Һәптилик хәвәрләр (14 - июндин 20 - июнғичә)

Мухбиримиз үмидвар хәвири
2008-06-20
Share

 Бейҗиң олимпик мәшили уйғур диярида

17 - Июндин 19 - июнғичә 2008 - йиллиқ бейҗиң олимпик мәшилини узутуш паалийити уйғур елиниң үрүмчи, қәшқәр, шихәнзә, санҗи шәһәрлиридә өткүзүлди.

Хитай һөкүмити тәрипидин күчлүк бихәтәрлик чарилири астида елип берилған мәзкур паалийәткә 624 мәшәлчи қатнашқан болуп, буниң %45 ни аз санлиқ милләтләр игилигән. Уйғурларниң нопуси %90 дәп қариливатқан қәшқәр вилайитиниң мәркизи, қәдими уйғур шәһири қәшқәрдики мәшәл узутуш паалийитигә 208 мәшәлчи қатнашқан болуп, буниң ичидә аран 80 нәччә адәм уйғур, қирғиз, таҗик вә башқа милләт болуп, %60 тин артуқ санни хитайлар игилигән икән. Һәтта, хәнзу қизлирини уйғурчә кейиндүрүп, йүзлиригә хитай дөләт байриқини чаплап, мәшәлни қарши елишқа елип чиқиш әһваллириму болған. Һөкүмәт бир туташ һалда мәшәлни қарши елиш паалийити уюштурған. Бу қетимқи мәшәл көтүрүштә уйғурлардин боксийорчи абдушүкүр, дарваз адил һошур һәмдә коммунистик партийә тәшвиқатчиси давут һашим қатарлиқларму қатнашқан болуп, уссулчи рәна олимпик тарихидики йеңилиқ сүпитидә усул ойнап мәшәл көтүргән.

Хитай мәтбуат васитилири бу қетимқи мәшәл узутуш паалийитигә юқири баһа беришип, "бу шинҗаңдики аз санлиқ милләтләрниң мәмликәт хәлқ билән тәң нәпәс еливатқанлиқини көрситиду" дәп тәбир бәрди. Әмма, шитаби мәркизи нюйорктики мухбирларни қоғдаш комитети шу күни қәшқәрдики олимпик мәшилини йәткүзүш паалийитидә чәтәллик мухбирларниң чәклимигә учриғанлиқини тәнқидлиди.

Мухбирларни қоғдаш комитетиниң асия ишлири кординатори баб детс мухбиримизға бәргән баянатида " бу вәқә бизни әпсусландурди. Бу хитайниң 2001 ‏ - йили олимпик саһибханлиқини талашқанда бәргән мәтбуат әркинлики тоғрисидики вәдисигә қанчилик риайә қиливатқанлиқини көрситиду " дәп көрсәтти. Учурлардин қариғанда, даириләр мухбирларниң кочидики пуқралар билән параңлишишқа болмайдиғанлиқини билдүргән.

Олимпик мәшилигә қарши намайишлар

Бейҗиң олимпик мәшилиниң уйғур дияриға йетип келиши мунасивити билән 6 - айниң 17 - күни германийиниң мюнхен шәһиридә наразилиқ намайиши өткүзгән болуп, буниңға йүзлигән уйғурлардин башқа хәлқаралиқ кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң вәкиллири қатнашқан.

Олимпик мәшилиниң уйғур елидики узутулуш паалийитигә қарши 6 - айниң 17 - күни йәнә канаданиң ванкувер шәһиридә бир қисим уйғурлар билән тибәтликләр бирликтә бирләшмә наразилиқ намайиши елип барди. Америка уйғурлири болса, келәр һәптидә наразилиқ намайиши өткүзүшни пиланлиди.

Америка дөләт мәҗлисидә хитай һәққидә өткүзүлгән испат бериш йиғини өткүзүлди

6 - Айниң 17 - 18 - күнлири 4 - қетимлиқ америка - хитай истратегийилик иқтисадий сөһбити америкида өткүзүлди. Америка малийә министири һенри паулсон билән хитай муавин баш министири ваң зһишан башчилиқидики икки тәрәп вәкиллири арисида икки дөләтниң сода - иқтисад саһәсидики һәмкарлиқлири һәққидә сөһбәт давамлашти.

Бу күнләрдә америка дөләт мәҗлисидә хитайдики мәсилиләр бойичә бир қатар гуваһлиқ бериш йиғинлири өткүзүлгән болуп, америка дөләт мәҗлиси вә һөкүмитиниң бирлишип башқурушидики хитай ишлар комитети 18 - июн күни дөләт мәҗлисидә испат бериш йиғини чақирип, мунасивәтлик тәрәпләрниң пикирини алди. Бу қетимқи йиғинниң темиси хитай қанун тәрәққиятиниң келәчәктики йөнилишигә беғишланған.

Шу күни йәнә америка ‏хитай иқтисад вә бихәтәрлик комитетиниң тәшкиллиши билән, америка кеңәш палатаси бинасида, хитайда боғулуватқан ахбарат вә учур әркинлик һәққидә гуваһлиқ бериш йиғини ечилған. Мәзкур йиғинда хитайдики аз санлиқ милләтләр җүмлидин уйғурларниң ахбарат әркинликиниң дәхли - тәрүзгә учраш әһвали һәққидиму мәлумат берилгән.

Шветсийә парламентида инсан һәқлири вә олимпик мәсилиси һәққидә гуваһлиқ йиғини ечилди

Бейҗиң олимпик мәшили уйғур дияриға йетип кәлгән 16 ‏ - июн күни, шветсийә парламентиниң скандийә залида " хитайдики инсан һәқлири вә олимпик " темисида гуваһлиқ бериш йиғини болуп өтти.

Бу йиғинни шветсийә парламенттидики мудиратлар партийиси вә християн демократлар партийисидин болған бир қисим парламент әзалири билән "хитайдики инсан һәқлири" намидики тәшкилат бирликтә уюштурған. Мәзкур йиғинда уйғурларниң кишилик һоқуқ мәсилисиму тилға елинип өтүлгән.

Японийә сабиқ баш вәзири шинзо абе уйғурларни қобул қилди

9 - Июн күнидин етибарән японийидә сәпәрдә болуватқан дуня уйғур қурултийиниң муавин рәиси сейит түмтүрк бир қисим японийә инсан һоқуқи паалийәтчилири вә һөкүмәт әмәлдарлири билән учришишлар елип берип, уйғурлар мәсилисини тонуштурған.

15 - Июн күни сабиқ японийә баш вәзири шинзо абе билән көрүшүп, униңға уйғурлар мәсилиси һәққидә мәлумат бәргән шуниңдәк японийә уйғур җәмийитиниң қурулғанлиқини уқтурған.

Японийә уйғур җәмийити 15 - июн күни токйода қурулған болуп, мәзкур җәмийәткә илһам мәхмут рәис болуп сайланған иди. Бу японийидики уйғурларниң тунҗи қетим ашкара йосунда бир җәмийәткә уюшуши болуп һесаблинидикән.

Истанбулда уйғур оқуғучиларни мукапатлаш мурасими өткүзүлди

Истанбулдики шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийити йеқиндин буян бир қатар паалийәтләрни елип барди. 6 ‏ - 15 ‏ - Күни мәзкур җәмийәт истанбулниң зәйтинбурну вә сафакөй районлирида уйғур өсмүрлири үчүн ачқан ана тил йәсли синиплириниң оқуғучилирини мукапатлаш мурасими өткүзди.

Мәзкур җәмийәт йеқинқи йиллардин буян уйғурларниң мәдәний - маарип ишлириға йеқиндин көңүл бөлүп, истанбул қатарлиқ җайларда уйғур пәрзәнтлириниң ана тилини өгиниши үчүн пайдилиқ әмәлий ишларни қилған иди.

Сахта "шәрқий түркистанчи" қолға чүшти

Йеқинда хитайниң шәндоң өлкисиниң чиңдав шәһәрлик җамаәт хәвпсизлик оргини өзини "шәрқий түркистан азадлиқ тәшкилати" ниң адәмлири дәп атап, партлитиш тәһдити селип, икки милйон 080 миң йүән тәләп қилған уч нәпәр хитайни қолға алди.

Бу һәқтә хитайниң қанунчилиқ тори учур бәргән болуп, қимарвазлиқ қилған мәзкур хитай җинайәтчиләр хитай һөкүмити тәрипидин террорчилиқ билән әйиблиниватқан уйғур тәшкилатиниң намини суйиистемал қилған. Бирақ, чиңдав сақчи даирилири мухбиримизниң бу һәқтики соаллириға җаваб беришни рәт қилған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт