“муқимлиқ” ни сақлаш үчүн төвәнгә чүшүрүлгән бир уйғур кадирниң җәнубта көргән-билгәнлири

Мухбиримиз қутлан
2015.08.19
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
xoten-xitay-tansa-kochmen.jpg Хитай өлкилиридин кәлгән көчмәнләр хәлқ мәйданида көңүл ечиш паалийити қилмақта. 2015-Йили 15-апрел, хотән.
AFP

“нөвәттә уйғур деһқанлириниң бешиға келиватқан күлпәтләрни дуняниң башқа һәрқандақ җайида учритиш әсла мумкин әмәс.”

Нам-шәрипини ашкарилашни халимайдиған бир уйғур яш радиомиз зияритини қобул қилғанда өз сөзини юқириқи җүмлә билән башлиди.

“2014-йилининиң май айлиридин етибарән, аптоном районлуқ партком нәччә он миңлиған һөкүмәт хадимлири, кадирлар, кәспий саһәдики кишиләр һәмдә һәрқайси идарә-җәмийәтләрдики ишчи-хизмәтчиләрни һәрикәтләндүрүп, интайин зор дағдуға билән төвәнгә-асасий қатламға әвәтти. Мән үрүмчидики мәлум алий мәктәпниң тәтқиқатчи хадими болуш сүпитим билән бу вәзипигә талландим һәмдә бир йиллиқ муддәт билән җәнубтики мәлум наһийәгә чүшүрүлдүм.”

У сөзини давамлаштуруп мундақ деди: “биз меңишниң алдида аптоном районлуқ партком мәхсус йиғин ечип, бизниң төвәндә немиләрни қилиш вә немиләрни қилмаслиқимиз һәққидә көрсәтмә бәрди. Аталмиш ‛муқимлиқ‚ ни сақлаш вә ‛әл райини қолға кәлтүрүш‚ бизниң төвәндә қилидиған муһим вәзипимиз иди. Һалбуки, аптоном районлуқ партком интайин ениқ қилип, ‛төвәнгә чүшүрүлгән кадирларниң һәрқандақ ишни йәрлик парткомниң орунлаштуруши вә пилани бойичә елип бериш‚ ни алаһидә уқтурди. Биз тәқсим қилинған җайларға йетип барғандин кейин бизниң пүтүн паалийәтлиримизниң әмәлийәттә йәрлик парткомниң назарити астида болидиғанлиқини, һечқандақ бир ишни өз алдимизға елип баралмайдиғанлиқимизни һес қилдуқ.”

У йәнә мунуларни илгири сүрди: “биз барған наһийәдә бизниң вәзипимиз наһийәдики аталмиш ‛муқимлиқ‚ қа тәсир йәткүзүватқан ‛әрзхор‚ яки ‛дәвагәр‚ ләрни тизгинләш, улар билән сөзлишип, уларниң давамлиқ наһийә атлап әрз қилишини тосуш болди. Наһийәдики башқа конкрет ишларға бизни арилаштурмиди. Йәр-су дәваси бу наһийәдики асаслиқ мәсилә болуп, үзлүксиз келиватқан хитай көчмәнлири бу йәрдики уйғур деһқанлириниң йәр-су вә һаятлиқ муһитини барғансери тарайтип бериветипту. Бу йәрдики деһқанларниң һеч бири йәрлиригә өзи халиғанчә зираәт териялмайдикән, бәлки йеза вә наһийә секретариниң буйруқи бойичә деһқанчилиқ қилидикән. Наһийә секретари билән башқа юқири дәриҗилик әмәлдарлар хитай өлкилиридики уруқ-туғқанлирини тәклип қилип мәзкур наһийәдә пәмидор вә қизилмуч қиями пишшиқлап ишләйдиған завут қурған икән. Наһийә әтиязда деһқанлар билән һәр килограм пәмидурни 50 тийиндин сетивалимиз дәп тохтам түзигән икән. Һалбуки, күзгә барғанда деһқанлар пәмидорлирини һәтта 20-30 тийиндинму саталмай зиян тартидикән. Мәзкур завутларниң хитай хоҗайинлири пәмидор, қизилмуч вә башқа йәрлик мевә-чевиләрни йоқниң һесабида интайин әрзан сетивелип, уни пишшиқлап ишлигәндин кейин ичкиригә тошуп қиммәт баһада сетип һәссиләп пайда үндиридикән.”

У йәнә мунуларни тәкитлиди: “наһийәдики асаслиқ парникларни хитайлар игиливалған икән, униң үстигә, суниң беши хитайларға берилип, улардин ашқан суларни андин уйғур деһқанлар ишлитидикән. Уйғур деһқанлар йилда 15 күндин бир айғичә хитайларниң парниклири үчүн һәқсиз һашарға ишләйдикән. Уйғур деһқанларниң йил бойи ишләп, тапқининиң тизини япалмиғанлиқини өз көзимиз билән көрдуқ.”

У ахирида мунуларни илгири сүрди: “төвәнгә чүшүп, ‛әл райини қолға кәлтүрүш‚ дегәнләрниң әмәлийәттә қуруқ шоар икәнликини, шунчә көп кадирни төвәнгә чүшүрүш үчүн кәткән мәбләғ вә тәминатни шу бичарә деһқанларниң қолиға бәрсә көп яхши болидиғанлиқини һес қилип йәттуқ.”

“бир йил туруш җәрянида көзимиз көргән, қулиқимиз аңлиған әһваллар һәққидә бир доклат тәйярлап юқириға сунмақчи болған идуқ. Һалбуки, юқиридин бизниң хизмәт гуруппимизға башлиқ қилип тәйинләп қойған хитай кадир бу доклатни әвәтишимизни тосуп қойди. Буниң билән ‛әл райини қолға кәлтүримиз‚ дәп аварә болуп асасий қатламда өткүзгән бир йиллиқ ишимиз һечқандақ әмәлий үнүм бәрмәй ахирлашти.”

Тәпсилатини аваз улиништин аңлиғайсиз.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.