Küp-kündüzde yoqap ketken narsidining jesiti öz mehellisidin tépilghan

Muxbirimiz gülchéhre
2016-01-20
Share
mehelle-oynap-yurgen-bala.jpg Kochida oynap yürgen qaraqsiz Uyghur balisi. 2013-Yili 8-noyabir, qeshqer.
AFP

Uyghur aptonom rayonida bala yétish weqeliri köplep yüz bermekte. Yéqinqi künlerdin buyan Uyghur undidar salonlirida balilarning köplep yitip kétiwatqanliqi we bezi balilarning jesetliri tépilghan bolsimu, ichki organlirining oghrilan'ghanliqi melum bolghanliqidek uchurlar tarqilip, ata-anilarda qaytidin teshwish peyda qiliwatqanliqi melum. Ijtima'iy alaqe wasitiliride Uyghurche tarqalghan bala izdesh uchurlirigha asasen igileshlirimiz dawamida, bir ay ilgiri aqsu sheher topluq yézisidin yoqap ketken 8 yashliq dilare abdumijitning, 19 kün bolghanda jesitining öz mehellidin tépilghanliqidek yene bir échinishliq weqe ashkarilandi.

"Yalghan uchur"

Ikki-üch kün ilgiri undidar topluqlirida "Jiddiy uqturush" namida bir uchur tarqaldi, uningda: "Köpchilik diqqet: ürümchide 20din artuq bala yoqap ketti, buning ichide yette balining ‍ich ‍ezaliri ‍oghrilandi, bügün mektepmu ‍ata-anilar yighini ‍achti, kochida laghaylap yürüp, baligha binaning aldighiche ‍egiship kelgen, minibus heydigen, ashliq sétiwalidighan, kona a'ile üskünilirini sétiwalidighanlardin qara maska taqighan, qara ishtan kiygen, yol soraydighanlargha hergiz toxtimang, karingiz bolmisun, tapshurup ‍alghanlar tarqiting, bu bir heqiqet, bir qétim tarqatsingiz, belkim bir balini qutquzup qélishingiz mumkin" dep eskertilgen. Bu uchur téz arida Uyghur jem'iyitide, ata-anilarda teshwish we endishe peyda qilghan.

Bu heqte 20-yanwar ürümchi sheherlik jama'et xewpsizlik idarisige téléfon qilghinimizda, ular "Bu uchur yalghan uchur" dep agahlandurdi. Emma bala yétish weqelirige da'ir melumat bilen teminleshni ret qildi.

Yitkenlerni izdesh pida'iysidin ata-anilar semige "Xeter bezide yénimizdila iken"

Gerche bala yoqap kétish weqeliri pewqul'adde küp körülüwatqan bolsimu, uzun yillardin buyan da'irilerning bu xildiki weqelerge jiddiy we ünümlük bir tedbir qollanmay kéliwatqanliqi üchün, yéqinqi yillarda jay-jaylarda ammidin teshkillen'gen yitkenlerni izdesh pida'iylar etretliri, mexsus tor béketler qurulup, ularning tirishchanliqliri netijiside nurghun balilarning ata-anisining qoynigha qayturup kélin'genliki, Uyghurlarni söyündürgen yene bir yéngi jem'iyet hadisisi. Biz yéqinda yitken balilarning uchurliri heqqide yenimu tepsiliy melumatlargha ige bolush üchün, adem izdesh uchurliridin, aqsu topluq yézisi 9-kent 4-guruppidin 2015-yili 12-ayning 20-küni yoqap ketken 8 yashliq dilare abdumijitni izdesh uchuridiki yitken balilarni izdesh pida'iyliridin birige téléfon qilduq, ismini ashkarilashni xalimighan bu pida'iy qiz dilarening tépilghanliqini éytti, dilarening tépilghanliqidin söyülgenlikimizni ipadilesh esnasida u yene tépilghini dilarening jesiti ikenlikini eskertti.

Uyghur élide yitip ketken balilarni izdesh guruppilirida 3 yil pida'iy bolup ishlesh jeryanida nurghun échinishliq weqelerge shahit bolghan, yene nurghun bextsiz balilar we ata-anilargha uchrighan bolsimu, bu xil paji'ening öz béshigha öz a'ilisige kélishini, söyümlük nareside jiyen qizining teqdirining munche échinishliq axirlishishini oylapmu yetmigenlikini, shunche köp balilarni a'ilisige qayturushqa qatnashqan bolsimu, öz jiyenini qatilning qolidin qutquzup qalalmighanliqidin ökünüwatqanliqini, özini shu tapta shunche amalsiz, küchsiz siziwatqanliqini bildürgen bu pida'iy qiz, a'ilisige kelgen bu qabahettin bashqa ata-anilarni "Xeter bezide yénimizdila iken, balilirimizgha qatilliq, ziyankeshlik qiliwatqanlar adem bédiklirila bolmastin, öz yéqinlirimiz, bizni bilidighan, közitiwatqan kishiler arisida iken..." dep agahlandurdi.

Uning bayan qilishiche, emdila 8 yashqa kirgen dilare bir ay ilgiri yeni 12-ayning 20-küni yekshenbe chüshtin burun sa'et 9:30 etrapida, taghisining öyidin özining öyige kétiwétip bir nechche yüz métir ariliqta yoqap ketken, küp kündüzde iz-déreksiz ghayib bolghan qizini izdesh üchün uning ata, anisi mehellilerni arilap tapalmay yérim sa'ettin kéyinla, topluq yéziliq saqchixanigha délo melum qilghan.

Uning bayan qilishiche yene, emma da'iriler "Hazir ademlirimiz yétishmeydu, amalimiz yoq, uchur kütünglar" dégendin bashqa héchqandaq bir jiddiy tedbir qollanmighan. Netijide amalsiz qalghan qiz ata-ana adem izdesh pida'iyliridin yardem sorighan, jiyeni dilarening yitip ketkenlik xewirini alghandin kéyin, bezi uchurlargha asasen balini adem bédikliri élip qachqan bolushi mumkin dégen guman bilen bashqa pida'iylar bilen birge téz heriketke kélip, bashqa yurtlarni kézip izdep yürgende yeni dilare yitip 19-künige kelgende bolsa, bir mal baqquchi boway topluq mehellisining xilwet bir jayida tonglap ölüp qalghan bir qizning jesitini bayqighanliqini saqchigha melum qilghan.

Bu narisidining jesiti del dilare bolup, u tépilghanda uchisida bir popaykisidin bashqa héchnéme yoq, hetta putidiki paypaqmu salduruwétilgen halda daq yerge yüzige sulyaw oralghan halette tashlap qoyulghan iken. 12 Kün awwal saqchi we qanun doxturlirining dilarening a'ilisige uqturushiche "Dilare jan üzüshtin ilgiri bir qanche kün jismaniy jehettin qattiq xorlan'ghan, ayagh asti qilin'ghan we halsiz halette soghuqqa tashlap qoyulup échinishliq halda tonglap jan üzgen..."

Dilarening ata-anisi yürek parisining béshigha kelgen bu paji'edin hazirghiche téxi eslige kélelmigen bolup bu bextsiz ata, anini aware qilishni toghra körmiduq. Emma burnining uchida yüz bergen bu pewqul'adde échinishliq délodin saqchilar özining mes'uliyiti heqqide oyliniwatqanmidu?

Epsuski, topluq yéziliq saqchixanidin téléfonni alghan xadim, "Sen kim?" dep soraq qilghandin bashqa jawab bermidi.

Yekshenbe, küp-kündüzde, bu nareside qandaqlarche tuyuqsiz ghayib bolup ketti? uning jesiti 19 kün bolghanda, yene kélip öz mehelliside qandaq peyda bolup qaldi? dilarening qatili kim?

Buning dawamigha qiziqsingiz, kéyinki qétimliq anglitishimizgha diqqet qiling.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.