“Sherqiy türkistanliq mezlum qérindashlirimizning yénida!” dégen témida yighin ötküzüldi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2014.12.17
hidayetulla-oghuzxan-yighin.jpg “Sherqiy türkistanliq mezlum qérindashlirimizning yénida!” dégen témidiki yighindin körünüsh. 2014-Yili dékabir, türkiye.
RFA/Arslan

Yéqindin buyan türkiyede ammiwi teshkilatlarning Uyghurlarni qollap élip bériwatqan bir yürüsh pa'aliyetlirige egiship türkiyediki oxshimighan uniwérsitétlardimu Uyghur mesilisi toghrisida yighin, resim körgezmisi dégen'ge oxshash pa'aliyetler uyushturulmaqta.

Yéqinda istanbuldiki jerrah pasha doxturxanisining tébbiy fakultétida sherqiy türkistan we Uyghurlar toghrisida yighin ötküzüldi. Bu yighinni mezkur doxturxanining tébbiy fakultéti oqughuchiliri qurghan “Ijtima'iy mes'uliyet kulubi” uyushturghan.

Yighinda jerrah pasha tébbiy fakultéti ijtima'iy mes'uliyetler kulubining bashliqi échilish nutqi sözlidi we bu yighinni uyushturushtiki meqsitini ipadilep, chiray, irq, reng, til, medeniyet we eqide-étiqad jehettin oxshash bolmighanliqi üchün zulumgha uchrighanlar qataridin bolghan sherqiy türkistan xelqimu barliqini, shuning üchün özlirining u mezlumlarning yénida ikenlikini ipadilesh üchün “Sherqiy türkistanliq mezlum qérindashlirimizning yénida!” dégen témida bu yighinini orunlashturghanliqini bildürdi.

Bu pa'aliyetke teklip bilen qatnashqan “Sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti” ning bashliqi hidaytullah oghuzxan sherqiy türkistanning tarixiy, jughrapiyisi, tili, dini, medeniyiti we örüp-adetliri toghrisida toxtalghandin kéyin Uyghurlarning hazir duch kéliwatqan omumiy qiyinchiliq mesililirini bayan qildi.

Hidayetulla oghuzxan sözide, sherqiy türkistan dawasining türk islam dunyasining ortaq dawasi ikenliki, sherqiy türkistanning hergizmu xitay hökümiti mejburiy tangghan “Shinjang” yeni “Yéngidin qoshuwélin'ghan chégra rayon” emes, belki musteqil bir dölet ikenliki, uning hergizmu xitay dölitining bir parchisi emes, belki ishghaliyet astida qalghan bir türk zémini ikenliki, shuning üchün türkiye hökümitining sherqiy türkistan mesiliside Uyghurlarni qollaydighan meydanini dadil otturigha qoyush kéreklikini ipadilidi.

Jerrah pasha doxturxanisi tébbiy fakultétigha qarashliq ijtima'iy mes'uliyetler kulubining re'isi memet akif suda ependi bu pa'aliyetni uyushturushtiki meqsitini ipadilep mundaq dédi: biz dunyadiki oxshimighan xelqlerning mesililirige köngül bölüp kéliwatimiz, ötken yili, misir, süriye we patani toghrisida yighin uyushturghan iduq, bu qétim sherqiy türkistan mesilisi toghrisida yighin uyushturuldi. Biz üchün sherqiy türkistan mezlum jughrapiyilerdin eng muhimi hésablinidu. Shuning üchün sherqiy türkistan mesilisini küntertipke keltürüsh üchün bu yighin uyushturuldi.

Memet akif suda ependi bu yighin'gha qatnashqandin kéyin Uyghur mesilisi toghrisida qandaq qarashqa keldingiz dégen so'alimizgha jawab bérip mundaq dédi: sherqiy türkistan biz üchün zulumgha uchrighan mezlum jughrapiyilerdin biridur. Biz sherqiy türkistan toghrisida köp nerse bilmeyttuq chünki sherqiy türkistan türkiyede unchiwala küntertipke kelgen jughrapiye emes, emma bügün bu yerde köp nersini chüshinip yettuq. Metbu'atlar bolsun, ammiwi teshkilatlar bolsun sherqiy türkistanni yéterlik derijide küntertipke keltürmeydu. Shuning üchün bizning bu toghrida köprek melumatimiz yoqti bügün bu yighin'gha qatniship melumatqa ige bolduq.

Özining bughazchi uniwérsitétidin kélip bu yighin'gha qatnishiwatqanliqini ipadiligen muhemmed sefa kürk isimlik oqughuchi Uyghurlar toghrisidiki pikir-qarashlirini ipadilep mundaq dédi: Uyghur türkliri heqqide ularning 100 yildin buyan zulum tartiwatqanliqini bilimiz. Assimilyatsiyige uchrawatqanliqini, dini étiqadi bilen yashashning öz tilida sözleshning chekliniwatqanliqini, milliy ma'aripining xitaylashturulghanliqini bilimiz. Qarshiliq heriketlirining qattiq basturuluwatqanliqini körüwatimiz, dunya musulmanlarning bu mesilige süküt qiliwatqanliqini körüwatimiz. Sherqiy türkistan mesilisining téximu köp anglitilishi kéreklikini, bir shekilde xitay zulumini toxtitish üchün bir ish kéreklikini oylawatimen. Allah ulargha yardem qilsun! qérindashlirimizgha yalghuz emeslikini, bizning her zaman ularning yénida ikenlikimizni bilishini soraymen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.