Xitayda dawamlishiwatqan adem ichki ezalirini yötkesh inkas qozghimaqta

Muxbirimiz méhriban
2017.10.11
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
organ-ichki-eza-sodisi.jpg Xitay hökümitining ruxsiti bilen xitay jenubi awi'atsiye shirkitining “Yéshil hawa yoli” arqiliq 500 adem ichki ezasi yötkigenliki toghrisidiki ijtima'iy taratqularda tarqalghan sin körünüshidin süretke élin'ghan. 2017-Yili séntebir.
Social Media

Yéqindin buyan xitay hökümiti mexpiy tutup kéliwatqan hayat adem organliri opératsiyisi we xelq'arada qattiq tenqidliniwatqan xitaydiki qanunsiz adem organliri sodisi heqqide barghanche köp uchurlar ashkarilanmaqta. Ötken hepte ijtima'iy taratqular we chet'ellerdiki xitay xewer menbeliridin “Yéngi tang” qatarliqlarning xewerliride xitay jenubi awi'atsiye shirkitining xewiridin neqil élip, xitay hökümitining ruxsiti bilen mezkur awi'atsiye shirkitining “Yéshil hawa yoli” arqiliq 500 qétimdin artuq adem ichki ezasi yötkigenlikini ashkarilidi.

Chet'elde tarqitilidighan xitay tilidiki “Yéngi tang téléwiziyisi” ötken jüme künidiki xewiride xitayning jenubiy awi'atsiye shirkitining Uyghur diyaridiki ayrodromlarda “Yéshil hawa yoli” arqiliq tirik adem ichki ezalirini yötkigenlikige da'ir xewerni ashkarilidi.

“Yéngi tang téléwiziyesi” ning xitay xelq awi'atsiye sistémisi teshwiqat bölümdikilerning 2017-yili 7-ayda tarqatqan teshwiqat doklatidin neqil élishiche, jenubi awi'atsiye shirkiti xitay hökümitining ruxsiti bilen, 2016-yili Uyghur aptonom rayoni qatarliq jaylarda mexsus tirik adem ichki ezaliri toshuydighan “Yéshil hawa yoli” tesis qilghan. Jenubiy awi'atsiye shirkiti ikki yil ichide hawa yoli arqiliq 500 qétimdin artuq tirik adem ichki ezasi yötkigen. Doklatta körsitilishiche, jenubiy awi'atsiye shirkitining shinjang tarmiqi 2016‏-yili 7 ay ichide “Yéshil hawa yoli” arqiliq 7 qétim adem ichki ezasi yötkesh wezipisini tamamlighan. Jenubi awi'atsiye shirkiti aqsu ayroporti, ürümchi ayroporti we hawa qatnash bashqurush tarmaqliri bilen hemkarlishish arqiliq üch qétim jiddiy türde adem ichki ezasi yötkigen. Bu ichki ezalarning biri ürümchige, ikkisi xangjugha toshulghan. Biraq jenubi awi'atsiye yolining teshwiqat doklatida bu ichki ezalirigha qandaq érishkenliki chüshendürülmigen.

Radiyomiz ürümchi ayrodromi we qeshqer ayrodromigha téléfon qilip, mezkur “Yéshil hawa yoli” heqqide ehwal igileshke tirishtuq. Emma, ürümchi ayrodromining torda ashkarilan'ghan nomurlirining köp qismi ulanmidi, ulan'ghan birqanche téléfonimizmu aptomatik awaz sistémisigha ulandi.

Qeshqer ayrodromigha urghan téléfonimiz ulan'ghan bolsimu, emma téléfonimizni alghan xitay mulazimetchi xadim biz sorighan mesililerni éniq bilmeydighanliqini bildürüp jawab bérishni ret qildi.

Muxbir: silerning qeshqer ayrodromida jenubiy hawa yolliri shirkitining ayropilanliri uchidiken shundaqmu?
Mulazimetchi: shundaq hemme ayropilanlar uchidu.

Muxbir: jenubiy hawa yolliri shirkiti üchün alahide yoluchilar üchün tesis qilin'ghan mexsus kirish éghizi bar dep angliduq, bu ehwallarni biley dégen.
Ayal mulazimetchi: yaq undaq alahide kirish éghizi yoq, uningdin xewirim yoq.

Muxbir: men torda alahide yoluchilar kirish éghizi yeni “Yéshil kirish karidori” ning resiminimu kördüm bu ehwallarni izahlighan bolsingiz.
Ayal mulazim: yaq bizde undaq kirish éghizi yoq dédimghu men yük toshush ishlirini béjirimen, bu ehwallarni bashqa tarmaqtin sorang, men ularning téléfon nomurini dep bérey.

Emma bu ayal mulazim teminligen téléfon nomurigha jawab qayturidighan adem chiqmidi.

Jenubi awi'atsiye shirkitining “Yéshil hawa yoli” arqiliq tirik adem organlirini, yeni ichki ezalirini yötkigenlikige a'it xewer ashkarilan'ghan waqit xelq'aradiki bezi teshkilatlar we pa'aliyetchiler, xitaydiki bezi doxturxanilarning we adem ichki eza etkeschilirining saqchi, edliye organliri bilen birliship, falun'gongchilar, Uyghurlar we ölümge höküm qilin'ghan mehbuslarning ichki ezalirini yötkep sétip pul tépiwatqanliqigha da'ir xewerler arqa-arqidin élan qilinip turuwatqan waqitlargha toghra keldi.

Gerche “Yéngi tangtéléwiziyesi” tarqatqan “Yéshil hawa yoli” arqiliq tirik adem ichki ezalirining yötkilidighanliqigha a'it uchurni Uyghur diyarining ürümchi, qeshqer qatarliq jayliridiki ayrodromlar bilen alaqe qilip delillesh imkan bolmisimu, emma, xitaydiki adem ichki ezalirini yötkep sétish weqesi köp yillardin buyan közitish astida bolup, köp qétim tenqidleshlerge uchrighanliqi melum. Xitay hökümet terep izchil bundaq tijaretni étirap qilmay kelmekte. Wehalenki, chet'ellerde bu heqte her xil sanliq melumatlar izchil otturigha chiqmaqta.

Amérikidiki xitay doxtur wang jéyüen, 1999-yildin kéyin xitayda partlash xaraktéride köpeygen adem organlirini, yeni ichki ezalirini yötkesh opératsiyesi we nöwette xitayda barghanséri ewj alghan tirik adem ichki ezaliri sodisi heqqide xitay hökümet taratqulirida ashkarilan'ghan uchurlargha asasen toplighan matériyallarni dunyagha ashkarilighan kishilerning biri.

Doxtur wang jiyüen ependi, 2017-yili ishlinip tamamlinip, köp döletlerde qoyulghan we 19-féwral küni yotob torida élan qilin'ghan “Adem organlirini tirik péti élish” namliq höjjetlik filimda özining xitaydiki adem ichki ezaliri sodisi we uning kélish menbesi tetqiqati bilen shughullan'ghan 10 yil jeryanidiki sanliq melumatlarni otturigha qoyghan.

U mundaq deydu: “Méning ismim wang jéyü'en, men ilgiri xitay hawa armiyesi doxturxanisida doxtur bolup ishlidim we xitaydiki hawa armiye tébbiy zhurnilida tehrir bolup ishlidim. 1995-Yili amérikigha kelgendin kéyin xarward uniwérsitétining yürek qan tomur késellikliri tetqiqat ornida ishlidim. Men ilgiri xitayda herbiy doxtur bolup 30 yil adem qutquzghan bolsam, amérikigha kelgendin kéyin 10 yil waqit serp qilip xitaydiki tirik adem organlirini yötkesh ehwalini tetqiqat qildim”.

Wang jiyüen 2000-yildin kéyin xitayda partlash xaraktérlik adem organliri opératsiyesi élip bérilghanliqini mundaq bayan qilidu: “1990-Yildin 1998-yilghiche pütkül xitayda jiger almashturush opératsiyesi qilidighan doxturxanilar 19 idi, 99-yildin kéyin bu xil doxturxanilar hessilep éship 2006-yili 4-aygha kelgende 500 ge yetken. Jiger almashturghanlar 90-yildin 98-yilghiche 78 kishi bolsa, 99-yildin kéyin bu san hessilep éship, 2006-yiligha kelgende xitayda jigér almashturush opératsiyesi qildurghanlarning sani 14 ming 85 kishige yetken. Ottura hésab bilen her yili xitayda 1700 kishi jiger almashturush opératsiyesi qildurghan. 2006-Yili xitayda jiger yötkesh opératsiyisi qildurghanlar 99-yildikidin 180 hesse ashqan”.

Wang jiyüen yene xitaydiki börek, jiger almashturush doxturxanilirining tirik adem jiger we börek qatarliq ichki ezalirini ishlitidighanliqini neqiller bilen chüshendürgen. U mundaq dégen: “Matériyallardin melum bolushiche, tyenjin 1-merkizi doxturxanisi, 2006-yildin bashlap her yili 5000 qétim jiger börek almashturush opératsiyisi qilghan. Mezkur doxturxanida 500 kariwat bolup, doxturxanida birla waqitta 8 jayda 17 opératsiyini birla waqitta élip bérish mumkin”.

Mezkur höjjetlik filimda, wang jiyüen ependi xitaydiki adem ichki ezalirining élip kélinish menbesi heqqide toxtilip mundaq deydu: “Gerche, xitaydiki adem ichki ezaliri yötkesh opératsiyesini qilidighan doxturxanilar sherqiy shimaldiki 3 ölke we gherbiy shimaldiki Uyghur aptonom rayonida az bolsimu, emma bu orunlar xitaydiki tirik adem organlirini mexpiy teminleydighan merkezler déyish mumkin”.

En'gliyede muhajirette yashawatqan Uyghur pa'aliyetchiliridin enwer toxti ependi, ilgiri ürümchi tömüryol doxturxanisida tashqi késeller doxturi bolup ishligen. Enwer toxti ependi xitayda élip bérilghan adem ichki ezaliri opératsiyeside ölümge höküm qilin'ghan Uyghurlarning organlirining, ular ölmey turup tirik éliwélin'ghandin kéyin ishlitilidighanliqi heqqide ilgiri xelq'araliq ispat bérish yighinlirida köp qétim mexsus doklat bergen.

Enwer toxti ependi ziyaritimizni qobul qilip, xitay jenubiy awi'atsiye shirkitining adem ichki ezalirini yötkesh mesilisige a'it xewerge öziningmu diqqet qilghanliqini bildürdi.

U bayanida 2009-yildin kéyin Uyghur diyarining ölümge höküm qilin'ghan mehbuslarning ichki ezalirini éliwélish herikitining eng téz köpeygen mezgilge kelgenlikini bildürdi.

Enwer ependi 2009-yildiki 5-iyul ürümchi weqesi we undin kéyin mejburi ghayib qiliwétilgen Uyghurlar weqesiningmu xitaydiki adem ichki ezaliri sodisi bilen zich munasiwetlik ikenlikini bildürdi we xitay hökümitining bu ehwallarni üzlüksiz xelq'aradin yoshurup kéliwatqanliqini tekitlidi.

Xitay hökümet taratquliridiki melumatlardin ashkarilinishiche, Uyghur aptonom rayonida adem ichki ezalirini i'ane qilish tüzümi 2013‏-yildin bashlap yolgha qoyulghan. “Shinjang merkizi sheher géziti” ning yéqinda ashkarilishiche, Uyghur aptonom rayonida ichki eza i'ane qilish tüzümi yolgha qoyulghan 4 yil ichide aran 23 adem ichki ezasini i'ane qilghan iken.

Hazirghiche ispatlan'ghan doklatlardin melum bolushiche, xitay sehiye ministirliqi xitayda her yili 10 minggha yéqin ichki ezaning köchürülidighanliqini étirap qilghan bolsimu, emma emili san buningdin zor derijide éship chüshidiken. Amérikidiki kishilik hoquq pa'aliyetchisi étan gutman 2016‏-yili élan qilghan doklatida, xitayda her yili60 mingdin 100 mingghiche adem ichki ezasi köchürülidighanliqini ilgiri sürgen idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet