Tokyoda "Xitaydiki ichki ezalarni yötkep sétish mesilisi" xelq'araliq ilmiy muhakime yighini chaqirildi

Ixtiyariy muxbirimiz haji qutluq qadiri
2016-12-02
Élxet
Pikir
Share
Print
Kanadaning sabiq teptishi we asiya-tinch okyan mesililiri boyiche dölet ishliri katipi dawid kilgor ependi xitay türmiliridiki siyasiy mehbuslarning ichki ezalirini yötkep sétish mesililiri toghrisida élip barghan tetqiqati we pa'aliyetliri toghrisida doklat bermekte. 2016-Yili 2-dékabir, tokyo.
Kanadaning sabiq teptishi we asiya-tinch okyan mesililiri boyiche dölet ishliri katipi dawid kilgor ependi xitay türmiliridiki siyasiy mehbuslarning ichki ezalirini yötkep sétish mesililiri toghrisida élip barghan tetqiqati we pa'aliyetliri toghrisida doklat bermekte. 2016-Yili 2-dékabir, tokyo.
RFA/Qutluq

2-Dékabir küni tokyoda "Xitaydiki ichki ezalarni yötkep sétish mesilisi heqqide oylinish" namliq xelq'araliq ilmiy muhakime yighini chaqirilghan bolup, yighinda kanada, teywen qatarliq dölet we rayonlardin kelgen bir qisim mutexessisler doklat sözligen.

Doklat chüshtin kéyin sa'et ikki yérimdin kech sa'et alte yérimgha qeder dawamlashqan bolup, doklatqa yaponiyediki bir qisim kishilik hoquq teshkilatlirining mes'ulliri, yerlik parlamént ezaliridin bolup yüzdin oshuq kishi qatnashqan.

Qedirlik radiyo anglighuchilar, hazir anglawatqininglar, tokyo toshiba rayonluq medeniyet merkizide ichiliwatqan "Xitaydiki ichki ezalarni yötkep sétish mesilisi heqqide oylinish" namliq xelq'araliq ilmiy muhakime yighinining awazi.

Mezkur yighinni yaponiyede pa'aliyet élip bériwatqan insan heqliri teshkilatliridin "Xitaydiki mehbuslarning ichki ezalirini élip köchürüsh herikitini toxtitish" teshkilati teshkilligen bolup, yighinda kanadaning ataqliq kishilik hoquq adwokati dawid matas, kanadaning sabiq teptishi we asiya-tinch okyan mesililiri boyiche dölet ishliri katipi dawid kilgor, teywen tébbiy uniwérsitéti doxturxanisining doxturi xu'ang shiwéy we teywenlik kishilik hoquq adwokati ju wénchi xanim qatarliqlar özlirining yéqinqi bir qanche yillardin buyan xitay türmiliridiki siyasiy mehbuslarning ichki ezalirini yötkep sétish mesililiri toghrisida élip barghan tetqiqati we pa'aliyetliri toghrisida doklat bermekte.

Yighinda aldi bilen, kanadaning sabiq teptishi we asiya-tinch okyan mesililiri boyiche dölet ishliri katipi dawid kilgor özining bu heqte izdinip yazghan kitabi heqqide köpchilikke qisqiche doklat bérip, doklatida asasliqi xitay türmiliridiki falunggung muritliri, Uyghur siyasiy mehbusliri we tibet rahiblirining ichki ezalirini yötkep sétish mesilisige da'ir bezi bir höjjetlik matériyallar toghrisida toxtaldi.

Doklatidin kéyin ziyaritimizni qobul qilghan dawid kilgor: "Bir qanche kündin buyan yaponiye parlamént ezaliri we shundaqla yaponiye hökümet erbabliri bilen xitay türmiliridiki siyasiy mehbuslarning ichki ezalirini yötkep sétish mesilisi toghrisida sa'etlep söhbet élip barduq. Meqsitimiz yaponiye hökümitining bu heqte mexsus qanun maqullishini qolgha keltürüshtin ibaret" dédi.

Teywenlik kishilik hoquq adwokati ju wénchi xanim doklatida 2016-yili teywen hökümiti mexsus qanun maqullap teywenlik bimarlarning xitaygha bérip ichki eza yötkesh opératiyesi élip bérishini toxtatqanliqini bildürdi.

Ziyaritimizni qobul qilghan ju wénchi xanim:"Yer sharida insanlarning ichki ezasini tawar qilip sétiwatqan birla dölet bar. U bolsimu xitay kompartiyesidur. Xitay kompartiyesi falunggung muritliri, Uyghur siyasiy mehbusliri we tibet rahiblirining ichki ezalirini yötkep sétip xelq'arada pul qiliwatidu. Shunga biz yaponiyediki bimarlargha xitaygha bérip ichki eza yötkesh opératiyesi élip barmasliq toghrisida sözlep, xitay kompartiyesining bu qilmishining mahiyitini chüshendürüwatimiz" dédi.

Teywen tébbiy uniwérsitéti doxturxanisining doxturi xu'ang shiwéy doklatida, özining xitaygha bérip xitaydiki ichki ezalarni yötkep sétish doxturxaniliri toghrisida toplighan bezi bir höjjetlik matériyallarni otturigha qoyush bilen birge, yaponiye hökümitining belgilik iqtisadiy yardimige érishken xitaydiki bezi doxturxanilarningmu bu xil ichki eza yötkep sétish sodisi bilen shughulliniwatqanliqini bayan qildi.

U, ziyaritimizni qobul qilip mundaq dédi:"Xitay kompartiyesining bu xil ziyankeshlikige uchrawatqanlar türmilerdiki falunggung muritliri, Uyghurlar we tibetler bolup, ularning ichki ezaliri doxturxanilarda sétilmaqta. Biz hemmimiz birlikte küch chiqirip, xitay kompartiyesining bu herikitini tosushqa tirishsaq, ishinimenki, bir küni choqum yaxshi netijige érishimiz."

Doklattin kéyin ziyaritimizni qobul qilghan yaponiyede xitay we yapon tillirida neshr qilinidighan "Yéngi éra" gézitining muxbiri cho moto öz tesiratini bayan qilip:"Kanadaliq we teywenlik mutexesssilerning bu heqte yighin ehlige yetküzgen uchurliri köpchilikni tolimu heyran qaldurdi. Bolupmu, ularning bu heqte köplep izdinip yaponiye parlamént ezaliri we bir qisim siyasiy erbablargha bu heqte qanun maqullash teklipini otturigha qoyghanliqigha men shexsen rehmet éytmay turalmaymen" dédi.

Axirida bu qétimqiy ilmiy muhakime yighinigha qatnashqan yaponiye Uyghur birliki teshkilatining re'isi turmuhemmet hashim buningdin kéyin yaponiyede élip bérilidighan Uyghur kishilik hoquq mesililirini teshwiq qilish pa'aliyetliride, türmilerdiki Uyghur siyasiy mehbuslirining ichkiy ezalirini yötkep sétish mesilisi heqqidimu köplep teshwiqat élip bérishning zörürlükini tekitlidi.

Yaponiyediki munasiwetlik kishilik hoquq teshkilatliridin igilishimizche, 4-dékabir küni hazir en'gliyede hijrette yashawatqan Uyghur doxtur eniwer toxti ependi xitaydiki ichkiy ezalarni yötkep sétish mesilisi toghirisida yaponiyening osaka shehiride doklat sözleydiken.

Yuqiriqi awaz ulinishidin tepsilatini anglang.

Toluq bet