Корладики сақчи хадими: корлида җилбап вә яғлиқ чәклиниду

Мухбиримиз меһрибан
2016-05-23
Share
yaghliq-cheklesh-uqturush.jpg Корла нәшпүт чечики аһалиләр комитетиниң имза вә тамғиси берилгән «ғәйрий йосунда яғлиқ вә шарпа артқан» аялларни тәкшүрүп өзгәртиш уқтуруши. 2016-Йили 19-май.
Social Media

Өткән һәптә иҗтимаий алақә васитилиридә, корла нәшпүт чечики аһалиләр комитетиниң имза вә тамғиси билән берилгән җилбап шәклидики кийимләр кийгән вә шәкли өзгәргән яғлиқ чәккән аялларни тәкшүрүп өзгәртиш уқтуруши тарқалди.

Бу уқтуруш күчлүк муназирә қозғиған болуп, бу, ислами кийинишни вә кийиниш әркинликини чәкләшкә урунуш дәп қаралди. Радиомиз бүгүн корлидин игилигән әһваллардин қариғанда, бирнәччә йилдин буян корла шәһиридә елип берилған мусулман аяллириниң кийинишигә қоюлған чәклимиләр күчәйгәчкә, нөвәттә корла шәһиридики кочиларда җилбап кийгән, яғлиқ артқан аяллар учримайдиған вәзийәт шәкилләнгән. Бу һәқтә тохталған сақчи хадими башқа юртлардин мәзкур шәһәргә кәлгән саяһәтчиләргиму бундақ тәләп қоюлидиғанлиқини билдүрүп: «корлада җилбап вә яғлиқ чәклиниду» дегән җавабни бәрди.

2016-Йили 5-айниң 19-күни корлада чиқирилғанлиқи қәйт қилинған мәзкур уқтурушта аялларни агаһландуруп мундақ баянлар берилгән:«юқириниң орунлаштуруши билән корла шәһири бойичә омумйүзлүк һалда шәкли өзгәргән яғлиқ чәккән (яғлиқ астиға кичик қисқуч илғанлар, яғлиқ ичигә посма кийгәнләр), җилбаб шәклидики кийим кийгәнләр, уйғурларниң әнәниви кийим кийиш адитигә мас кәлмигән һалда кийингән ханим -қизлар, аялларға нисбәтән тутуп өзгәртиш хизмити башланди. Әгәр юқириқидәк әһваллар билән мунасивәтлик чарлаш хадимларға тутулуп қалсиңиз, барлиқ ақивәткә мәсул болисиз. Бу қетимқи хизмәтниң ақивити еғир болуп, тутувелинған аһалиләргә җәриманә қоюш, кимликигә чекит қоюп нуқтилиқ башқуруш обйекти қилиш, өзгәртиш паалийитигә қатнаштуруш қатарлиқ җаза тәдбирлири қоллинилиду.»

Мәзкур уқтуруш иҗтимаий алақә торлиридин үндидар, фейсбокларда тарқалғандин кейин, күчлүк наразилиқ вә бәс -муназирә қозғиған. Фейсбок торидики инкасларда бу уқтуруш «тәһдит түсини алған » дәп тәриплинип, мусулман дөләтлири вә демократик дөләт кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң даириләрниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан бу хил чекидин ашқан диний етиқад чәклимилирини көрүши, диққәт қилиши, сүкүт қилмаслиқи вә әйиблиши лазимлиқи тәкитлинип, хитай билән болған дипломатик мунасивәтләрдә оттуриға қоюш тәләп қилинди.

Түркийәдики истиқлал радиосида мәзкур уқтуруш әйиблинип, «бу уқтурушта ислами кийим -кечәкләргә очуқ -ашкара җәң елан қилинип, тәһдит селинған. Ислами йосунда кийиниш уйғурларниң әнәниви кийим кийиш адитигә хилап кийиниш дегән ибариләр ишлитилип, ислами қиммәт қариши вә уйғур әнәнилирини бурмилиған » дәп тәнқидләнди.

Биз мәзкур уқтуруш вә корладики ислами йосундики кийинишкә қаритилған чәклимиләр һәққидә техиму тәпсилий мәлуматқа еришиш үчүн корладики мәзкур уқтурушта көрситилгән нәшпүт чечики аһалиләр комитети билән алақилишишкә тиришқан болсақму бирақ имкан болмиди. Әмма корладики бир қисим аһалиләр, меһманханилар вә сақчихана хадимлириға телефон қилдуқ.

Телефонимизни алған бир қисим уйғурлар корлада һазир һөкүмәт елип бериватқан «заманға лайиқ мәдәнийәтлик кийиниш » тәшәббуси сәвәблик, аяллар узун көңләк кийип, яғлиқ артидиған әһвалниң асасән қалмиғанлиқини билдүрүп, бундақ сәзгүр темилар һәққидә җаваб беришни рәт қилди.

Корла шәһәр мәркизидики җинйи меһманханисиниң хитай миллитидин болған хизмәтчи хадими болса, мусулман аяллириға қаритилған бу хил чәклимиләрдин өзиниң хәвири йоқлуқини билдүрүп, мәзкур меһманхана турушлуқ районни башқурушқа мәсул сақчи вә корладики бирқанчә сақчиханиларниң телефон номурини ейтип берип, ислами йосунда кийиниш, яғлиқ артиш мәсилисигә даир әһвалларни улардин соришимизни билдүрди.

Мәзкур районға мәсул сақчи хадимиға қилған телефонимиз җавабсиз қалған болсиму, әмма корла сайбағ сақчиханисиниң кечилик нөвәтчи хадими телефонимизни елип, корлада мусулман аяллириниң зиядә узун көңләк вә җилбап кийиши, бешиға посма кийип униң сиртидин яғлиқ артиши чәклинидиғанлиқини вә нөвәттә бу хил ислами йосунда кийиниш адитиниң корлада пүтүнләй түгигәнлики қатарлиқ әһвалларни билдүрди.

Мәзкур нөвәтчи сақчи билән елип берилған сөһбитимиз төвәндикидәк давамлашти.

Мухбир:мән корла сайбағ сақчиханиси билән сөзлишиватимән шундаққу.
Сақчи: шундақ бу корла сайбағ сақчиханиси.
Мухбир: мән силәрниң корла шәһиридә кочида яғлиқ чәккән ханим-қизлар учриса қандақ тәдбир қоллинидиғанлиқини билип бақай дегән идим.
Сақчи: сиз бизниң сайбағ райониниң аһалисиму?
Мухбир: яқ, мән у йәрниң пуқраси әмәс, әмма мән бир уқтуруш көрдүм, силәрниң у йәрдә бешиға яғлиқ чигкән аяллар кочида учрап қалса тәкшүрүлидикән, мән мушу әһвални биләй дегән идим.
Сақчи: бешиңизға яғлиқ артмисиңиз боламду?
Мухбир: немишқа? бундақ зөрүрийәт барму? сәвәбини билсәм боламду?
Сақчи: сизниң нәдиликиңизни билсәм боламду?
Мухбир: мән чәтәлдә, америкидин телефон қиливатимән. Мән бу уқтурушни тордин көрдүм, уқтурушта шәкли өзгәргән яғлиқ чәккән аялларниң кочида йүрүши чәклиниду дейилипту. Шуңа әһвални силәрдин билән дегән.
Сақчи: әһвал мундақ, әгәр җилбап киймигән болса вә яғлиқни нормал чәккән болса болиду.
Мухбир: җилбап киймәй яғлиқ чәккәнләрму чәклинәмду?
Сақчи: демәкчи болғиним, җилбап түсини алған (йәни ислами түстики шәкилдә) яғлиқ артқанлар бирдәк чәклиниду.
Мухбир: әмма уйғурчә йезилған бу уқтурушта чоң яғлиқ чәккәнләр, узун көңләк кийгәнләр вә узун шарпиларни бойниға йөгүвалғанларму тәкшүрүлүш обйекти қилиниду дейилипту. Бу уқтуруш 5-айниң 19-күни тарқитилған икән.
Сақчи: буниңда бәлгилимә бар. Демәкчи болғиним, яғлиқлар диний түс алмиған болуши керәк. Әгәр сиз чәтәлдә болсиңиз, вәтәнгә қайтмақчи болсиңиз, әлвәттә көңләк кийсиңиз болиду, яғлиқ чигсиңизму болиду. Әмма сизниң кийинишиңиздә мәлум түс ипадиләнмәслики керәк. Йәни қап-қара рәңлик узун көңләк вә қара яғлиқ артмаслиқиңиз керәк.
Мухбир:демәкчи болғиниңиз қара яғлиқ вә узун қара көңләк киймәслик шундақму?
Сақчи: шундақ.

Мәзкур сақчи йәнә нөвәттә корла шәһиридә ислами йосунда кийиниш адитиниң пүтүнләй түгигәнликини билдүрди.

Мухбир: һазир корла кочилирида уйғурлардин җилбап кийгәнләр барму?
Сақчи: йоқ.
Мухбир: туңган мусулманлириға силәр қандақ тәдбир қолландиңлар? туңган аяллириму адәттә бешиға туңганчә лечәк кийәтти, һазир бундақ әһваллар барму?
Сақчи: йоқ, йоқ, һазир корлада бундақ кийиниш әһваллири пүтүнләй түгиди, шуңа сирттин кәлгәнләргиму ашу тәләпни қоюватимиз.
Мухбир: демәк мушу хил кийингәнләр йәни диний түстә кийингәнләргә җәриманә қоюлиду яки чарә көрүлиду, шундақму?
Сақчи: буни мән таза ениқ билмәйдикәнмән.

Радиомиз зияритини қобул қилған мәзкур сақчи хадими корлада ислами йосунда кийинидиған әһвалниң чәкләнгәнликини билдүргән болсиму, әмма ислами йосунда кийингәнләргә қандақ җаза берилидиғанлиқи һәққидики соаллиримизға җаваб бериштин баш тартип, телефонни қоювәтти.

Әмма, радиомиз вә башқа хәлқара таратқулар игилигән әһваллардин, бирқанчә йилдин буян уйғур аптоном район даирилири тәрипидин йолға қоюлған ислам диний әқидиси бойичә кийинишни қаттиқ чәкләш бәлгилимилири вә җазаларниң иҗра қилиниватқанлиқи мәлум. Мәсилән кучар шәһиридә 2014-йили йолға қоюлған «диний радикаллиққа зәрбә бериш» намидики бир йилға созулған тутқун қилиш, бастуруш һәрикитидә, сақал қойған әрләрниң, җилбап кийгән, яғлиқ артқан һәтта узун көңләк кийгән аялларниң тутқун қилиниш обйектиға айланғанлиқи мәлум. Әйни чағда игилигән әһваллардин әрләрниң сақаллири мәҗбурий чүшүрүлүп,, аялларниң бешидики яғлиқлири еливетилгәнлики, өгиниш корслириға әвәтилгәнлики, кийинишини өзгәртишни халимиғанларниң болса «диний радикаллиқ идийиси күчлүк» дегәндәк қалпақлар кәйдүрүлүп, сотниң һөкүми билән 3 йилдин 7 йилғичә муддәтлик қамақ җазасиға һөкүм қилинғанлиқи қатарлиқ әһваллар ашкариланған иди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.