Xu jintawning xongkong ziyariti mezgilidiki qarshiliqlar

Xitay re'isi xu jintawning hoquqidin ayrilish aldidiki axirqi qétimliq xongkong ziyariti mezgilide xitay ölkiliride, Uyghur diyarida we xongkong teweside xéli éghir qarshiliq hadisiliri yüz berdi.
Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2012.07.04
xu-jintaw-xong-kong-305.jpg Xu jintaw xongkongni ziyaret qildi. 2012-Yili 29-iyun.
AFP

Fransiye axbarat sahesining bayan qilishiche, xitay re'isi xu jintawning xongkong ziyaritidin ikki kün ilgiri, gu'angdung ölkisi jungsen shehiride qanche onminglighan yaqa yurtluq ishlemchiler bilen yerlikler otturisida yüz bergen majira yuqiri derijige kötürülüp, namayishchilar bilen saqchilar arisida qanliq toqunush kélip chiqti. Xewerde körsitilishiche, 27-iyun künidiki toqunushta 18 adem öldi, 300 adem yarilandi, 22 neper namayishchi qolgha élindi.

Uyghur ili hökümet da'irilirining melumatigha köre, 29-iyun küni xoten nahiyisidin ürümchige qarap uchqan yoluchilar ayropilani alte neper Uyghur teripidin bulanmaqchi bolghan. Gerche ularning meqsiti emelge ashmighan bolsimu, bu weqe xitay hökümet da'irilirini we puqralarni qattiq chöchütken. Weqe yüz bergen bir qanche sa'et ichide pütün xitay teweside hawa qatnishi waqitliq toxtap, on minglighan yoluchining sepirini keynige sürüshke seweb bolghan.

Mezkur weqe gherb axbarat sahesining nezirige ulishipla qalmay, chet'eldiki Uyghur ziyaliylirining jiddiy diqqitini chekti. Awstraliyide yashawatqan Uyghur ziyaliysi hüsen hesen ependi, 5-iyul weqesining üch yilliqi harpisida meydan'gha kelgen bu weqening ejeblen'güchiliki yoqluqini, xitay da'irilirining Uyghurlarni nahayiti éghir bedeller töleshke mejbur qiliwatqanliqini éytti. U, Uyghur ilida yüz bériwatqan qarshiliqlarning heqiqiy meqsiti toghrisidiki köz qarashlirini tekitlep, 5-iyul weqesining ghayisige a'it bezi xata qarashlarni ret qilidighanliqini bildürdi.

Gérmaniye we fransiye uchur qanallirining melumatida bayan qilinishiche, 29-iyun küni xitay re'isi xu jintaw xongkonggha qedem bésishi bilenla minglighan öktichi küchlerning naraziliq namayishigha duch kelgen. Namayish ayrodromdin bashlap, taki xu jintaw orunlashqan méhmanxana aldighiche dawamlashqan. Namayishchilar 4-iyun weqesini aqlashni, qolgha élin'ghan kishilik hoquq pa'aliyetchilirini qoyup bérishni telep qilip sho'arlar towlighan we lozunkilar kötürgen. Namayishchilar bilen saqchilar arisida sürkilishlermu kélip chiqqan.

Gérmaniye dolqunliri radi'osining 1-iyul xewiride körsitilishiche, xongkong puqraliri ding shawpingning yene 50 yilghiche “Bir dölette ikki xil tüzüm” siyasitini özgertmeydighanliq wedisining buzuluwatqanliqidin, hazir xongkongning hakimiyet ishlirigha xitay merkizi hökümitining arilishiwatqanliqidin narazi iken. Xongkong xitay tewesige qayturulghan 15 yildin buyan, bu jayda metbu'at we pikir erkinlikining üzlüksiz cheklimilerge uchrawatqanliqi, bay-kembeghellik perqining barghanséri yuqiri kötürülüwatqanliqi, xongkongda héqiqi démokratik saylamning emelge ashmighanliqi nurghunlighan xongkongluqlarni bi'aram qilip, perzentlirining kelgüsi istiqbalidin ümidsizlendürgen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.