Уйғур илиниң муқимлиқ сиясити хиянәтчиликкә зәрбә беришкә тосқунлуқ қиливатиду

Мухбиримиз әркин
2015-09-10
Share
shi-jinping-parat-70-yilliq.jpg Хитай рәиси ши җинпиң японға қарши уруш ғәлибисиниң 70 йиллиқини хатириләш мунасивити билән өткүзүлгән зор көләмлик паратта һәрбий күчлирини көздин кәчүрмәктә. 2015-Йили 3-сентәбир, бейҗиң.
AFP

Хитай мәркизи интизам тәкшүрүш комитетиниң тәкшүрүш гурупписи йеқинда уйғур илидики 10 шәһәр, район вә наһийәгә келип орунлашқан.

Тәкшүрүш гурупписиниң һазирға қәдәр муқимлиқни дәп хиянәтчиликкә қарши туруш һәрикитиниң сиртида қалған уйғур илиға келип орунлишиши диққәт қозғиди.

Мәркизи интизам тәкшүрүш вә ревизийә министирлиқиниң торида ашкарилишичә, тәкшүрүш гурупписи хотән, ақсу, қарамай, идиқут, мидоң, мори, җиминәй, җиң, дөрбилҗин, лопнур қатарлиқ район, наһийә вә шәһәрләргә келип орунлашқан.

У парихорлуқ, хиянәтчилик, һоқуқини суйиистемал қилиш, гуруһвазлиқ, нәпсанийәтчилик, әмәл сетиш қатарлиқ қилмишларни тәкшүрүш билән биргә, партийә интизами, униң сиясәт вә нишанлириға хилап сөз һәрикәтләрни, иттипақсизлиқ қилмишлирини тәкшүридикән.

Тәкшүрүш гурупписиниң уйғур аптоном райониға келип орунлишиши хиянәтчиләрни тазилаш нөвитиниң уйғур илиға кәлгәнликини көрситәмду?

Америкида нәшр қилинидиған “бейҗиң баһари” журнилиниң баш муһәррири, вәзийәт анализчиси ху пиң әпәнди, “бу диққәт қилишқа әрзийдиған әһвал” дәп көрсәтти. Лекин тәкшүрүш гурупписиниң муддиасини“давамлиқ көзитишкә тоғра келиду” деди.

Ху пиң: “бу диққәт қилишқа әрзийдиған бир әһвал. Чүнки, бурун у шинҗаңда һечқачан хиянәтчиликкә қарши туруш һәрикити қозғап бақмиған. Әмәлийәттә биз һәр хил хәвәр қаналлиридин шинҗаңда әмәлдарларниң черикләшкәнликини билип туримиз. Хусусән, улар муқимлиқни қоғдаш, террорлуққа қарши турушни қалқан қилип, черикликни техиму еғирлаштурди.

Компартийә һазирға қәдәр шинҗаңда черикликкә қарши турушни бир мәсилә сүпитидә оттуриға қоюп қол селип бақмиған. Әмди у бу мәсилини оттуриға қойған болса, бу диққәт билән көзитишкә әрзийдиған бир йүзлиништур.” дәп көрсәтти.

Ши җинпиңниң черикликкә қарши туруш һәрикити уйғур илида ички өлкиләргә охшаш шиддәтлик елип берилмиған болсиму, бирақ йәнила парихорлуқ билән җазаланған әмәлдарлар йоқ әмәс.

Җазаланған әмәлдарлар ичидә хотән шәһәр башлиқи җүрәт, атуш шәһириниң сабиқ шәһәр башлиқи өткүр, уйғур аптоном районлуқ һөкүмәтниң баш катипи турсун аюп қатарлиқ уйғур кадирлар бар.

Лекин “бейҗиң баһари” журнилидики ху пиң әпәндиниң қаришичә, уйғур илида һөкүмәт әмәлдарлириниң парихорлуқ, чериклик әһвали интайин еғир болсиму, әмма районда бу хил қилмиш билән җазаланған дилолар асасән символ характерлик, халас.

У, компартийәниң шинҗаңда чериккә қаттиқ зәрбә бериши гуманлиқ, дәп қарайдиғанлиқини көрситип, чүнки улар черикликкә қаттиқ зәрбә берилсә, шинҗаңдики кадирлар қатлимида муқимсизлиқ келип чиқиду, дәп әнсирәйдиғанлиқини билдүрди: “шуни пәрәз қилишқа болиду, бурун шинҗаңда чериккә қарши турмаслиқтики сәвәб у шинҗаңдики сиясий, һәрбий рәһбәрләрдә муқимлиқни сақлашни чиқиш қилған. Чүнки, черикликкә қарши турса, ички қисимда нурғун мәсилә келип чиқип, һөкүмәт органлирида муқимсизлиқ пәйда қилиду. Чүнки, ичкиридики хәнзу районлирида бу әһвал йүз бәргәнлики бизгә мәлум. Ичкиридә һөкүмәт қалаймиқанлишип, нурғун киши мәсилә садир қилиштин қорқуп, һечқандақ иш қилмайдиған бөливалди.

Бурун шинҗаңда черикликкә қарши турмиған болса, бу әһвални көздә тутуп шундақ қилған. Униң үчүн муқимлиқни қоғдаш черикликкә қарши турушқа қариғанда техиму муһим. Шуңа, у һазир шинҗаңда чериккә қарши турушни оттуриға қойған болса, бизгуман билән қараймиз. У хәнзу районлирида елип барғандәк қаттиқ елип барамду яки мундақла өткүзиветәмду, буни давамлиқ көзитишкә тоғра келиду.”

Д у қ ниң қаришичә, уйғур илида чериклик муқимсизлиқни еғирлаштуруватқан муһим амилларниң бири. Д у қ баянатчиси дилшат ришит, уйғур илида пүткүл система черикләшкәнликини агаһландуруп, “сиясәт өзгәртилмисә, бу мәсилә һәл болмайду” деди.

Дилшат мундақ деди: “бизниң вәтәндә аманлиқни қоғдаш, террорлуққа қарши туруш, дегән нам билән әдлиһә, қанун системиси чериклишип кәтти, десәк хаталашмаймиз. Чүнки, улар мәркәздин пул тәләп қилиду, райондики муқимлиқни қоғдаш үчүн. Улар райондики бәзи мәсилиләрни кәлтүрүп чиқирип, пулға игә болиду. Шуму бир мәсилә, һазир мазар елиш үчүнму пара берип яхши җай елиш керәк. Вәзийәт мушундақ бир еғир әһвалда. Бу мәсилә сиясәтни түп йилтизидин өзгәрмәй туруп һәл булимайду.”

Дилшат ришитниң қаришичә, хитай һөкүмити сияситини өзгәртмәй туруп, уйғур илидики чериклик мәсилисини һәл қилимән десә тоқунуш келип чиқиши мумкин.

Дилшат ришит: “һазирқи вәтимиздики қатламму-қатлам сиңип кәткән бу мәсилини хитай һөкүмитиниң һәл қилиши мумкин әмәс. Әгәр бу мәсилини кәң даиридә һәл қилимән десә, хитайлар өзиниң һоқуқи, мәнпәәтини қоғдаш үчүн ойлимиған тоқунушларни кәлтүрүп чиқириштин янмайду” дәп көрсәтти.

“бейҗиң баһари” журнилидики ху пиң әпәнди, җуңго һөкүмитиниң шинҗаңдики черикликкә қарши туруш һәрикити узунға бармайдиғанлииқини билдүрди. Униң қаришичә, шинҗаңдики хәнзу әмәлдарлар муқимлиқни қалқан қилип, черикликкә қарши туруш һәрикитигә тосқунлуқ қилиши мумкин. У мундақ деди: “җуңго компартийәсиниң чериккә қарши туруш һәрикити ичкиридики районларға охшаш ундақ дағдуғилиқ болмаслиқи мумкин. Бир аз йеник елип берилиши еһтимал. Чүнки, у шинҗаңдики кадирлар қошуниниң муқимлиқини сақлашқа әһмийәт бериду. У, кадирлар қошуни ичидики қалаймиқанчилиқ шинҗаңниң муқимлиқи вә террорлуққа қарши турушқа тәсир қилиду, дәп ойлайду. Униң үстигә, шинҗаңдики һәрбий, сиясий даириләр муқимлиқ вә террорлуққа қарши турушни қалқан қилип, мәркәзниң шинҗаңда черикликкә қарши турушни кеңәйтмәсликини тәләп қилиши мумкин.
Шуңа, шинҗаңниң черикликкә қарши туруш һәрикитини илгириләп көзитишимизгә тоғра келиду. У қанчилик узунға бариду, бизниң пәризимизчә у узунға бармайду.”

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт