Xitay taratqulirida "Irqiy qirghinchiliq" heqqide "Aq-qara" almashturuwétildi

Muxbirimiz nur'iman
2021-01-26
Share
Xitay taratqulirida Amérika hökümitining xitayning Uyghurlarni asas qilghan milletlerge qaratqan keng kölemlik basturushini resmiy "Irqiy qirghinchiliq" dep békitken qararini élan qilghan sabiq tashqi ishlar ministiri pompéyogha shexsi hujum qilghan xitay taratqulirining biri.
Social Media

24-Yanwar künidin bashlap xitay hökümet taratqusi bolghan "Shinjang téléwiziyesi" ning Uyghurche we xitayche qanalliri hem bashqa metbu'atliri amérika hökümitining xitayning Uyghurlarni asas qilghan milletlerge qaratqan keng kölemlik basturushini resmiy "Irqiy qirghinchiliq" dep békitken qararini élan qilghan sabiq tashqi ishlar ministiri pompéyogha shexsi hujumni bashlighan.

Uyghur aptonom rayonluq xelq qurultiyi da'imiy komitéti, aptonom rayonluq xelq hökümiti we aptonom rayonluq siyasiy meslihet kéngishi "Qiyametning alwastisi pompéyo choqum tarix teripidin sot qilinidu we hésab sorilidu" serlewhilik bayanat élan qilghan.

Bayanatta mundaq déyilgen: "Amérikining sabiq tashqi ishlar ministiri pompéyo shinjangning siyasitini 'Uyghurlarni basturush', 'mejburiy emgekke sélish', 'musulmanlargha ziyankeshlik qilish', 'mejburiy tughmas qilish' we 'irqiy qirghinchiliq' dep yalghan éytti. Bundaq siyasiyonni dunya xelqi muqerrer mesxire qilidu, amérika xelqimu muqerrer nepretlinidu. Shinjangdiki her millet kishiliri muqerrer nepretlinidu we pikirlirini ret qilidu".

Bayanatta yene "Pompéyo junggogha qarshi tetqiqatchi adri'an zénz we awstraliye istratégiyelik siyaset tetqiqat orni qatarliqlar oydurup chiqarghan atalmish 'shinjanggha munasiwetlik tetqiqat doklati' ni ishlitip shinjang siyasitimizge hujum qildi. Dölet ichi we sirtidiki taratqular jéng go'énning junggogha qarshi mish-mish paranglarni yasash we junggogha töhmet qilish arqiliq tirikchilik qilghanliqini köp qétim ashkarilidi. U yazghan doklat sanliq melumatni oydurup chiqirish, perez qilish we reqemlik oyun oynash bilen tolghan. U pütünley ilmiy yalghanchi we junggogha qarshi küchlerning siyasiy qorchiqi. Awstraliye istratégiyelik siyaset instituti yardem bergüchilerning menpe'eti üchün junggogha qarshi her xil mesililerni oydurup chiqiridu we teshwiq qilidu. U hergizmu ilmiy tetqiqat orgini emes, belki bezi siyasiyonlar teripidin bashqurulidighan we ishlitilidighan junggogha qarshi qoral. Bolupmu shinjanggha munasiwetlik mesililerde, uzundin buyan asassiz we xam xiyallargha tolghanliqi bilen dang chiqarghan. Pompéyo emeliyetke köz yumdi, emma bu yalghanchiliqlarni ölchem qilip, shinjang heqqide toxtimay 'warang-churung' qildi, hemde shinjanggha 'qalpaq kiydürdi'. Uning nomussizliqta, exlaqsizliqta chéki yoq." dégendek haqaret xaraktérlik ibariler ishlitilgen.

Gérmaniyelik tetqiqatchi adri'an zénz ependi xitayning Uyghurlargha qaratqan siyasitining mutexessisi bolup, uning tetqiqatliri xitayning Uyghurlargha qaratqan siyasetlirini muhim ispat bilen teminligen.

Adri'an zénz ependi xitay hökümitining bundaq tillashlirigha adetlinip qalghanliqini éytip mundaq dédi: "Xitay tashqi ishlar ministirliqi méning ismimni atap turup hujum qilishi nahayiti normal ehwal, bu ularning ümidsizlikini körsitip béridu. Ular néme qilarini bilelmey qaldi, mudapi'e halitige ötti. Chünki ular qiliwatqan dehshetlik wehshiylikler toghrisida nurghun pakitlar bar. Shunga ular hujumni shexslerge qaratti."

Melum bolghinidek "Irqiy qirghinchiliq" qarari sabiq amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyoning shexsi qarari bolmastin belki amérika hökümitining qarari idi. Mayk pompéyoning bayanatidin bir nechche sa'et ötkendin kéyin, amérika hökümitining yéngi tashqi ishlar ministiri namzati antoniy billinkén axbarat élan qélish yighinida muxbirlarning bu heqtiki so'allirigha jawab bérip, pompéyoning bu qararigha qoshulidighanliqini bildürgen. Nöwettiki amérika prézidénti jow baydinmu prézidéntliq saylimi mezgilide "Xitay hökümitining Uyghurlargha séliwatqan zulumliri neq irqiy qirghinchiliqtur. Biz buninggha qet'iy qarshi turimiz," dégenidi.

"Washin'gton közetküchisi" 24-yanwar élan qilghan maqaliside baydin hökümitining xitay kompartiyesining Uyghur musulmanlirigha yürgüzüwatqan siyasetlirini "Irqiy qirghinchiliq" dep tonushni dawamlashturidighanliqini tekitligen bolup, baydin hökümitining dölet bixeterlik kéngishining bayanatchisi émiliy xorné "Washin'gton közetküchisi" ge mundaq dégen: "Prézidént baydén Uyghurlargha qélin'ghan zulumni 'irqiy qirghinchiliq' dep atidi hem u eng küchlük shekilde bu sözide ching turidu."

Adri'an zénz ependi yene mundaq dédi: "Bu xil xitay teshwiqatlirining belgilik qimmiti bar, hemishe yézilghan qurlar arisidiki heqiqetni oquydighan kishiler chiqidu. Tejribisi bar her qandaq adem heqiqetning ularning sözlirining eksiche ikenlikini bilidu. Shunga kishiler uni qandaq chüshinishni bilsila, ularning yalghan teshwiqatlirining melum derijide paydisi bar dep qaraymen".

Xitay hökümet taratquliri dölet ichide mayk pompéyo we adriyan zénizgha qaritilghan yuqiriqi bayanatni Uyghurche we xitayche qanallarda arqa-arqidin tarqatqandin bashqa xitayning dölet ilikidiki xelq'araliq teshwiqat organliridin biri bolghan "Yershari waqit géziti" 25-yanwar "Shinjang ahaliliri pompéyoning 'irqiy qirghinchiliq' toghrisidiki yalghanliqini ashkarilash üchün shexsiy sinlarni yollidi" serlewhilik maqale élan qilghan.

Maqalide, "Amérikaning sabiq tashqi ishlar ministiri pompéyoning 19-yanwar küni tiwittérda uchur yollap, 'xitay shinjangda Uyghur we bashqa milletlerge qarshi 'irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayet sadir qildi', 'xitay kompartiyesi choqum jawabkarliqqa tartilishi kérek' dégendin kéyin 'shinjangliq' nurghun ahalilerning hesh-pesh dégüche pompéyoning 'irqiy qirghinchiliq' teshebbusigha reddiye bérish üchün özlirining hayatini hékaye qilidighan sinlarni yollashqa bashlighanliqi" bayan qilin'ghan.

Xitay metbu'ati tarqatqan bu sin körünüshliride töt neper Uyghur, Uyghur we xitay tillirida xitay kompartiyesining "Ularning turmushini qandaq yaxshilighanliqini sözligen bolup, ular xitay hökümitini maxtap washin'gtonning xitayning ichki ishlirigha arilishishtin waz kéchishi" ni éytqan.

26-Yanwar küni birleshme agéntliqning béyjingda turushluq muxbiri daki kang özining twéttir hésabida Uyghur aptonom rayonluq hökümetining hökümet xizmetchilirige ewetken körsetmisini ashkarilighan. Körsetmide mundaq mezmunlar yer alghan: ""Organlar we teshkilatlar, yéqinda amérika tashqi ishlar ministiri pompéyoning junggogha qarshi qilghan sözige jawaben qisqa sin ishlenglar, sin körünüshi üchün 1) xitay tili yaxshi bolghan Uyghur xizmetchilerni tallang. 2) Pompéyoning sözige éniq pozitsiye bildürüng, mesilen: 'pompéyoning junggogha qarshi sözige qet'iy qarshi turimen, méning ulargha bek achchiqim keldi'. Andin, partiyeni, döletni we shinjangni yaxshi köridighanliqingizni ipadileng, mesilen: 'men junggoluq', 'men wetinimni söyimen', 'xizmet we turmushta xushalmen', dégendek".

Adri'an zénz ependi xitay döletlik taratquliri arqiliq élip bériliwatqan bu teshwiqatlargha qarita mundaq ipade bildürdi: "Ularning yalghan xewer bérishke mejbur bolghanliqigha échinimen. Belki ularning arisidin beziliri méning doklatimni oqush pursitige ériship qalsa, ularning heqiqiy közqarishini anglashni xalaymen. Lékin ularning undaq erkinliki bolmasliqi mumkin".

Adri'an zénz ependi yene atalmish "Ishqa orunlashturush" mesilisi heqqide toxtilip mundaq dédi: "Méning bashtiki tetqiqatlirim yighiwélish lagérlirida yürgüzülüwatqan keng kölemdiki mejburiy emgek heqqide idi. Kéyinki tekshürüshlirimde bolsa ikki xil shekildiki mejburiy emgek mesilisi mewjut. Biri ular emgek küchini yighiwélish lagérliridin zawutlargha yötkep ishlitish, yene biri Uyghur jem'iyitidiki lagér sirtidiki yashlarni mejburiy emgekke sélish."

Amérika mejburiy emgek mesiliside jiddiy tedbirlerni alghan bolup, ötken yili martta diniy erkinlik komitétining re'isi güriy béyérning xitayni mejburiy emgekke chétishliq ikenliki gumanliq bolghan herqandaq pa'aliyetni derhal toxtitishqa chaqirghan. Amérika dölet mejlisi "Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihesi" ni maqullashqa chaqiridighanliqi, herqandaq mejburiy emgek mehsulatining amérikigha import qilinishi qobul qilinmaydighanliqini bildürgenidi.

Adri'an zénz ependi mushu seweblerdin xitay hökümiti amérika hökümiti bilen biwasite qarshilashmastin shexs üstidin bu mesilining jiddiylikini töwenletmekchi bolghanliqini tekitlidi, u mundaq dédi: "Méningche ular yéngi baydén hökümitige intayin éhtiyat bilen mu'amile qiliwatidu. Baydén hökümiti bilen muresselishish yaki keng qorsaq pozitsiyede bolush üchün amérika hökümitige qarshi yumshaq sözlerni ishlitiwatidu. Közitishimche Uyghurlar we kishilik hoquq mesiliside ashu pozitsiyeside boluwatidu. Xitay éniqki amérika bilen bolghan munasiwitini yumshitishni ümid qilidu. Shunga pompéyogha oxshash kishilerni eyiblewatidu. Shexslerni eyiblesh da'im eng asan yol".

Amérikadiki siyasiy közetchi ilshat hesen ependi xitayning bu yalghan teshwiqatliri we adri'an zénz qatarliq kishilerning shexsiyitige hujum qilghanliqini xitayning özining qilmishlirini yépishqa urun'ghanliq, dep baha berdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet