"тарим" журнили әдәбий әсәрләргә қаритилған сиясий өлчәмни елан қилди

Мухбиримиз гүлчеһрә
2017-03-16
Share
tarim-churnili-teshebbus.jpg "тарим" журнилиниң үндидарға апторларға чиқарған тәшәббуснамисидин сүрәткә елинған. 2017-Йили 14-март.
Social Media

Хитай һөкүмити йеқиндин буян уйғур елида һәр саһәләрдә муқимлиқ сиясәт тәдбирлирини күчәйтти. Идеологийә саһәсидики күрәшниму юқири долқунға көтүрмәктә. Идеологийә саһәсиниң муқимлиқини қоғдашқа даир тәдбир орунлаштурмилар бойичә әдәбият-сәнәт саһәсидикиләрниң йәниму зор бесимға дуч келиватқанлиқи мәлум. Уйғур елидики әң кона вә әң юқири тиражлиқ мәҗмуәләрдин "тарим" журнилиму 14-март уйғур елидики бир қисим иҗтимаий таратқу вә язарлар қоллинидиған үндидар топлуқлириға апторларға қаритип мәхсус Тәшәббуснамә Елан қилди. Униңда, буниңдин кейин әсәр әвәтмәкчи болған шаирә, әдипләрниңму иҗадийәтлиридә коммунист партийә вә хитай һөкүмитигә миннәтдарлиқ билдүрүшни шәрт қилған бир қатар сиясий өлчәмни елан қилған. Чәтәлләрдики бир қисим уйғур язарлар буни тарим журнилила әмәс, хитай башқурушидики барлиқ мәҗмуәләрниң, шундақла уйғур әдәбиятчилиқиниң кризисқа патқанлиқиниң ениқ ипадиси дәп қаримақта. Шундақла улар хитай һөкүмитиниң уйғур елида елип бериватқан қанлиқ бастурушлириға охшашла, әдәбият саһәсигә қаратқан бесимлириму дуняниң җиддий диққитини тартиши керәк дәп чақириқ қилди.

"тарим" журнили уйғурларниң 70 йилға йеқин үзүлмәй елан қилинип келиватқан, әдәбий әсәрләрни асас қилған әң кәңри тарқитилидиған нәшр әпкари. Игиләшлиримизгә қариғанда, йеқинқи йилларда, хитай һөкүмитиниң идеологийә саһәсигә қаратқан муқимлиқ сиясәт тәдбирлирини күчәйтиши, хитай коммунистик партийәси контроллуқидики барлиқ мәтбуатларда ипадисини тапқан болуп, "тарим" журнилидиму елан қилиниватқан әдәбий әсәрләргә қоюлидиған бәдиий тәләптин сиясий тәләпләрниң үстүнлүкни игилиши билән, уйғурларниң бу сөйүп оқуйдиған журнили бара-бара бир сап әдәбий журналлиқ хусусийитини йоқитип, сиясий журналға айлинип қалған. Йеқинда хитай һөкүмитиниң идеологийә саһәсиниң муқимлиқини қоғдашқа даир тәдбир орунлаштурмилири бойичә тарим журнили елан қилған тәшәббуснамидә хитай рәиси ши җинпиңниң "әдәбият-сәнәтниң тәқдири дөләтниң тәқдири билән зич бағланған, әдәбият-сәнәтниң җан томури дөләтниң җан томури билән зич бирлишип кәткән" дегән баянлириниң һәр бир әдибниң диққитини қозғиши керәклики алаһидә әскәртилип, болупму һазирқидәк тарихий вәзийәттә "қәләм күрүшиму әләм күришигә билән охшаш муһим орунда" дәп көрситилгән вә "язғучи, шаир, әдибләр үч хил күчләргә қарши турушта, террорлуққа қарши туруп муқимлиқни қоғдашниң полат истиһкамини қурушта үлгә болуши керәк" дейилгән. Тарим журнилиниң, шаир, әдипләрниңму иҗадийәтлиридә коммунистик партийә вә хитай һөкүмитигә миннәтдарлиқ билдүрүшни шәрт қилидиғанлиқини ениқ ипадилигән.

Уларниң әсәрлиридә һәр милләт аммиси партийәни, вәтәнни, сотсиялизмни сөйүшкә, уларниң муқимлиқни ойлаш, инақлиққа тәлпүнүш, тәрәққиятни көзләш, һаллиқ сәвийигә йүрүш қилиш арзусини ипадә қилиш йетәкчи идийиси қилиш қатарлиқларни, вәтәнниң бирликини қоғдаш, милләтләр иттипақлиқини илгири сүрүш, дин әсәбийлики идийисиниң ямришини тосуш қатарлиқларни муһим нуқта қилишта мәсулийитини ада қилишқа чақириқ қилған.

"тарим" журнилиниң сиясийлиққа толған бу тәшәббуснамиси чәтәлләрдики таратқулардиму кәңри тарқилип, һиҗрәттә яшаватқан уйғур язарларда күчлүк инкас қозғиди, бу һәқтә өз көз қарашлирини оттуриға қойған канададики уйғур шаир туйғунҗан абдувәли, өзиниң илгириму тарим журнилида әсәрлириниң елан қилинғанлиқини, амма һазир бу журналниң барғанчә сиясий бир журналға айлинип қалғанлиқини бир қанчә тәрәпләрдин шәрһлиди вә уйғур елидики уйғурчә нәшр әпкарлириниң беши саналған тарим журнилиниң бу тәшәббуснамисидин, башқа барлиқ уйғур нәшр әпкарлириғиму охшаш тәләп қоюлуватқанлиқини җәзмләштүрүшниң тәс әмәсликини оттуриға қойди : "90 ‏-йиллардин кейин туғулған, уйғур елида тонулған яш язарлардин, һазир чәтәлдә билим ашуруватқан бир шаирә, аилисиниң бихәтәрлики йүзисидин исмини ашкарилимиған болсиму, өзи бу нуқтида ипадә билдүрүш мәсулийитим бар дәп ойлайдиғанлиқини билдүрди. Тарим журнилиниң әсәрләргә қойидиған сиясәт тәләплириниң, чәклимилириниң юқири болуши сәвәблик, өзиниң вә өзигә охшаш яш язғучи, шаирларниң бу журналда әсәр елан қилишниму халимайдиғанлиқини билдүрди вә хитай һөкүмитиниң күчлүк тәқиб вә чәклимилири түпәйли виҗданлиқ, кәспигә садиқ уйғур язарларниң бир болса қәләмни тәрк етиш яки болмиса вәтәнни тәрк етиштәк иккила хил таллашқа мәҗбур қеливатқанлиқини баян қилди.

Уйғурлар арисидила әмәс, хәлқарадиму етирап қилишқа еришкән уйғур қәләм игилиридин, канадада истиқамәт қиливатқан шаир әхмәтҗан осман тарим журнилиниң апторларға чиқарған тәшәббуснамисигә инкас қайтуруп, "бу, уйғур әдәбиятимиз дуч кәлгән кризис" дәп билдүрди. У, уйғур хәлқи үчүнму, уйғур әдиблири үчүнму әң назук болған бу пәйттә, язарларниң өзини кишәнлигән бундақ радикал мәтбуатларни байқут қилмақтин башқа амал йоқ дәп қарайдиғанлиқини оттуриға қоюш билән биргә, хитай һөкүмитиниң идеологийә саһәси вә әдәбиятимизға қаратқан бу йоқитиш вә бесим сиясәтлириму, уйғур елида йүз бериватқан қанлиқ вәқәләргә охшашла диққәт қозғиши керәк дәп чақириқ қилди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт