"Déhqanni yerdin charwichini yaylaqtin azad qilish" istératégiyesidin kimler menpe'etliniwatidu?

Muxbirimiz qutlan
2016-07-14
Share
Qarliq-tagh-Qomul-shehiri-Tomurti-kenti-2.jpg "Qarliq tagh" din éqip kelgen ghol éqinning qumul shehiri qizilyar kentidin éqip ötken böliki. 2008-Yil.
RFA/Qutlan

2015-Yili 12-ayda Uyghur aptonom rayonluq da'iriler mexsus bayanat élan qilip, ötken 5 yil ichide hökümetning yüz milyard yüen meblegh sélip, 6 milyon déhqan-charwichini yéngi öylerge olturaqlashturghanliqini élan qilghan idi.

"Asiya kindiki tori" ning xewirige qarighanda, Uyghur aptonom rayonluq olturaq öy we sheher-yéza qurulushi nazaritining yéqinda élan qilghan bir statistikiliq melumatida mundaq déyilgen: "'12-besh yilliq pilan' mezgilide shinjang Uyghur aptonom rayonluq xelq hökümiti öz maliyesidin 120 milyard ywendin köprek meblegh ajritip, 1 milyon 500 mingdin artuq déhqan-charwichi a'ilini bixeter öylerge olturaqlashturdi. Buning bilen 6 milyon déhqan-charwichi yéngi öylerge köchüp kirip, zamaniwi turmush sewiyesige érishti."

Undaqta, yurt-makanliridin ayrilip sheher etrapidiki töwen ijarilik bina öylerge köchürülgen yerlik déhqan-charwichilar rastinla xitay hökümet teshwiqatlirida éytilghinidek "Bixeter öylerde zamaniwiy turmush sewiyesi" din behrimen boluwatamdu?

Biz bu so'alni Uyghur élidiki yurt-makanliridin köchürülgen yerlik déhqan-charwichilarning özige tashliduq.

Qumul wilayiti Uyghur aptonom rayonidiki déhqanchiliq bilen charwichiliq bir gewde qilin'ghan wilayet bolup, tengritéghining jenubidiki qumul shehirige qarshiliq yéza-kentlerde déhqanchiliq, tengritéghining shimalidiki aratürk we bariköl nahiyeliride charwichiliq yaki yérim charwichiliq asas qilin'ghan.

Halbuki, ötken esirning axirliridin buyan sheher kölimining shiddet bilen zoriyishi, yéngi tereqqiyat rayonlirining keyni-keynidin échilishi, kan bayliqlirining téz sürette qézilishi seweblik qumul wilayitining charwichiliq rayonlirigha bolghan xiris hessilep kücheygen.

Qumul shehirige qarashliq sherqiy tengritagh étekliri bilen aratürk nahiyesining bir qisim yaylaq rayonliridiki yerlik Uyghur ahaliliri yéqinqi 20 yil mabeynide yurt-makanliridin köchürülüp sheher etrapidiki susiz chöllerde qurulghan échish rayonlirigha olturaqlashturulghan.

Igilinishiche, qumul shehirining tengritagh yézisi, gherbiy tagh yézisi we tashbaliq yézisi qatarliq taghliq yéziliridiki nechche minglighan Uyghur déhqan-charwichilar 2010-yilidin buyan qumul shehiri etrapidiki yéngidin sélin'ghan töwen ijarilik öylerge köchürülgen. Buning bilen ularning esirlerdin buyan yashap kelgen taghliq rayondiki yurt-mehelliliri sayahet nuqtilirigha, yaylaqliri kan rayonigha aylandurulghan.

Qumul shehiridin 80 kilométir kélidighan sherqiy tengritagh étikidiki tömürti kenti qumuldiki eng qedimiy taghliq yurtlarning biri. 1956-Yili bu yerdin qedimki Uyghur yazma yadikarliqliridin biri bolghan meshhur eser "Maytiri simit" ning "Tömürti nusxisi" bayqalghan.

Ata-bowiliri yashap kelgen bu qedimiy yurttin köchüshni ret qilghan yerlik Uyghur charwichi eysa yehya bügün radiyomiz ziyaritini qobul qilghinida nöwette tömürti kentide eng axiriqi 24 a'ilining qep qalghanliqini, shundaq qilip bu qedimiy yurtning chirighining öchüsh aldida turuwatqanlirini hesret bilen tilgha aldi.

Yerlik charwichi eysa yehya yene yurtidin köchürülgen Uyghur déhqan-charwichilarning sheher etrapidin bérilgen 50 kwadrat métirliq bina öylerde töwen turmush kapalitige qarap kün köchürüwatqanliqidin shikayet qildi.

Yillardin buyan jughrapiyelik jaylishish tüpeyli xitaydiki téz süretlik tereqqiyat éqimidin sirtta qalghan, "Memliket boyiche namrat nahiye" tizimlikide turup kelgen aratürk nahiyesi yéqinqi yillardin buyan gherbni échish dolqunining küchlük xirisqa duch kelgen.

Nom yézisidin ghayet zor néfit we kömür bayliqining bayqilishi bilen, aratürk nahiyesining yéqinqi 5 yil ichide pütün nahiyediki yerlik déhqan-charwichilarni térilghu yer we yaylaqtin "Azad" qilip, sheher ahalisigha aylandurush pilanini tüzgenliki melum.

Aratürk nahiyesining melum yézisida ilgiri yéza bashliqi bolup ishligen, nöwette nahiyelik xelq qurultiyida wezipe ötewatqan, emma nam-sheripini ashkarilashni xalimaydighan bir Uyghur kadir mundaq dédi:

"Aratürk nahiyesi yéqinqi 5 yil ichide déhqanni yerdin, charwichini qamchidin 'azad' qilip, noqul déhqanchiliq yaki charwichiliq bilen shughullinidighan birmu ahalini qaldurmasliq pilanini yolgha qoydi."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet