Xitay hökümiti chet'el diplomatliri arqiliq dunyani aldashni közlimekte

Muxbirimiz eziz
2019.01.25
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
GlobalTimes-20190124.jpg Xitay hökümitining “Yershari waqit géziti” de bergen 12 döletning diplomatliri we bir qisim muxbirlarning “Qayta terbiyilesh merkezliri” ge qilghan ziyariti heqqidiki xewiri. 2019-Yili 24-yanwar.
Social Media

Uyghurlar diyaridiki lagérlar mesilisi xelq'araning küchlük inkasini qozghawatqanda xitay hökümiti lagérlar we buninggha munasiwetlik Uyghurlarni basturush herikitini aqlash üchün pa'al heriketke ötti. Buning deslepki qedimi süpitide ular ötken yilining axiri we bu yilning béshida pakistan, hindistan, hindonéziye qatarliq 12 döletning diplomatlirini, shuningdek bir qisim muxbirlarni qeshqer, xoten, atush qatarliq sheherlerdiki “Qayta terbiyilesh merkezliri” ni ziyaret qilishqa teshkillidi. 24-Yanwardin bashlap buning “Méwiliri” xitayning bashqurushidiki “Yer shari waqit géziti” shuningdek pakistan we hindistandiki bir qisim metbu'atlardin orun élishqa bashlidi.

“Yer shari waqit géziti” de xitay hökümiti deslep 22-yanwar küni “Ijtima'iy muqimliq xizmitining yaxshi orunlinishi shinjanggha kélidighan sayahetchilerni köpeytti” mawzusida xewer maqalisi élan qilip, “Esebiylikke we térrorluqqa qarshi turush xizmiti yaxshi ishlen'genliktin jem'iyet muqim boldi. Buning bilen ichkiridin kélidighan sayahetchiler köpiyip shinjangning iqtisadigha zor menpe'etlerni élip keldi” dégen xulasini élan qildi. Shundaqla mushu arqiliq özliri ijra qiliwatqan tedbir we siyasetlerning toghra bolghanliqini ishare qildi.

“Bügünki pakistan” gézitining 24-yanwardiki sanida élan qilin'ghan sultan xali imzasidiki zor hejimlik maqalidimu Uyghur diyarining ötken 30 yilda qandaq alemshumul netijilerni qolgha keltürgenliki zoq-shox bilen bayan qilinip, xitay kompartiyisige medhiye oqulidu. 

24-Yanwar küni yene “Yer shari waqti géziti” shu qétim teshkillen'gen ziyaret ömikidiki bir qisim diplomatlar we muxbirlar bilen söhbetliship shularning aghzidin lagérlar mesilisi, Uyghur medeniyiti we til-yéziqi, Uyghurlarning diniy étiqad heqliri heqqidiki bir qisim so'allargha “Jawab” aldi.

“Hindistan waqti géziti” bu mesililer heqqide mexsus mulahize maqalisi élan qilip, nuqtiliq halda pakistan diplomatlirining shu qétimqi ziyarettin kéyin “Shinjangdiki medeniyet yaki diniy étiqad saheside héchqandaq basturush mewjut emesken” dégen xulasige kelgenlikini bayan qilidu. 

“Yer shari waqti géziti” we “Hindistan waqti géziti” diki bayanlargha qarighanda pakistan diplomatliridin mumtaz zahra baloch özlirining ziyariti heqqide xitay muxbirlirining so'allirigha jawab bergende “Biz héchqandaq lagérlarni yaki lagérlardiki mejburiy emgek qilishni körmiduq. Diniy étiqad heqlirimu shunche kengri iken. Meschitlerde ‛qur'an kerim‚ ning Uyghurche terjimisini körduq” dégen.

U yene til heqqide söz qilip “Medeniyet jehette Uyghurlar öz til-yéziqi arqiliq Uyghurlarning mewjutluqini ipade qiliwétiptu” dégen hemde Uyghur tilining ma'arip saheside men'i qilin'ghanliqini tilgha almighan. “Qur'an kerim” ni Uyghur tiligha terjime qilghan diniy ustaz muhemmed salih damollining ene shundaq lagérlarning biride jan üzgenlikini téximu tilgha almighan.

Shu qétimqi ziyaret ömikining ürümchidiki tekshürüshi heqqide oqurmenlerdin uchur alghan Uyghur alimi, kaliforniyediki “Amérika alem qatnishi idarisi” ning aliy inzhénéri doktor erkin sidiq bu heqte söz qilip, tekshürüsh ömiki kélidighan küni shu jaydiki Uyghurlarning kolléktip namaz oqushqa buyrulghanliqini éytip berdi. 

Xitay hökümiti teshkilligen ziyaret ömiki terkibide hindonéziye we malayshiya wekillirimu bar bolup, d u q wekilliri ötken heptidiki sherqiy-jenubiy asiya ziyaritide bu mesilini alahide sürüshte qilghan. Netijide tekshürüsh ömiki terkibide lagérlargha barghan wekillerning “Buning bir aldin teyyarlan'ghan oyun ikenlikini hés qilduq” dégenliki aydinglashqan.

Amérika Uyghur birleshmisining re'isi élshat hesenning pikriche, bu xil aldamchiliq qilmishi kommunist hakimiyetliri üchün da'imliq hadise bolup, 1930-yillardiki sowét ittipaqi hökümiti tesis qilghan “Gulag” mesilisidimu köp qétim otturigha chiqqan. Hetta “Prolétariyatning eng ulugh yazghuchisi” dep teriplen'gen maksim gorkimu bu mesile heqqide öz wijdanigha xilap halda közini parqiritip turup yalghan sözligen. Emma bundaq yalghanchiliq axirqi hésabta tarixta haman meghlup bolidighanliqi ispatlan'ghan. 

Élshat hesen pakistandek özige “Islam jumhuriyiti” dep nam qoyuwalghan bir musulman dölitining aliy rehbiri imran xandin tartip xitayda turushluq diplomatiye xadimighiche bolghan kishilerning xelqi-alem körüp turuwatqan ehwalda qip-qizil yalghan sözlishini ularning dölitide heqiqiy menidiki démokratiyining bolmighanliqi, shuningdek pakistanning “Xitaygha kanayghiche qerzge boghulghanliqi” ning aqiwiti, dep sherhleydu.

Doktor erkin sidiq musulmanlar dunyasining Uyghurlar mesiliside izchil süküt qilip kéliwatqanliqini, ularning “Qur'an kerim” diki “Zulumgha uchrighan qowmgha yardem béringlar” dégen ilahiy hökümning tashlinip qélishini töt nuqtidin chüshendürüshke bolidighanliqini körsitidu. 

Xitay hökümitining “Sizghan siziqidin chiqmay kéliwatqan” pakistandek bir qisim musulman döletliri “Gherb axbaratliri Uyghurlar heqqide oydurma melumat tarqatmaqta” dep bes-beste xewer yéziwatqanda amérikidiki meshhur islam ölimaliridin yüzge yéqin kishi, jümlidin sheyx yasir qazi, “Adams merkizi” ning bash imami imam mejid qatarliqlar birleshme muraji'et élan qildi. Muraji'etnamide xitay hökümitining Uyghurlarni basturushi hemde lagérlargha qamishi shuningdek Uyghurlarning medeniyet we til-yéziqini xarab qilishi qattiq tenqidlendi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.