Xitay uniwérsitétliridiki idé'ologiye kürishi chet'ellerdiki pa'aliyetchilerning jiddiy diqqitini qozghidi

Muxbirimiz méhriban
2016-12-16
Élxet
Pikir
Share
Print
"Shinjang ünwérsititi" da uyushturulghan "Diniy esebiylikning mahiyiti we ziyini" namliq léksiyedin bir körünüsh. 2014-Yili mart, ürümchi.
"Shinjang ünwérsititi" da uyushturulghan "Diniy esebiylikning mahiyiti we ziyini" namliq léksiyedin bir körünüsh. 2014-Yili mart, ürümchi.
RFA/Qutlan

Yéqinda xitaydiki aliy bilim yurtlirida idé'ologiye sahesidiki küresh qaytidin janlan'ghan. Melum bolushiche, xitay ölkiliride bu heriket "Uniwérsitétlarda gherb idé'ologiyisining yamrishigha qarshi turush", " Démokratiye bayriqini kötürüwélip dölet hakimiyitini aghdurushqa urunush xahishigha zerbe bérish" namida élip bérilghan bolsa, Uyghur diyaridiki aliy bilim yurtlirida "Bölgünchilikke we diniy radikalliqqa qarshi turush" namida oqutquchi, oqughuchilar siyasiy öginishlerge uyushturulghan. Xitaydiki aliy bilim yurtlirida dawamlishiwatqan bu xil idé'ologiye kürishi chet'ellerdiki pa'aliyetchilerning jiddiy diqqitini qozghidi.

Radi'omiz ziyaritini qobul qilghan xitay weziyiti analizchiliri we Uyghur pa'aliyetchilirining qarishiche, da'iriler qozghighan bu xil heriketler xitay puqralirining pikir erkinlikini téximu boghup, xitay dölitining qaytidin 60-, 70-yillardiki medeniyet zor inqilabi dewrige chékiniwatqanliqini körsitidiken.

Bu mewsümlük oqush ayaqlishish harpisida, xitaydiki uniwérsitétlarda yene bir qétimliq siyasiy öginish dolquni qozghalghanliqi xitayning hökümet taratquliridin melum bolmaqta. Xitay xelq torining xewer qilishiche, 7-, 8-dékabir künliri xitay paytexti béyjingda memliketlik aliy mekteplerning siyasiy xizmet yighini chaqirilghan bolup, yighinda xitay re'isi shi jinping söz qilip, aliy bilim yurtlirida siyasiy telim terbiyini kücheytishni tekitligen. Xitayning hökümet taratquliri we uniwérsitétlarning mektep torliridiki xewerliridin melum bolushiche, nöwette xitaydiki uniwérsitétlarda qishliq tetildin ilgiriki siyasiy öginishte xitay re'isi shi jinpingning 7-dékabir sözining rohini öginish orunlashturulghan.

Xitay hökümet xewerliridin melum bolushiche, qishliq tetildin ilgiri uniwérsitétlarda mexsus orunlashturulghan siyasiy öginishlerde, xitay re'isi shi jinpingning 7-dékabirdiki sözini öginish bilen birlikte yene, bu yil 8-ayda xitay ma'arip ministirliqi teripidin tarqitilghan aliy mekteplerde gherb qimmet qarishi ipadilen'gen idé'ologiyining yamrishining aldini élish" uqturushigha a'it konkrét höjjet-matériyallarni öginish we oqutquchi, oqughuchilar ipade bildürüsh pa'aliyetliri élip bérilghan.

Uyghur diyaridiki aliy bilim yurtlirida "Bölgünchilikke we diniy radikalliqqa qarshi turush" namida oqutquchi-oqughuchilar siyasiy öginishlerge uyushturulghan.

Ürümchidiki uniwérsitétlarning mektep tor békitidiki xewerlerdin igilishimizche, ürümchidiki shinjang uniwérsitéti, pidagogika uniwérsitéti, yéza igilik uniwérsitéti qatarliqlarda 12-, 13-dékabir künliri seperwerlik yighini échilip, oqutquchi, oqughuchilar xitay re'isi shi jinpingning 7-dékabir sözini öginishke we ma'arip ministirliqining "Aliy mekteplerdiki idé'ologiye sahesidiki xizmet" namliq höjjetlerni öginishke orunlashturulghan.

Ürümchidiki melum uniwérsitéttin öz kimlikini ashkarilimasliq sherti bilen ziyaritimizni qobul qilghan bir oqutquchi, öz mektipidiki ehwalni bayan qilip, "Her heptining charshenbe küni chüshtin kéyinki siyasiy öginishimiz yenila ilgiriki yillardikidek dawamlashmaqta. Hetta yenimu kücheytildi désem bolidu. Chünki, hazir bu mewsümlük dersler ayaqliship, bezi derslerdin sinaqlar élinishqa bashlidi. Emma oqutquchilar oxshashla aldirash bolup kettuq. Charshenbilik öginishte re'isimiz shi jinpingning 7-dékabir aliy mektep xizmet yighinida qilghan muhim sözini öginish bilen birlikte bu yil ma'arip ministirliqi teripidin resmiy élan qilin'ghan "Uniwérsitétlarda gherb qimmet qarishi ipadilen'gen idé'ologiyining yamrishining aldini élish" heqqidiki höjjetni rayonimizning milliy alahidilikige birleshtürüp, "Milliy bölgünchilik we diniy radikalliq idiyisining yamrishigha qarshi turush" sho'ari astida öginiwatimiz. Qishliq tetilge az qaldi, derslirimiz azaydi, emma oqutquchilar hazir siyasiy öginishler bilen aldirash ötiwatimiz" dédi.

Xitaydiki aliy bilim yurtlirida yéqindin buyan qaytidin ewj éliwatqan siyasiy öginish dolquni chet'ellerdiki xitay weziyet analizchiliri we Uyghur pa'aliyetchiliri, ziyaliylirining jiddiy diqqitini qozghidi.

Chet'ellerdiki xitay weziyiti közetküchiliridin nyuyork sheher uniwérsitétining siyasiy penler profissori, weziyet analizchisi shya ming ependi we ilgiri shixenzidiki oqutquchilar terbiyilesh inistititotida oqutquchiliq qilghan, nöwette amérika Uyghur birlikining re'islik wezipisini ötewatqan siyasiy weziyet analizchisi Uyghur pa'aliyetchisi élshat hesen ependiler xitay uniwérsitétlirida élip bériliwatqan siyasiy öginish dolquni heqqide öz qarashlirini bayan qildi.

Proféssor shaming ependi mundaq dédi: "Bu yil kirishi bilen xitay uniwérsitétlirida qaytidin siyasiy öginish shamili qozghaldi. Ilgiri uniwérsitétlarda siyasiy sapani tekitlesh, Uyghur aptonom rayoni we tibet aptonom rayoni qatarliq az sanliq milletler rayonida qattiq tekitlinidighanliqi heqqide xewer analizlarni körettuq. Emma, xitayning yéngi nöwetlik re'isi shi jinping textke chiqqandin buyan, pütkül xitay ölkiliridiki uniwérsitétlardimu "Gherb qimmet qarishining yamrishining aldini élish" namida siyasiy öginish yeni minge yuyush herikiti élip bériliwatidu. Hazirqi uniwérsitétlarda ilmiy emgek emes, belki siyasiy telim terbiyini tekitlesh shamilining bu qeder küchiyishi shi jinping dewride xitayda démokratiye we pikir erkinlikining eng qattiq kontrol qilishqa uchrawatqanliqining ipadisi."

Amérika Uyghur birlikining re'isi élshat hesen ependi 7-dékabir béyjingda échilghan "Aliy mekteplerning siyasiy xizmet yighinigha xitay re'isi shi jinpingning qatnishishi we uning yighinda aliy mekteplerde siyasiy öginishni ching tutushni tekitlishi heqqide toxtilip, bu ehwalning shi jinping hökümitining öz hakimiyitidin ensiresh sewebidin élip bériwatqan aliy bilim igiliri arisida gherb démokratik idiyisining yenimu kéngiyishidin saqlinish taktikisi ikenlikini bildürdi.

Élshat ependi bayanida xitay ölke, sheherliridiki uniwérsitétlarda élip béri'iwatqan siyasiy öginishler bilen Uyghur diyaridiki uniwérsitétlardiki siyasiy öginishlerde tekitlinidighan mezmunlardiki perq heqqidimu toxtaldi.

Élshat ependi bayanida, Uyghur, tibet, mongghul qatarliq milletler olturaqlashqan rayonlardiki aliy bilim yurtlirida yene "Milliy bölgünchilik, döletni parchilash we diniy esebiylik idiyilirige zerbe bérish, milletler ittipaqliqini tekitlesh" digen mezmunlarning asasiy öginish nishani qilinidighanliqini tekitlep, bu ehwalning shi jinping hökümitining öz hakimiyitige bolghan naraziliq keypiyatining küchiyishidin ensiresh bilen birlikte, Uyghur, tibet rayonlirining xitaydin bölünüp chiqip kétishidin qattiq endishe qiliwatqanliqining ipadisi ikenlikini bildürdi.

Élshat ependi sözining axirida, nöwettiki omumiy xitay weziyiti heqqidimu toxtilip, uniwérsitétlarda barghanche kücheytiliwatqan siyasiy telim terbiye shamilining, ötken esirning 60-, 70-yilliridiki medeniyet zor inqilabi dewridiki solchil weziyetni eslitidighanliqini nöwette aliy bilim yurtliridimu siyasiy teshwiqatlarning tekitlinishi, siyasiy öginish namida oqutquchilarning özini tekshürüshke mejburlinishi qatarliq weziyetning bir türküm uniwérsitét oqutquchilirini ilmiy tetqiqat muhiti barghanche suslashqan uniwérsitétlardin we özi söyüp tallighan ders munbiridin waz kéchishke mejbur qiliwatqanliqini bildürdi.

Pikirler (0)
Share
Toluq bet