Xitay Uyghurlargha qarshi teshwiqat urushida “Anarxan” sehniside meghlubiyetke uchridi

Muxbirimiz shöhret hoshur
2013.05.17
anarxan-305.png Yéngidin ishlen'gen kona filim “Anarxan”
Tangritagh Tori

Arqisi üzülmeywatqan qoralliq basturush heriketliri bilen Uyghurlarning milliy qarshiliq heriketlirini bésiqturup bolalmaywatqan xitay da'iriliri, Uyghurlargha qarshi élip bériwatqan idé'ologiye sépidiki jengnimu bir baldaq keskinleshtürdi.

Yéngidin ishlen'gen kona filim “Anarxan” ning Uyghur rayonida keng kölemde qoyulushi, mana bu teshwiqat urushidin bir sehnidur. Xitay merkizi téliwiziyesining filim heqqidiki tonushturushida, filmning meqsiti xitay kompartiysi we armiyisining Uyghur rayonidiki töhpisini teshwiq qilish we rayondiki yerlik xelqerni xitay hakimiyitini himaye qilishqa dewet qilish ikenliki ashkara bayan qilin'ghan. Emma filim qoyulghandin buyan Uyghur torbetliride toxtimay élan qiliniwatqan minglarche inkaslar, bolupmu inkaslarning hemmiside dégüdek filimge lenet yaghdurulushi xitayning “Anarxan” filmide éghir meghlubiyetke uchrighanliqini körsetmekte. Töwende muxbirimiz shöhret hoshurdin bu heqte melumat anglaysiler.

Filim heqqide inkaslar üzlüksiz yézilmaqta. Inkaslardin melum bolushiche, köp qisim kishiler filimning birinchi qismini körüpla filimdin nepretlen'gen we yirgen'gen. Netijide filimning dawamini körüshtin waz kechken. Bir qisim kishiler térikken we bughuqqan halda filimni bashtin - axir tenqidiy köz bilen we yaki mesxire neziri bilen körüp chiqqan. Filimni körüp ghezeplen'gen bezi körermenler filimni ishleshni orunlashturghan xitay hökümitige lenet yaghdursa, beziler filimde rol alghan artislarni eyibligen. Bezi inkaschilar filimni “Minge yuyush parshugi” dep tenqid qilsa, beziler “Tétiqisz qizil naxsha” dep mesxire qilghan. Beziler filimni pikir bayan qilishqimu erzimeydighan süpetsiz bir döwe exletke oxshatsa, yene beziler filimdiki körünüshlerni Uyghurlarning milliy ghoruri, diniy étiqadi we izzet - hörmitige qilin'ghan hujum dep qarap, filim heqqide öz köz qarashlirini bayan qilghan. Filmdiki anarxanning derexke ésip qoyup urulushi, yashan'ghan bowayning qiynap öltürülüshi qatarliq körünüshler tamashibinlarning omumyüzlük tenqidige uchrighan. Bu heqte pikir bayan qilghuchilar, bundaq weqeler yeni jidellerde er - ayal ayrimaydighan, chong - kichik perqlendürmeydighan adetning peqet xitaylardila barliqi, Uyghur jem'iyitide bu xil nuqsanlarning burunmu, hazirmu mewjut emeslikini otturigha qoyghan. Yene filimde anarxanning yigitining yurt beglirining aldida tizlinip yalwurushimu qattiq tenqidke uchrighan. Bu tür tenqidlerde, insanning aldida tizlinish we shapa'et tileshning islam étiqadigha xilap ikenliki, shunga Uyghurlarning turmushida bu xil weqelerning yüz bérishining mumkin emesliki tilgha élinip, filimde Uyghurlarning milliy xaraktérining pütünley gheyriyleshturulgenliki tenqid qilin'ghan.

Bu heqte pikir bayan izchi namliq bir tordash, “Bu kürünüshler, xitaylar hayatining Uyghur artislar teripidin sehnileshtürülüshi” dep yazghan. Bu heqte pikir bayan qilghan Uyghurbiz tor tehrirati, mesilini Uyghurlarning medeniyet hoquqi jehette öz - özige xoja bolalmasliqining aqiwiti dep otturigha qoyghan. Mezkur torbetning qarishiche, xitay teshwiqat organliri, Uyghurlarning nöwette erkin pikir bayan qilish hoquqi bolmasliqidek ajizliqidin paydilinip, Uyghur millitini kemsitidighan filmlerni Uyghur millitining öz artislirigh'a oynitip, uni yene Uyghur millitige qoyup bériwatqanliqini, bu xil haqaretning héchqachan jawabsiz qalmaydighanliqini bayan qilghan. Uyghurbiz tori yene, anarxan filimide, Uyghur tarixi, örp - aditi we milliy xaraktérining pütünley burmilan'ghanliqini bayan qilip, filim réjissorining, atalmish wetenperwerlik teshwiqati üchün Uyghur millitining héssiyati we iradisini qilchimu közge ilmighanliqini otturigha qoyghan. Filim heqqide ijtima'iy axbarat wastliridin feysboktimu tenqidler dawamlashmaqta. Tenqidlerdin biride, yuqiriqi körünüshler, sherqi türkistandiki asasi ziddiyetning burmilinishi déyilgen. Bu inkasta bayan qilinishiche, sherqi türkistandiki asasliq mesile baylar bilen kembegheller, begler bilen puqralar arisidiki mesile emes, belki xitay mustemlikichiliri bilen Uyghur milliti arisidiki mesile we ziddiyet؛ filimde mana bu nuqta bashtin - axir burmilan'ghan we untuldurushqa urunulghan. Filimde körsitilgen xitay doxturning mulayim tebi'itimu tordiki inkaschilar teripidin omumiyüzlük halda pütünley sün'iy dep qaralghan؛ Uyghur jem'iyitide herqandaq bir xitay köchmenning herqandaq bir Uyghurgha illiq körünmeydighanliqi, eksiche yirginishlik yaki étiwarsiz körülidighanliqi, milletler munasiwitidiki bu weziyetning filimde pedezlen'genliki tilgha élin'ghan.

Hörmetlik radi'o anglighuchilar, xitay merkizi téliwiziyesining filim heqqidiki tonushturushida, filimda, yerlik xelqning xitay kompartiyisi we armiyisining yardimi bilen bext - sa'adetke érishkenliki teswirlen'gen déyilgen. Éniqki, xitay da'irilirining bu filimni ishlesh, bu filimge meblegh sélish we bu filimni mexsus sorun teshkillep qoyushidiki meqsiti, Uyghur xelqini xitay kompartiyisige razimenlik bilen egishishke, xitay armiyisige qarshi turmasliqqa we uni himaye qilishqa dewet qilishtin ibarettur. Undaqta, xitay anarxan filimi arqiliq bu meqsitige yételidimu? yeni Uyghur tamashibinlar, bu filimdiki körünüshlerdin xitay kötken shekilde tesirlendimu? bu so'alning jawabi filimning mahiyiti heqqide yézilghan yuqiriqi inkaslardin bashqa yene, birqanche kündin béri torbetlerde tarqalghan töwendiki bir shi'irdimu éniq körülmekte:

Erlernimu chanaymen, ayalnimu chanaymen,
Rolni yaxshi almighan artislarni chanaymen؛
Sorap baqsam ulardin Uyghur deydu özini,
Körüshkenler ishiner, anglap baqsa sözini,
Tesirige qarimay, tökse Uyghur yüzini,
Artis iken démestin hemmisini chanaymen!


Millet yüzini tökken “Anarxan ”ni chanaymen,
Ger tüzimise istilini hemmisini chanaymen,
El kötürse qoshqollap, tökürüp el yüzige,
Wijdanini besh pulgha satqanlarni chanaymen!


Néme seweb yazdikin bu kinoni sinaris,
Yaman gepke ot kétip, boldi aktip balanis؛
Körüp menmu mingemdin chiqti tütün qara is,
Danishmen'ge qétip hem sinarisni chanaymen!


Buni yene opirator nomus qilmay aptumish,
Kamiragha toghrilap her nersini saptumish,
Buni körgen yat eller bizni yaman deptumish,
Opirator, chiraqchi, jabduqchini chanaymen!


Özi Uyghur turupmu, yol qoyuptu, artislar,
Peziliti yer bolup, échiliptu nomuslar,
Ichni siqti naheqte göshtek qarap turushlar,
Yeksan qilghan Uyghurni, artislarni chanaymen!


Bu sahede bar idi, köplep alim, ziyaliy,
Biz nomusta qalghanda ular yürdi xiyali,
Serke körüp ularni körgen iduq, eng aliy,
Sözlimigen bir heq gep ziyaliyni chanaymen!


Toghra deysiz sha'irim, yüzi barmu ularning?
Tarixqa bir qarashta közi yoqken ularning,
Pulni depla rol élip zaman boldi shularning,
Tarixlarni yekligen aktiplarni chanaymiz!


Kelse eger bir purset bilet tashlap tallashqa,
Waqti yoqtur péqirning, artislarni sanashqa,
Pichaq zaye kétidu, undaqlarni sanashqa,
Qan chiqarmay ularni shi'ir yézip chanaymen.


(Hörmetlik radi'o anglighuchilar, yuqiriqi shi'irda “Chanaymen” dégen sözning simwolluq menide, yeni filimni inkar qilish we eyiblesh meniside qollinilghanliqini alahide eskertip ötimiz.)

Hörmetlik radi'o anglighuchilar, yuqiriqi inkaslardiki ghezep we nepretler, bolupmu, inkaslarning héchbiride filimni mu'eyyenleshtüridighan söz ibarilerning bolmasliqi, xitayning Uyghurlargha qarshi teshwiqat jéngida “Anarxan” sehniside meghlubiyetke uchrighanliqini körsetmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.