6-Nöwetlik “Dunya sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishish yighini” da muhim teklipler otturigha qoyuldi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2014.08.05
Abdulhakim-Mexsum-yighinda.jpg 6-Nöwetlik “Dunya sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishish yighini” da abdulhekimxan mexsum hajim sözlimekte. 2014-Yili 4-awghust, türkiye.
RFA/Arslan

6-Nöwetlik “Dunya sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishish yighini” ning kamp-dala programmisi 4-awghust etigen sa'et 9 da bashlandi. Yighinda Uyghurlarning siyasiy, iqtisadiy, istratégiye saheliride bir merkizi apparatqa éhtiyaji barliqi, her sahediki küchlerning ortaq birlik ichide heriket qilishi kérekliki tekitlendi.

Yighinda yene Uyghur teshkilatlarning iqtisadiy menbelirini hel qilish üchün tijaret shirket qurush kérekliki toghrisida teklip-pikirler otturigha qoyuldi.

Yighin'gha qehriman marash sütchi imam uniwérsitétining oqutquchisi doktor alimjan bughda riyasetchilik qildi.

Bügünki yighinning asasiy mezmuni, Uyghurlarning islam dini jehette duch kéliwatqan tehditliri we hel qilish chare usulliri dégen témida boldi.

Yighinda söz bashlighan hidayetulla oghuzxan, bu qétimliq “Dunya sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishish yighini”ning ehmiyiti we ghaye-meqsetliri toghrisida toxtaldi.

Yighinda, marmara uniwérsitéti oqutquchisi doktor atawullah shehyar, Uyghur islam medeniyiti duch kéliwatqan tehditler, finlandiye Uyghur islam medeniyet merkizining re'isi doktor memet'éli qarim, dini emel-ibadetke qarita duch kéliwatqan tehditler, dini alim abdulxélil abit, edep-exlaq we qérindashliq munasiwetlerge qarita duch kéliwatqan tehditler mesililiride söz qildi.

Yighinda sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining bash teptishi dini alim abdulhekimxan mexsum sherqiy türkistan xelqi nöwette duch kéliwatqan tehditler toghrisida toxtaldi.

Abdulhekimxan mexsum hajim munularni bildürdi:
Xelqimiz, duch kéliwatqan eng muhim tehditlerning biri, yuqiri sewiyilik kishilerdin terkib tapqan öz xelqige janijan köyünidighan barliqini xelqimiz üchün béghishlaydighan bir siyasiy organning bolmighanliqidur. Yuqiri sewiyilik oqughan, bir qanche til bilidighan bilimlik kishilerdin terkib tapqan bir siyasiy organ'gha éhtiyajimiz bar.

Abdulhekimxan mexsum sözide yene Uyghur teshkilatlar üchün iqtisadiy kirim hasil qilidighan bir menbege éhtiyajliq ikenlikini bildürdi.

Abdulhekimxan mexsum sözide sherqiy türkistan xelqi duch kéliwatqan yene bir muhim mesililerdin birining dini ziyaliylar bilen penni ziyaliylar otturisida qoyuq munasiwetning yoqluqi, bularning ittipaq ichide birlikte heriket qilish kéreklikini tekitlidi.

Yighinda “Uyghur islam medeniyiti duch kéliwatqan tehditler we hel-chariliri” dégen témida söz qilghan marmara uniwérsitétining oqutquchisi doktor atawullah shehyar mundaq dédi: tariximizgha qaraydighan bolsa, xitay 1982-yilighiche islam dinini yoqitishqa urundi emma meghlup boldi. Kéyin dindin paydilinish, dinni öz menpe'eti üchün xizmet qildurushni meqset qildi. Hazir sherqiy türkistanda tesis qilin'ghan islam jem'iyetliri we medrisiler Uyghur musulmanlar üchün emes xitay menpe'eti üchün qurulghan organlardur.

Yighinning chüshtin kéyinki bölümliride öz-ara pikir bayan qilish, munazire qilish élip bérilghan bolup, yighin'gha qatnashquchilar yighinda söz qilghuchilarning témilar üstide pikir bayan qildi.

Yawropa sherqiy türkistan birlikining re'isi enwerjan ependi pikir-bayan qilip abdulhekimxan mexsum otturigha qoyghan muhim nuqtilarni qollaydighanliqini we buning üchün derhal qedem bésish kéreklikini tekitlidi.

Yighinda yene norwégiyedin kélip yighin'gha qatnishiwatqan Uyghur ziyaliy qurbanjan ependi, Uyghur teshkilatlarning iqtisadiy kirim hasil qilish üchün kirim menbesi üchün tijariy shirket qurush kéreklikini otturigha qoydi.

6-Nöwetlik dunya sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishish yighini “Sherqiy türkistan xelqi duch kéliwatqan tehditler we uning hel qilish chare-tedbirliri” dégen témida ötküzülüwatqan bolup, 5 asasiy chong téma we her bir téma 4 tin tarmaq témida ilmiy maqaliler oqup ötülüwatidu.

“Dala kamp programmi” sining 1-küni sherqiy türkistanda islam dini duch kéliwatqan bésim we tehditler we hel qilish chare-usulliri mesililiri témisida 5 kishi söz qildi. 2-Küni ichki we tashqi küchlerdin kéliwatqan tehditler we hel qilish chare-usulliri dégen témida, 3-küni assimilyatsiye, nopus tengpungsizliqi we hel qilish chare-usulliri dégen témida. 4-Küni sherqiy türkistan xelqi til-yéziq we ma'arip jehettiki duch kéliwatqan tehditler we hel qilish chare usulliri dégen témida, 5-küni Uyghurlarning medeniyet we örüp-adetlirige qarita duch kéliwatqan tehditler we hel qilish chare-usulliri dégen témilarda söz bolup, ilmiy maqaliler teqdim qilinidu.

Yighin chüshtin burun yuqiridiki témilar boyiche söz qilish, ilmiy maqale oqush boyiche dawam qiliwatidu, chüshtin kéyin bolsa chüshtin burun teqdim qilin'ghan témilar boyiche so'al-jawab, bes-munazire we muzakire élip bériliwatidu.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.