Heptilik xewerler (14 - iyundin 20 - iyun'ghiche)

Muxbirimiz ümidwar xewiri
2008-06-20
Share

 Béyjing olimpik mesh'ili Uyghur diyarida

17 - Iyundin 19 - iyun'ghiche 2008 - yilliq béyjing olimpik mesh'ilini uzutush pa'aliyiti Uyghur élining ürümchi, qeshqer, shixenze, sanji sheherliride ötküzüldi.

Xitay hökümiti teripidin küchlük bixeterlik chariliri astida élip bérilghan mezkur pa'aliyetke 624 mesh'elchi qatnashqan bolup, buning %45 ni az sanliq milletler igiligen. Uyghurlarning nopusi %90 dep qariliwatqan qeshqer wilayitining merkizi, qedimi Uyghur shehiri qeshqerdiki mesh'el uzutush pa'aliyitige 208 mesh'elchi qatnashqan bolup, buning ichide aran 80 nechche adem Uyghur, qirghiz, tajik we bashqa millet bolup, %60 tin artuq sanni xitaylar igiligen iken. Hetta, xenzu qizlirini Uyghurche kéyindürüp, yüzlirige xitay dölet bayriqini chaplap, mesh'elni qarshi élishqa élip chiqish ehwallirimu bolghan. Hökümet bir tutash halda mesh'elni qarshi élish pa'aliyiti uyushturghan. Bu qétimqi mesh'el kötürüshte Uyghurlardin boksiyorchi abdushükür, darwaz adil hoshur hemde kommunistik partiye teshwiqatchisi dawut hashim qatarliqlarmu qatnashqan bolup, ussulchi rena olimpik tarixidiki yéngiliq süpitide usul oynap mesh'el kötürgen.

Xitay metbu'at wasitiliri bu qétimqi mesh'el uzutush pa'aliyitige yuqiri baha bériship, "bu shinjangdiki az sanliq milletlerning memliket xelq bilen teng nepes éliwatqanliqini körsitidu" dep tebir berdi. Emma, shitabi merkizi nyuyorktiki muxbirlarni qoghdash komitéti shu küni qeshqerdiki olimpik mesh'ilini yetküzüsh pa'aliyitide chet'ellik muxbirlarning cheklimige uchrighanliqini tenqidlidi.

Muxbirlarni qoghdash komitétining asiya ishliri kordinatori bab déts muxbirimizgha bergen bayanatida " bu weqe bizni epsuslandurdi. Bu xitayning 2001 ‏ - yili olimpik sahibxanliqini talashqanda bergen metbu'at erkinliki toghrisidiki wedisige qanchilik ri'aye qiliwatqanliqini körsitidu " dep körsetti. Uchurlardin qarighanda, da'iriler muxbirlarning kochidiki puqralar bilen paranglishishqa bolmaydighanliqini bildürgen.

Olimpik mesh'ilige qarshi namayishlar

Béyjing olimpik mesh'ilining Uyghur diyarigha yétip kélishi munasiwiti bilen 6 - ayning 17 - küni gérmaniyining myunxén shehiride naraziliq namayishi ötküzgen bolup, buninggha yüzligen Uyghurlardin bashqa xelq'araliq kishilik hoquq teshkilatlirining wekilliri qatnashqan.

Olimpik mesh'ilining Uyghur élidiki uzutulush pa'aliyitige qarshi 6 - ayning 17 - küni yene kanadaning wankuwér shehiride bir qisim Uyghurlar bilen tibetlikler birlikte birleshme naraziliq namayishi élip bardi. Amérika Uyghurliri bolsa, kéler heptide naraziliq namayishi ötküzüshni pilanlidi.

Amérika dölet mejliside xitay heqqide ötküzülgen ispat bérish yighini ötküzüldi

6 - Ayning 17 - 18 - künliri 4 - qétimliq amérika - xitay istratégiyilik iqtisadiy söhbiti amérikida ötküzüldi. Amérika maliye ministiri hénri pa'ulson bilen xitay mu'awin bash ministiri wang zhishan bashchiliqidiki ikki terep wekilliri arisida ikki döletning soda - iqtisad sahesidiki hemkarliqliri heqqide söhbet dawamlashti.

Bu künlerde amérika dölet mejliside xitaydiki mesililer boyiche bir qatar guwahliq bérish yighinliri ötküzülgen bolup, amérika dölet mejlisi we hökümitining birliship bashqurushidiki xitay ishlar komitéti 18 - iyun küni dölet mejliside ispat bérish yighini chaqirip, munasiwetlik tereplerning pikirini aldi. Bu qétimqi yighinning témisi xitay qanun tereqqiyatining kélechektiki yönilishige béghishlan'ghan.

Shu küni yene amérika ‏xitay iqtisad we bixeterlik komitétining teshkillishi bilen, amérika kéngesh palatasi binasida, xitayda boghuluwatqan axbarat we uchur erkinlik heqqide guwahliq bérish yighini échilghan. Mezkur yighinda xitaydiki az sanliq milletler jümlidin Uyghurlarning axbarat erkinlikining dexli - terüzge uchrash ehwali heqqidimu melumat bérilgen.

Shwétsiye parlaméntida insan heqliri we olimpik mesilisi heqqide guwahliq yighini échildi

Béyjing olimpik mesh'ili Uyghur diyarigha yétip kelgen 16 ‏ - iyun küni, shwétsiye parlaméntining skandiye zalida " xitaydiki insan heqliri we olimpik " témisida guwahliq bérish yighini bolup ötti.

Bu yighinni shwétsiye parlaménttidiki mudiratlar partiyisi we xristiyan démokratlar partiyisidin bolghan bir qisim parlamént ezaliri bilen "xitaydiki insan heqliri" namidiki teshkilat birlikte uyushturghan. Mezkur yighinda Uyghurlarning kishilik hoquq mesilisimu tilgha élinip ötülgen.

Yaponiye sabiq bash weziri shinzo abé Uyghurlarni qobul qildi

9 - Iyun künidin étibaren yaponiyide seperde boluwatqan dunya Uyghur qurultiyining mu'awin re'isi séyit tümtürk bir qisim yaponiye insan hoquqi pa'aliyetchiliri we hökümet emeldarliri bilen uchrishishlar élip bérip, Uyghurlar mesilisini tonushturghan.

15 - Iyun küni sabiq yaponiye bash weziri shinzo abé bilen körüshüp, uninggha Uyghurlar mesilisi heqqide melumat bergen shuningdek yaponiye Uyghur jem'iyitining qurulghanliqini uqturghan.

Yaponiye Uyghur jemiyiti 15 - iyun küni tokyoda qurulghan bolup, mezkur jem'iyetke ilham mexmut re'is bolup saylan'ghan idi. Bu yaponiyidiki Uyghurlarning tunji qétim ashkara yosunda bir jem'iyetke uyushushi bolup hésablinidiken.

Istanbulda Uyghur oqughuchilarni mukapatlash murasimi ötküzüldi

Istanbuldiki sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jemiyiti yéqindin buyan bir qatar pa'aliyetlerni élip bardi. 6 ‏ - 15 ‏ - Küni mezkur jemiyet istanbulning zeytinburnu we safaköy rayonlirida Uyghur ösmürliri üchün achqan ana til yesli siniplirining oqughuchilirini mukapatlash murasimi ötküzdi.

Mezkur jemiyet yéqinqi yillardin buyan Uyghurlarning medeniy - ma'arip ishlirigha yéqindin köngül bölüp, istanbul qatarliq jaylarda Uyghur perzentlirining ana tilini öginishi üchün paydiliq emeliy ishlarni qilghan idi.

Saxta "sherqiy türkistanchi" qolgha chüshti

Yéqinda xitayning shendong ölkisining chingdaw sheherlik jama'et xewpsizlik orgini özini "sherqiy türkistan azadliq teshkilati" ning ademliri dep atap, partlitish tehditi sélip, ikki milyon 080 ming yüen telep qilghan uch neper xitayni qolgha aldi.

Bu heqte xitayning qanunchiliq tori uchur bergen bolup, qimarwazliq qilghan mezkur xitay jinayetchiler xitay hökümiti teripidin térrorchiliq bilen eyibliniwatqan Uyghur teshkilatining namini suyi'istémal qilghan. Biraq, chingdaw saqchi da'iriliri muxbirimizning bu heqtiki so'allirigha jawab bérishni ret qilghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet