاتىپى ماركو رۇبىئو (Marco Rubio) ئەپەندى، بۇ يىغىندا ئىپادە بىلدۈرۈپ، مەزكۇر قانۇن لايىھەسىدە ئوتتۇرىغا قويۇلغان تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىنىڭ دىپلوماتلارنى كۆپ تىل بويىچە تەربىيەلەش ۋە كۆپ تىللىقلارنى قوبۇل قىلىش پىلانىنى ئەمەلىيلەشتۈرىدىغانلىقىنى تەكىتلىگەن.
كۆزەتكۈچىلەر بۇ باياناتنى ئۇيغۇر تىلىنىڭ خەلقئارا سەھنىدىكى ئورنىنىڭ يۈكسىلىۋاتقانلىقىنىڭ بىر بەلگىسى دەپ قاراشماقتا. ئۇلارنىڭ قارىشىچە، بىر تىلنىڭ ئىستراتېگىيەلىك ئەھمىيەتكە ئىگە دەپ ئېتىراپ قىلىنىشى، ئۇنىڭ پەقەت مەدەنىيەت كىملىكىنىڭ بەلگىسى ئەمەس، بەلكى دىپلوماتىيە، ئىستىخبارات، ئىنسان ھەقلىرى ۋە سىياسىي جۇغراپىيەلىك نۇقتىدىنمۇ زۆرۈر قورالغا ئيلىنىپ قالغانلىقىنىڭ ئىپادىسىدۇر.