«Хәлқара қуллуқни йоқитиш күни» дә уйғур елидики һашар мәсилиси тәкитләнди

Мухбиримиз ирадә
2016-12-02
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Һашарға мәҗбурлинип өстәң чепиватқан уйғур деһқанлар. Ақсу.
Һашарға мәҗбурлинип өстәң чепиватқан уйғур деһқанлар. Ақсу.
Social Media

Бүгүн 2-декабир дуня мәҗбурий әмгәк яки шәкли өзгәргән қуллуққа қарши туруш күни. Дуня уйғур қурултийи уйғур елида һашардин ибарәт мәҗбурий әмгәккә селиш түзүми давамлишиватқан бир шараитта, уйғурларниңму әмәлийәттә шәкли өзгәргән қуллуқ түзүмниң қурбани болуватқанлиқини билдүрди вә бу мәсилини дунядики алақидар тәшкилатларниң күн тәртипигә киргүзүшниң муһимлиқини билдүрди.

Қуллуқ түзүми дейилгинидә нурғун кишиләр буни кона заманларда мәвҗут болған, әмма 21-әсирдин ибарәт һазирқи заманиви дуняда аллиқачан йоқап кәткән бир түзүм, дәп қарайду. Бирақ әмәлийәттә болса, қуллуқ түзүми һазир дуняниң һәрқайси җайлирида охшимиған шәкилләрдә һелиһәм мәвҗутлуқини давамлаштуруп кәлмәктә. Хәлқара әмгәк тәшкилатиниң доклатидин қариғанда, дуня миқясида бу хил мәҗбурий әмгәктә вә яки шәкли өзгәргән қуллуқ түзүминиң қурбаниға айланған тәхминән 21 милйон адәм бар болуп, буларниң 11 йерим милйонға йеқини аяллар вә қизлар болса, 9 йерим милйонға йеқини әрләр вә оғуллар икән. Бу кишиләр асаслиқ хусусийлар тәрипидин қул қилинса, униң ичидә 2 милйондин артуқи дөләт тәрипидин яки исянчи тәшкилатлар тәрипидин қул қилинған икән.

Мәҗбурий әмгәк асаслиқ йеза игилик, қурулуш, тикиш-тоқумичилиқ вә көңүл ечиш саһәлиридә көп көрүлидиған болуп, адәттә көчмән ишчилар вә йәрлик хәлқләр мәҗбурий әмгәк түзүминиң зиянкәшликигә әң көп учрайдикән. Шәкли өзгәргән қуллуқ түзүмини аяғлаштуруш нөвәттә бирләшкән дөләтләр тәшкилати вә униңға қарашлиқ әмгәк тәшкилати вә нурғун хәлқаралиқ кишилик һоқуқ органлири диққәт қиливатқан бир мәсилә болуп, 2-декабир күни дәл мана бу мәсилигә диққәт тартиш үчүн б д т тәрипидин бекитилгән «хәлқаралиқ қуллуқни йоқитиш күни.»

Дуня уйғур қурултийиниң баш катипи долқун әйса әпәнди бүгүн бу мунасивәт билән радийомизға қилған сөзидә, уйғурларниңму шәкли өзгәргән қуллуқ түзүминиң қурбани икәнликини билдүрди вә уйғур елидики һашардин ибарәт бу мәҗбурий әмгәк системисиниң дуняниң һәрқандақ йеридики мәҗбурий әмгәктин пәрқлинидиғанлиқини әскәртти.

Хитай һөкүмити һашар әмгикини бикар қилидиғанлиқини 10 йил илгирила елан қилған болсиму, әмма у уйғур елиниң җәнубидики вилайәтләрдә түрлүк шәкил вә намлар астида охшаш давам қилмақта. Радийомиз игилигән учурлардин болупму йеқинқи йиллардин уйғур елидики сиясий бесим артиши билән һашар әмгикиниңму қайтидин әвҗ елип, йәрликтики деһқан аммисини контрол қилиш, уларни тәқиб қилиш васитисигә айландурулуватқанлиқи, хитай һөкүмити хәлққә зор мәнпәәт әп кәлди, дәп көккә көтүрүватқан «әл райи қурулуши» дәп елип бериватқан өй қурулуши, йол қурулуши, су қурулуши вә шундақла бир қисим дөләт мәхсус мәбләғ аҗратқан чоң қурулуш әмгәклириниң әслидә уйғур деһқанларниң зиммисигә артилған мәҗбурий әмгәк икәнлики мәлум болған иди. Уйғур елидики мәҗбурий әмгәккә селиш йәни һашар илгири америка дөләт мәҗлиси вә һөкүмити қармиқидики хитай ишлири комитети вә хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң доклатлирида тилға елинған, әмма биз мәхсус бу шәкли өзгәргән қуллуққа қарши күрәш қилидиған орган-тәшкилатларниң тор бәтлиригә киргинимиздә, буниңға аит бир учур йоқлуқини, болсиму униң асасән аққун ишчиларниң һоқуқи мәсилиси билән чәкләнгәнликини көрдуқ. Долқун әйса әпәнди һашар мәсилисиниң дуня җамаәтчиликигә толиму ят бир мәсилә икәнликини, шуңа буни тонутуш вә күн тәртипкә әп келиш үчүн хизмәтлирини башливәткәнликини ейтти.

Дуня уйғур қурултийи бу йил 11-айниң 10-күни «шәрқий түркистандики мәҗбурий әмгәк системиси - дөләтниң тәстиқи билән йүргүзүлүватқан һашар системиси» мавзулуқ бир парчә доклат елан қилған иди. 30 Бәттин тәркиб тапқан доклат һашар һәққидә чүшәнчә, униң иҗра қилиш шәкиллири, сиясий арқа көрүнүши вә алақидар хәлқара қанунлар вә шундақла хитай һөкүмити вә хәлқара органларға қойған тәләпләрдин ибарәт 5 бөлүмдин тәшкилләнгән болуп, дуня уйғур қурултийи бу доклатниң һашарға аит рәсмий бир материял йоқ болуштәк бошлуқни толдуридиғанлиқини билдүрмәктә.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт