Mettoxtining yitip kétishi we tépilishimu sir

Muxbirimiz gülchéhre
2015-04-09
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitay ölkiliridin tépilghan ikki Uyghur balining Uyghur élige qayturulush sepiridiki shi'endiki qonalghu. 2005-Yili 25-dékabir.
Xitay ölkiliridin tépilghan ikki Uyghur balining Uyghur élige qayturulush sepiridiki shi'endiki qonalghu. 2005-Yili 25-dékabir.
AFP

Yéqinqi yillarda yoqap ketken Uyghur balilarning 83% ti Uyghur élining jenubidin qachurulghan, xoten wilayiti Uyghur balilar yoqap kétiwatqan nuqtiliq rayonning biri. Emma yoqap kétip qayta tépilghanlarmu yoq emes.

2013-Yili 12-ayda xoten sheher ichidiki bir bazarda, anisining qéshidin birdinla ghayib bolghan 8 yashqa kirip qalghan mettoxti metyasinning, bir yildin artuq iz dériki bolmighan idi. U bu yil 2-ayda asmandin chüshkendekla tépilip qaldi. Emma uning qandaq yitip ketkini sir bolghan bolsa, qandaq qilip tépilip qalghanliqimu bir sir bolmaqta, chünki mettoxti yitip kétip saq salamet qaytip kelgen bolsimu u burunqi mettoxti emes, burunqidek gep qilmaydu, külmeydu belkim u bu bir yil ichide tartqan iztirap, azab we qorqilirini esleshnimu xalimisa kérek. Qorqunchluq bextsiz bir yilni ötküzgen mettoxti, xoten wilayiti lop nahiyisi sampul yézisidiki illiq a'ilisige qaytip kelgendin kéyin, biz uning ata-anisini téléfonda ziyaret qilduq. Muxbirimiz gülchéhrening bu heqtiki söhbet xatirisi diqqitinglarda bolsun.

Mettoxtining dadisi metyasin bilen söhbet

-Mettoxti qanche yashqa kirdi?
-Bir aydin kéyin 9 yashqa kiridu.
-Qachan qandaq tépildi?
-Bir yérim ay bop qaldi ürümchidin ekeldim. Biri téléfon qiptiken, balangla shumu tonuwélinglar dep, ürümchige barghandin kéyin yene téléfon qilip balini bir aptobus béketke qoyup qoyghanliqini éytti, bérip qarisam mettoxti shu, etrapida héchkim yoq bir dem turup baqtim héchkim kelmidi, balini qayturup keldim. Bala bek qorqup ketken chéghi gepmu qilmidi, peqet yighlidi shu....
-Qandaq yitip ketken?
2013-Yili 12-ayda anisi xotendiki bazargha élip kirgende anisining qéshidin tuyuqsiz yoqap ketken. Bir yil boldi izdimigen yérimiz qalmidi, iz-dériki bolmighan idi.
-Mettoxti özining kimler teripidin élip kétilgenlikini némilerge uchrighanliqini éytmidimu?
-Élip ketkenler balini kötürüpla mashinigha sélip élip méngiptu, kéyin bir öyde yoshurup yürüptudek. Uyghurlarken. Lékin bashqa birer ishqa mejburlap urulghanning gépini qilmidi.
-Saqchilar balini élip qachqan yaki xewirini bergenlerni inchikilep tekshürmidimu?
-Balidin soridi emma mettoxti jiq nerse dep bérelmidi, ularmu bilelmidi bolghay.....
-Bir yil yoqap ketken balini qandaq bolup qayturup bergendu? bu heqte néme oylaysiz?
-Süriyening ata anisi qizini izdep yurtumizghimu kelgen shu chaghda körüshüp mettoxtining izdesh élannimu ulargha bergen,jem'iyette yoqap ketken balilarni qayta izdesh kücheygendin kéyin shuning paydisi bolup, xudayim asanliq bérip balimu tépildi.
-Bala qaytip kelgendin kéyin jismaniy rohiy jehetlerdin salametlikini tekshürüp kördingizmu?
-Yaq undaq qilalmiduq, iqtisadimizdimu qiyinchiliq bolghandikin qilip kételmiduq, balini izdeymen dep déhqanchiliq qilalmiduq bu yilmu bughday téralmidim, bankidin qerz alghan 15 ming koy qerzim bar....
-Mettoxti mektepke qayta kirdimu?
-He'e oquwatidu, özüm apirip kéliwatimen, bir aydin buyan oqutquchilar bilen tiriship yürüp sawatini chiqarduq, özimu 15 künche bolup qaldi balilargha ileshkili.

Mettoxtining anisi hajinisaxan bilen söhbet

-Hajinisa balini tépiwapsiler mubarek bolsun.
-Rehmet, xosh bolduq, bala dégen ademning jéni bolghandikin...
-Sizning qéshingizdin yoqap ketkenmidi?
-He e méning qéshimda idi, balining kichiki qolumda idi, birdinla yénimdin yoqap ketti, bek qorqup kettuq...
-Nimidin bekrek ensiridingiz?
-Bir yolila yoqap ketkendin kéyin, nedidu? saq barmidu? néme qiliwatqandu, qorqutup qoyghanmidu néme künlerni körgendu dep azablinip ichim échiship siqilip yürduq. Bir yil ötüp ketti.
-Oghlimiz bilen qayta körüshkende qandaq boldingiz?
-Qaytip kelgende özümni tutalmay arqamgha örülüp ketkili tas qaldim. Bek oruqlap kétiptu..Ishqilip burunqidek emes, bir néme démidi emma yighlapla turdi...Bir yil anisidin ayrilghandin kéyin.
-Külüp baqtimu?
-He e etisi küldi? tamaq yewatqanda küldi..
-Néme tamaq étip bergentingiz?
-Polu étip bergen....
-Normal kichik balilar apisigha erkiligendek sizge ekilemdu?
-Yaq, bekmu gep qilmaydu....
-Béshingizdin ötken mushu bextsizliklerdin kéyin bashqa-ata anilargha, yetküzidighan sözliringiz barmu?
-Béshimizgha bundaq ishlar kélip baqmighandin kéyin bizmu öz waqtida sel qaraptuq, hazirqi jem'iyet qalaymiqan bolghandin kéyin, balilarni bir yerge aparsaq qolini qoyuwetmey özimizdin ayrimisaq bolidiken, balilarghimu özini qoghdash terbiyisini élip bérish zörürken.

Toluq bet