Хотән наһийисидә пиланлиқ туғут вә мәҗбури маарип түзүмини бузғучиларға паспорт берилмәйдикән

Мухбиримиз әркин
2014-12-17
Share
pasport-jedwel-tamgha-1.jpg Уйғурларниң паспорт елиш үчүн зөрүр болған тамғилар.
RFA/Erkin Tarim

Биз хотән наһийә лаңру йезисиниң йәрлик кадирлирини "чәтәлгә чиққучиларни тәкшүрүш җәдвили" тоғрулуқ давамлиқ зиярәт қилдуқ. Мәзкур йезиниң пиланлиқ туғут хизмитигә мәсул кадири осман қурбанниң ашкарилишичә, пиланлиқ туғутқа хилаплиқ қилған аилиләрниң чәтәлгә чиқишиға рухсәт қилинмайдикән.

Мухбир: бу лаңру йезиси, сиз пиланлиқ туғут кадириғу дәймән? хотән наһийәсиниң "чәтәлгә чиққучиларни тәкшүрүш җәдвили" дә он нәччә орунниң тамғисини бесиш тәләп қилинған, қарисам пиланлиқ туғутму баркән, немишқа бу тамғини пиланлиқ туғутму бесиши керәк?

Осман қурбан: пиланлиқ туғутму дөләтниң бир түп сиясити. Әмди униңға хилаплиқ қилмиғанлар болса, хилаплиқ қилмиши йоқ, дәп тамға басмиса болмайду. Һөкүмәт ашундақ чиқирип йолға қойған җәдвәл у.

Мухбир: чәтәлгә чиқиш билән пиланлиқ туғутниң һечқандақ алақиси болмиса, немә үчүн уни бесиши керәк? чоқум бесиши керәкму силәрниң тамғини?
Осман қурбан: чоқум бесиши керәк. Алақиси бар, җуңго граждани болғандин кейин чәтәлгә чиқмақчи болса, пакиз адәм чиқалайду. Кичиккинә қилмиш садир қилған адәм яки һәрқандақ қанунни бузған адәм чәтәлгә чиқиш салаһийити болмайду. Шуниң үчүн ашундақ җәдвәл лайиһилигән. Әгәр һечқандақ иши болмиса дәрһал бесип беридиған тамға у.

Мухбир: мәсилән, пиландин бир балиси ешип кәткәнләр қандақ қилиду?
Осман қурбан: ундақ болса тамға бесилмайду.

Мухбир: ундақ болса артуқ бала тапқан аилиләр чәтәлгә чиқалмамду?
Осман қурбан: мән буни билмәйдикәнмән.

Мухбир: бир балини ошуқ туғқан болса, силәр униңға тамға бесип бәрмәймиз, дедиңлар. Ундақта бир балини ошуқ туғқанлиқи үчүн у адәм чәтәлгә чиқмаслиқи керәкму, мәсилән муһим иши болсиму?
Осман қурбан: мән уқмайдикәнмән уни, мән униң үстигә һазир пиланлиқ туғутта әмәс, йезилиқ һөкүмәткә йөткилип чиқип кәткәнгә бир йил болди.

Мухбир: лекин йезилиқ һөкүмәтму тамға бесиши керәккәнғу?
Осман қурбан: йезилиқ һөкүмәт, сиясий қанун тармақлири, сақчиханиниң ишқилип мунасивәтлик тармақларниң һәммисиниң тамғиси бесилиду.

Мухбир: әгәр тамға чоқум бесишқа тоғра кәлсә, йезилиқ һөкүмәтла бесип бәрсә болдиғу бирла тамғини. Немишқа йәнә у пиланлиқ туғут, сиясий қанун ишханиси, дәп йәнә һөкүмәт тармиқидики орунларниң тамғиси бесилиду?
Осман қурбан: әң ахирида һөкүмәт басиду. Лекин чоқум шу орунлар тамға басмиса болмайдикән. Җәдвәл шуни тәләп қилиду. юқири дәриҗилик орунлар чоқум шу тармақлар испаттин өткүзмисә болмайду, тамға бесип, дәп бекиткән. Тамға қанунлуқ болғачқа тамға басидиған гәп.

Биз йәнә, лаңру йезилиқ маарип сабиқ маарип кадири әбәйдуллаға телефон қилдуқ. Нөвәттә, йеза маарип кадирлиқидин бир мәктәпкә оқутқучилиққа йөткилип кәткән әбәйдулла, пәрзәнтлирини оқутмай 9 йиллиқ мәҗбури маарип түзүмигә хилаплиқ қилған аилиләрниң чәтәлгә чиқишиға рухсәт қилинмайдиғанлиқини билдүрди.

Әбәйдулла: мән бар вақтимда наһийәлик һөкүмәт он нәччә тамға басидиған җәдвәл чиқириптикән. Маарипниң тамғисини бесиштики мәқсәт чәтәлгә чиқишни илтимас қилғучиниң уруқ-туғқанлириниң ичидә 9 йиллиқ мәҗбури маарипқа хилаплиқ қилған яки балисини мәктәпкә бәргини унимиған адәмләр барму-йоқму, ундақ адәмләр болуп қалса қәтий сиртқа чиқишқа болмайду, дегән гәпни чиқарған.

Мухбир: немишқа мәҗбури маарипқа хилаплиқ қилғанлар яки балисини оқутмиғанларниң чәтәлгә чиқишиға болмайду?
Әбәйдулла: у тәрипини мән уқмайдикән.

Лаңру йезисиниң сабиқ йезилиқ һөкүмәт башлиқи мәмтимин, йезилиқ һөкүмәтниң чәтәлгә чиққучиларға "яхши билән яманни пәрқ етиш, һөкүмәтниң гепини обданрақ аңлиғанларни бурунрақ әвәтиш" қатарлиқ шәртләрниң қоюлидиғанлиқини билдүрди.

Мәмтимин: әгәр урғузғили турса, тармақларниң тамғини шу бирәр күндә урғузуп болғини болиду. Башқилар уруп болғандин кейин һөкүмәтниңкини уриду.

Мухбир: диндарлар илтимас қилса тәстиқлимайду, дегән гәпләр бар. Бу җәһәттики шәртиңлар немә?
Мәмтимин: өткәндә кишиләрниң әһвалини игиләп тамға уруңлар дегән. Адәм җиқ болғандин кейин игилимисә болмайду. Ашундақ қилип, пәрқини тепип тизгинләп турмиса, қалған хизмәтни башқуруп болғили болмайду. Йәни башқа хизмәтләрни омумий йүзлүк қанат яйдуруш, яхши билән яманни пәрқ етиш, һөкүмәтниң гепини обданрақ аңлиғанларни бурунрақ әвәтиш, дегәндәк.

Мухбир: у биргә тутуп туруш, дегән гәплириңиз қандақ нәрсиләр? таза яхши чүшинип кетәлмидим, бу гәпләрни.
Мәмтимин: мән һазир зиярәт қилсам болмас, лекин чүшәндүрүп қойдум мән һазир шяңҗаң әмәс.

Мухбир: немишқа чәтәлгә чиқармайсиләр һиҗаблиқ аялларни, сақаллиқ әркәкләрни?
Мәмтимин: бурун қилған. Һазир қиламду-қилмамду, һазирқи йәрлик һөкүмәт өзи бир нәрсә десун. Мән у ишни уқмаймән. Мән һазир башқа саһәгә йөткилип кәттим.

Мухбир: нимә үчүн бир адәм он нәччә тамға бастуруши керәк, чәтәлгә чиқиши үчүн, буниң бирәр сәвәби барду, чүшәндүридиған?
Мәмтимин: мән бу йәрниң валиси яки һакими әмәс, буниңға җаваб берәлмәймән. Мән бурун йеза башлиқи болған, лекин мән җаваб беришниң зөрүрийити барму-йоқму, дегәнниму ойлаймән.

Мөһтәрәм радио аңлиғучилар, юқирида хотән наһийә лаңру йезисиниң йезилиқ һөкүмәт, маарип, пиланлиқ туғут саһәсидики йәрлик кадирлар билән елип барған сөһбитимизни аңлидиңлар. Бу сөһбәт мәзкур наһийиниң "хусуси иш билән чәтәлгә чиққучиларни тәкшүрүш җәдвили" тоғрисида елип берилди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт