Uyghur élidiki pasport yighiwélish uqturushi chet'ellerdiki Uyghur pa'aliyetchilerning naraziliqini qozghidi

Muxbirimiz irade
2016-10-19
Share
qeshqer-pasport-bijirish-korunush.jpg Pasport béjirishni tézleshtürüsh we addiylashturush üchün yéngidin échilghan közneklerdin biride Uyghur kishining pasportini tapshurup éliwalghan körünüshi. 2015-Yili awghust, qeshqer.
Social Media

Bir qanche waqittin béri, ijtima'iy alaqe wasitiliride tarqilip yürgen uqturushlardin xitay da'irilirining Uyghur élide qaytidin pasport yighiwélish herikiti qozghighanliqi melum boldi.

Xitay hökümiti téxi yéqindila Uyghur élide pasport resmiyetlirini asanlashturup, öymu-öy kirip pasport tarqitiwatqanliqini xelq'arada élan qilip uzun ötmeyla da'irilerning pasportni yighiwélish heqqide bundaq jiddiy uqturush chiqirishi diqqet qozghidi. Uyghur pa'aliyetchiler Uyghurlarning kishilik erkinlikining ilgirilep qamal astigha éliniwatqanliqini bildürdi.

Uyghur aptonom rayonluq partkomning yéngi sékrétari chén chüen'go wezipige olturghandin buyan, arqa-arqilap her sahege alaqidar yighinlarni chaqirip, Uyghur élidiki bixeterlik tedbirlirini chingitish, intérnét-uchur tor betlirige qaritilghan kontrolni kücheytish, xitay we az sanliq milletlerning birmu-bir tughqan bolup, milletler ittipaqliqini shekillendürüshke oxshash bir qatar yol-yoruqlarni otturigha chiqirip, ijra qilishqa bashlighan idi. Bir qanche kündin buyan ijtima'iy alaqe wasitiliride qumul, shixenze, manas we midung qatarliq sheher we nahiyilerdiki jama'et xewpsizlik organliri teripidin chiqirilghan uqturushlardin emdi nöwetning qaytidin pasport yighiwélishqa kelgenliki melum boldi.

Mesilen, qumulning dungxé rayonluq saqchixana, shixenze sheherlik saqchixana we midung sheherlik saqchixana tashqi ishlar ishxanisi teripidin chiqirilghan uqturushlarda pasporti barlarning pasportlirini 18-öktebirgiche tapshurup bérishi, tapshurulmighan teqdirde pasport igilirige awarichilik bolidighanliqi eskertilgen. Shixenze sheherlik saqchixana teripidin chiqirilghan uqturushta bolsa tehdit tonida pasportini tapshurup bermigenlerning barliq aqiwetke özi ige bolidighanliqi yézilghan. Manas nahiyilik saqchi idarisi 10-öktebir küni tarqatqan uqturushta 11-öktebirdin bashlap pasport béjirishning toxtitilidighanliqi eskertilgen.

Uyghur aptonom rayonluq j x nazariti 2015-yili awghustta mexsus uqturush tarqitip, Uyghur aptonom rayonidiki ahalilerning pasport béjirish resmiyetlirining zor derijide addiylashturulghanliqini, bir parche iltimas jedwilini toldursila pasport alalaydighanliqini jakarlighan idi. Shundin kéyin xitay metbu'atliri Uyghurche, xitayche we in'glizche xewerliri arqiliq Uyghur élide yézilardimu keng türde pasport élishqa tizimlawatqanliqini, qisqighine 4 ay ichide 300 minggha yéqin kishige pasport tarqatqanliqini keng türde teshwiq qilghan. Biraq, dunya Uyghur qurultiyi bash katipi dolqun eysa ependi bügün radi'omizgha qilghan sözide, ötken yili chiqqan pasport béjirishni addiylashturush uqturushlirining meqsetlik halda ep bérilghan bolushi mumkinlikini éytti.

Biz bu pasport yighiwélishning qachan'ghiche dawam qilidighanliqi, néme üchün yighiwélinidighanliqini bilip béqish üchün yuqirida tilgha élin'ghan jaylardiki j x idarisining ishxanilirigha téléfon qilghan bolsaqmu, téléfonimizgha jawab béridighan adem chiqmidi.

Da'iriler ötken yili pasport béjirish resmiyetlirini addiylashturghanda yene "Dölet bixeterlikige tehdit" dep qarilidighan we pasport béjirip bérilmeydighan 7 xil türdiki kishilernimu élan qilghan. Radi'omiz igiligen uchurlardimu pasport élishqa heqiqiy éhtiyaji bolghan kishilerning yenila her xil bahaniler bilen pasportsiz qéliwatqanliqi melum bolghan idi. Buning eng yéqinqi örniki bolsa bortalaliq rabiyxan anidur. Amérika Uyghur birleshmisining re'isi élshat hesen ependi bolsa pasport yighiwélish qararini"Ilgiriki niqabliq bésim siyasitining eksiche uning ochuq-ashkara halda ijra qilinidighanliqining ipadisi", dédi.

Yuqiridiki shixenze sheherlik jama'et xewpsizlik idarisi teripidin chiqirilghan pasport tapshurush heqqidiki uqturushta pasportini tapshurmighanlarning hemme aqiwetke özi ige bolidighanliqi eskertilish bilen birge, bundin kéyin pasportqa iltimas qilmaqchi bolghanlarning nopusi turushluq jaylardiki saqchixanilargha bérip, d n a uchurlirini, chégradin kirip-chiqish da'irilirining jedwilini, ahaliler komitétining tamgha basqan qeghizini, xizmet orni barlarning xizmet ornining tamghisini yaki bolmisa xelq ishliri idarisining tamghisini basturup kélishini telep qilghan. Yuqiridikiler xitay da'irilirining pasport élishqa qoyghan ölchimining ilgirikidinmu murekkepliship ketkenlikini körsitip bermekte. Bu yil iyunda, ili oblastliq partkomining organ géziti bolghan "Ili géziti" de élan qilin'ghan bir xewerde, 1-iyundin bashlap, ili oblastida pasportqa iltimas qilghanlardin "Shu kishining d n a ni éniqlaydighan qan ewrishkisini élish, barmaq izini we awaz xatirisini élish" qatarliq üch ölchemlik kimlik xatirisi tüzümi yolgha qoyulidighanliqi élan qilin'ghandin kéyin, bu xewer xelq'ara metbu'atlarningmu diqqitini qozghighan idi.

Ilshat hesen ependi, Uyghur élide künsayin kücheytiliwatqan qamal siyasitining Uyghurlarni qattiq narazi qilish bilen birge, yene ularning oxshimighan usullar arqiliq chet'ellerge qéchishini keltürüp chiqiridighanliqini bildürdi.

Dolqun eysa ependi bolsa xelq'ara jama'etni bu mesilige diqqet qilip, uninggha qarshi heqiqiy türde bir tedbir élishi kéreklikini eskertti.

Xitay dölet re'isi shi jinping Uyghur aptonom rayoni heqqidiki "Seperwer qilish" yighinida, rayondiki barliq xizmetlerning menggülük eminliktin ibaret bash nishanni chöridep élip bérilishi kéreklikini qattiq tekitligen idi. Shunga közetküchiler bu pasport yighiwélishnimu chén chüen'go chiqqandin kéyin toxtimay tilgha éliniwatqan bu bash nishanning bir qismi bolushi mumkinlikini mölcherlimekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet