Лоп деһқанлириниң кәлкүн вә қумлишишниң алдини елиш баһанисидә һашарға тутулуватқанлиқи мәлум

Мухбиримиз гүлчеһрә
2016.05.17
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
uyghur-hashar-osteng-chepish.jpg Һашарға мәҗбурлинип өстәң чепиватқан уйғур деһқанлар. Ақсу.
Social Media

Йеқинқи күнләрдә игилигән учурлиримиздин җәнубий уйғур районидики қәшқәр, хотән вә ақсу вилайәтлириниң көп қисим җайлирида еғир дәриҗидики топа-туман вә қум-боранлиқ һаварайи вә кәлкүнгә охшаш тәбиий апәтләр йүз бәрмәктә.

Хотәнгә қаратқан телефон зиярәтлиримиздин еғир топа яққанлиқтин йеңи майса болған деһқанчилиқ зираәтлиригә еғир зәхмә йәткәнлики мәлум, шундақла даириләрниң деһқанчилиқниң алдираш мәзгилидә еғир тәбиий апәтләргә учраватқан деһқанларни “кәлкүндин мудапиәлиниш” вә “қумлишишниң алдини елиш көкәртиш қурулуши” дегәндәк баһаниләрдә һашарға тутуватқанлиқи мәлум болди.

Йеқинқи күнләрдин буян радийомизға кәлгән инкаслар вә уйғур дияри һәққидики хәвәрләрдин күчлүк қум-боран тәсиридә қәшқәр шәһири, пәйзиват наһийиси, маралбеши наһийилири, хотән вилайитидики көплигән җайлар, қоюқ сериқ рәңлик топа-туман астида қалған, бәзи җайлар еғир қум-боран, қара ямғурниң зәрбисигә учриған. Бәзи һаварайи истансилири агаһландуруш берип, қум-боранниң һуҗумиға учриған җайлардики пуқраларниң сиртқа чиққанда маска тақишини, аптомобилларни әң аста сүрәттә һәйдишини тәвсийә қилған. Һалбуки, бу һәқтә қум боран вә топа чаң тәсиригә бир қәдәр еғир учриған җайлардин хотәнниң лоп наһийидики йеза, кәнтләргә қилған телефон зиярәтлиримиздә деһқанлар кәлкүн апитиниң бу йил йиллардикидин балдур башланғанлиқини, гәрчә һазирчә кәлкүн чоң тәсир көрситәлмигән болсиму, йеқинқи күнләрдә изчил топа йеғип деһқанчилиқ зираәтлиригә еғир зәрәр йәткүзгәнликини билдүрди.

“шинҗаң гезити”ниң хәвәр қилишичә, уйғур аптоном район партком секретари җаң чүншән 13-май күни үрүмчидә уйғур райониға зиярәткә кәлгән хитай сиясий кеңәш муавин рәиси ма пейхуаға уйғур райониниң екологийилик муһитида аҗизлиқ мәсилилири барлиқини, муһитни яхшилаш үчүн тиришиватқанлиқини, буниңдин кейин қумлишишқа қарши вә намратлиқни түгитиш йолида күрәш қилидиғанлиқини билдүргән.

Мәлум болғандәк, хотән вилайитидә намратлиқ алаһидә гәвдилик болуп, намратлиққа петип қелиш амиллири, тарихи арқа көрүнүш, тәбиий шараит, җуғрапийилик орун вә бу җайда йүргүзүватқан иқтисадий, диний вә миллий сиясәт қатарлиқ мурәккәп амиллар билән зич бағланған. Барғанчә начарлаватқан тәбиий муһитму намратлишишниң нуқтилиқ амиллиридин бири болуп кәлмәктә.

Лоп наһийисиниң мәлум йезисидин бу һәқтә соаллиримизға җаваб бәргән бу деһқан йәнә, деһқанларниң әтиязлиқ терилғу ишлириниң алдирашлиқи, униң үстигә еғир топа апитигә учриғанлиқиға қаримай, даириләрниң һашарға селишни илгирикидинму күчәйткәнликини, бир күн һашарға чиқмиса 100 сомдин җәриманә төләшкә мәҗбур болуватқанлиқини ашкарилиди.

Бу деһқанниң ейтишичә, деһқанлар ниң йилда мушундақ һашарға ишләйдиған вақти тәхминән икки айға тоғра келидикән шундақла бу һашар мунтизим давамлашмақта. Бу йил әтияз кириши билән һөл-йеғинлиқ вә чаң-тозанлиқ һаварайи бир қәдәр көп көрүлүп, йеза игилик ишләпчиқиришиға бәлгилик дәриҗидә тәсир көрсәтмәктә вә буниң билән даириләр аммини илгирики йилларға қариғанда муддәттин бурун алдини елиш тәйярлиқини көрүш үчүн һашарға орунлаштурмақта икән.

Бу һәқтә лопниң мунасивәтлик һөкүмәт тармақлириға телефон қилғинимизда, районда топа-туман вә кәлкүн апәтлири көтүрүлүватқанлиқини йошурмиған болсиму, әмма деһқанларни һашарға тутуш һәққидики соаллиримизни җавабсиз қойди.

Гәрчә даириләр хәлқара кишилик һоқуқ вә әмгәк һоқуқини қоғдаш орунлириниң бесими билән 2004-йили бикарлиқ мәҗбурий әмгәк-һашарни тамамән әмәлдин қалдуридиғанлиқини елан қилған болсиму, һалбуки хотән деһқанлириниң бүгүнгә қәдәр йәнила һашардин баш көтүрәлмәй келиватқанлиқи мәлум болмақта. Йеқинда зияритимизни қобул қилған хотән вилайити лоп наһийисиниң бир кәнт кадири, деһқанларниң йериниң аз, деһқанчилиққа салидиған мәблиғи вә техникиси кәмчил болушниң үстигә, тохтимай сиясий өгиниш вә һашарға тутушниң деһқанларниң нормал ишләпчиқиришиға вә мәһсулатиниң төвән болушиға сәвәб болуватқан асаслиқ амил икәнликини дәлиллигән иди.

Йеқинда хотән вилайәтлик мәмурий мәһкиминиң торида көрситилишичә, хотән вилайити 2-айниң 21-күни“намратлиқни түгитиш” хизмити сәпәрвәрлик йиғини ечип, хотән хәлқини намратлиқтин тәлтөкүс қутулдуруш пиланини түзүп чиққанлиқини тилға алған иди.

Даириләрниң елан қилишичә хотәндә 703 миң 500 намрат нопус бар болуп, пүтүн райондики намрат нопусниң 27% ини тәшкил қилиду.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.