ئۇيغۇر بالىلىرىنى ئاتا-ئانىسى ئۈستىدىن «كۆز-قۇلاق» بولۇشقا سېلىش يەنە داۋاملاشماقتا

خوتەنگە قاراتقان تېلېفون زىيارەتلىرىمىز جەريانىدا، كەنت ساقچىلىرى «نازارەتچى» ئوقۇغۇچىلاردىن ئەھۋال ئىگىلەۋاتقانلىقى، بۇ ئارقىلىق ئۇلارنىڭ ئاتا-ئانىسىنىڭ ئىدىيەۋى ھالىتىنى تەكشۈرۈۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى.

خىتاي دائىرىلىرىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى مەكتەپ بالىلىرىنى ئائىلىسى ۋە ئەتراپىدىكى كىشىلەرنىڭ ھەرىكىتىنى كۆزىتىشكە قاتناشتۇرۇش ئۇسۇلى، ئىلگىرى ئاتا-ئانىلارنىڭ دىنىي ئېتىقادىنى تەكشۈرۈش شەكلىدە كۆرۈلگەن بولسا، يېقىنقى يىللاردا خىتاي تىلىنىڭ ئائىلە ۋە جەمئىيەتتە ئىشلىتىلىشىنى نازارەت قىلىش شەكلىدە داۋاملاشماقتا.

خوتەن ۋىلايەتلىك مائارىپ ئىدارىسىنىڭ 2024-يىلى 12-نويابىردا ئېلان قىلغان رەسمىي خەۋىرىدە، «كىچىك قوللار چوڭ قوللارنى يېتەكلەش، دۆلەت ئورتاق تىلىنى بىرلىكتە ئۆگىنىش» پائالىيىتى ئارقىلىق 18 مىڭ ئوتتۇرا ۋە باشلانغۇچ مەكتەپ ئوقۇغۇچىسىنىڭ «جەمئىيەتتە دۆلەت ئورتاق تىلىنى ئومۇملاشتۇرۇش نازارەتچىسى» قىلىپ تەشكىللەنگەنلىكى بىلدۈرۈلگەن. دائىرىلەر بۇنىڭدىكى مەقسەتنى «ياخشى تىل مۇھىتى شەكىللەندۈرۈش» دەپ چۈشەندۈرگەن.

خوتەنگە قاراتقان تېلېفون زىيارەتلىرىمىز جەريانىدا، كەنت ساقچىلىرى «نازارەتچى» ئوقۇغۇچىلاردىن ئەھۋال ئىگىلەۋاتقانلىقى، بۇ ئارقىلىق ئۇلارنىڭ ئاتا-ئانىسىنىڭ ئىدىيەۋى ھالىتىنى تەكشۈرۈۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى.

خوتەن ۋىلايەتلىك مائارىپ ئىدارىسىنىڭ 2026-يىلى 5-فېۋرالدىكى خەۋىرىدە بولسا، «كىچىك قوللار چوڭ قوللارنى يېتەكلەش» ئۇسۇلى ئارقىلىق دۆلەت ئورتاق تىلىنى ئۆگىنىشكە 312 مىڭ 400 ئادەم-قېتىم قاتناشتۇرۇلغانلىقى بىلدۈرۈلگەن. 2026-يىلى 30-ئىيۇندا ئېلان قىلىنغان يەنە بىر رەسمىي ماتېرىيالدا خوتەندىكى 18 مىڭ ئوقۇغۇچى «نازارەتچى» يەنە بىر قېتىم تىلغا ئېلىنىپ، «ئوقۇغۇچى ئائىلىنى يېتەكلەش، ئائىلە مەھەللىگە تەسىر كۆرسىتىش» ئەندىزىسىنىڭ يولغا قويۇلغانلىقى تەكىتلەنگەن.

تېلېفونىمىزنى قوبۇل قىلغان يەنە بىر ساقچى خادىمى، ئائىلە ئەزالىرى تۇتقۇندىكى كىشىلەرنىڭ ئىدىيەۋى كەيپىياتىنى بىلىشنىڭ مۇھىملىقى ۋە بۇنى بىلىشنىڭ ئەڭ ئۈنۈملۈك يولىنىڭ شۇ ئائىلىدىكى بالىلار بىلەن ھەمكارلىشىش ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈردى.

خىتاي كىشىلىك ھوقۇقنى قوغداش تورىنىڭ 2018-يىلى ب د ت ئىرقىي ئايرىمىچىلىقنى تۈگىتىش كومىتېتىغا سۇنغان دوكلاتىدا، ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ ئائىلە ئەزالىرىنىڭ دىنىي قارىشى ۋە پائالىيەتلىرىنى مەكتەپكە مەلۇم قىلىش بېسىمىغا دۇچ كەلگەنلىكى، توپلانغان ئۇچۇرلارنىڭ جامائەت خەۋپسىزلىكى ئورگانلىرىغا يەتكۈزۈلگەنلىكى خاتىرىلەنگەن.

ئامېرىكانىڭ 2023-يىللىق خەلقئارا دىنىي ئەركىنلىك دوكلاتىدىمۇ ساقچىلارنىڭ رامىزان مەزگىلىدە ئۇيغۇر بالىلىرىدىن ئاتا-ئانىسىنىڭ روزا تۇتقان-تۇتمىغانلىقىنى سورىغانلىقى ۋە ئۇچۇر يەتكۈزگۈچىلەر تورىدىن پايدىلانغانلىقى قەيت قىلىنغان.

خىتاي دائىرىلىرى بۇ تەدبىرلەرنى «بالىلارنى دىنىي ئەسەبىيلىكتىن قوغداش»، «دۆلەت ئورتاق تىلىنى ئومۇملاشتۇرۇش» ۋە «جۇڭخۇا مىللىتى ئورتاق گەۋدىسى ئېڭىنى كۈچەيتىش» دەپ چۈشەندۈرۈپ كەلگەن.

يۇقىرىقى ماتېرىياللاردا يىللاردىن بېرى ئۇيغۇر بالىلىرىغا بېرىلگەن ۋەزىپىنىڭ مەزمۇنى ئۆزگەرگەن بولسىمۇ، ئۇلارنى ئائىلە ئىچى ۋە جەمئىيەتتىكى ھەرىكەتلەرنى كۆزىتىدىغان ۋاسىتە قىلىش ئەندىزىسىنىڭ داۋاملىشىۋاتقانلىقى مەلۇم بولماقتا.