B d t diki yighinda “Lagérlar” mesilisi otturigha qoyuldi

Birleshken döletler teshkilatida échilghan “Uniwérsal qerellik tekshürüsh” yighinida (soldin onggha) d u q re'isi dolqun eysa, programma yétekchisi pitir irwén we pa'aliyetchi xalmurat ependiler. 2018-Yili 9-öktebir, jenwe.

Jenwede pa'aliyet élip bériwatqan dunya Uyghur qurultiyi rehberlirining bergen melumatlirigha asaslan'ghanda bügün, 9-öktebir birleshken döletler teshkilatida kishilik hoquq weziyitini “Uniwérsal qerellik tekshürüsh” yighini bolup ötken. Yighinda d u q programma yétekchisi pitir irwén ependi “Uyghurlarning xitaydiki insaniy hoquqliri” dégen témida nutuq sözligen. U nutqida nuqtiliq halda Uyghur diyaridiki jaza lagérliri mesilisini otturigha qoyghan hemde Uyghurlarning irqiy jehettin qattiq depsende qilishlargha uchrawatqanliqini bayan qilghan.

Pitir irwén sözide 2013-yilidin buyan Uyghurlarning til, medeniyet, din we örp-adet jehettin qattiq basturushlargha, assimilyatsiye tehditlirige yoluqqanliqini, 2017-yili 4-aydin bashlap atalmish terbiyelesh merkizi namidiki jaza lagérlirigha milyonlap qamilip, éghir teqib we jazalar astida hayat köchürüwatqanliqini, “Sherqiy türkistanning tipik bir saqchi dölitige aylan'ghanliqi” ni asasiy téma qilghan.

U sözide yene yawropa parlaméntining bu sewebtin 4-öktebir 15 maddiliq bir qarar qobul qilghanliqini, amérika we yawropa döletliride jaza lagérliri mesilisining jiddiy téma halida otturigha qoyuluwatqanliqini, b d t ningmu derhal tedbir qollinip, xitayni jazalash üstide qararlar qobul qilishi lazimliqini otturigha qoyghan.

Dunya Uyghur qurultiyi re'isi dolqun eysa ependining b d t din ziyaritimizni qobul qilip bildürüshiche, bu qétimqi yighin'gha b d t kishilik hoquq kéngishi xadimliri, b d t irqiy ayrimichiliqqa qarshi turush komitéti xadimliri, köpligen xelq'araliq kishilik hoquq teshkilatlirining mes'ulliri, bezi döletlerning b d t diki elchiliri, tibetlikler, xitay démokratliri bolup köp sanda kishi qatnashqan.

Bu qétimqi yighin'gha ishtirak qilghan tibet yashlar herikiti teshkilatining mes'ulliridin migmar dolma xanim ziyaritimizni qobul qilip, bu yighinning tibet we Uyghurlarning éghir weziyitini yenimu ilgiriligen halda chüshinishke paydiliq bolghanliqini tilgha aldi. U mundaq dédi: “U p r teshkilligen bu yighinda Uyghur we tibetliklerning nöwettiki weziyiti toghrisida köplep doklatlar teqdim qilindi. Dunya jama'iti xitayning Uyghur hem tibetliklerge séliwatqan zulumi toghrisida etrapliq chüshenchilerge ige boldi.”

Bu qétimqi yighin'gha “Erkinlik karwini” teshkillep, jaza lagérliri mesilisini tonushturush meqsitide yawropa sepiri üchün finlandiyedin yolgha chiqqan xalmurat ependimu qatnashqan bolup, u özining bügünki yighin heqqidiki tesiratini otturigha qoyup ötti.

D u q re'isi dolqun eysa ependi b d t da bügün bir kün ichide 10 din artuq döletning elchiliri bilen uchriship, Uyghurlar mesilisi boyiche muhim söhbetler élip barghan.