Washin'gtonda xitay hökümitining étnik krizisliri muzakire qilindi

Amérikining paytexti washinnton shehiride "Qerellik bomba - xitayning yéngi rehberliri yüzliniwatqan étnik krizis" témisida muhakime yighini chaqirildi.
Muxbirimiz irade
2013-02-01
Share
uyghur-tibet-paris-305.jpg Paristiki Uyghur we tébet namayishchiliri xitaygha qarshi namayishta (2008-yili)
AFP


Yighin'gha qatnashqan mutexessisler xitay hökümitining yillardin buyan xitaydiki Uyghur, tibet we mongghullar üstidin yürgüzgen xata siyasiti netijiside xitaydiki étnik ziddiyetlerning chongqurliship ketkenlikini, yéngi rehber shi jinpingning xitaydiki milletler ara ziddiyetni hel qilishta zor riqabetke duchar bolidighanliqini bildürdi. Amérika Uyghur birleshmisining re'isi alim séyitof ependi yighinda Uyghurlargha qaritilghan bésim siyasitining téximu zor étnik sürkilishlerge meydan hazirlawatqanliqini eskertti. Töwende buning tepsilatini muxbirimiz iradedin anglighaysiler.

Hörmetlik radi'o anglighuchilar, 31 - yanwar peyshenbe küni washin'gton shehiridiki dölet mejlisi binasida chaqirilghan bu muhakime yighinida washin'gtondiki herqaysi kishilik hoquq organlirining mes'ul xadimliri bir arigha jem bolup, xitayning yéngi rehberliri yüzliniwatqan étnik mesile, bolupmu xitaydiki eng muhim rayonlargha olturaqlashqan Uyghur, tibet we mongghulgha oxshash milletler duchar boluwatqan bésim siyasiti, bu rayonlardiki étnik sürkilishler we uning sewebliri qatarliq témilar üstide mulahizilerni qildi. Yighinda asasliq xitaydiki Uyghur, tibet we mongghul rayonlirida yüz bériwatqan étnik toqunushlar, xitay hökümitining az sanliq milletler üstidin yürgüzüwatqan siyasiti we bu siyasetning étnik ziddiyet bilen bolghan munasiwitige oxshash mesililer otturigha qoyulghan. Muhakime yighinida amérika Uyghur birleshmisining re'isi alim séyitof, xelq'ara tibet herikiti teshkilati mu'awin bashliqi bachung séring, jenubiy mongghuliye kishilik hoquq uchur merkizi bashliqi én'gébatu togochog qatarliqlar söz qilghan. 3 Milletke wekillik qilidighan bu mutexessisiler birdek xitay rehbiri xu jintawning az sanliq milletler bilen bolghan mesilini hel qilishta ishletken wastisining mesilini yénikletmey, eksiche uni téximu éghirlashturuwetkenlikini éytti.

Amérika Uyghur birleshmisining re'isi alim séyitof ependi yighinda heqiqiy aptonomiye arzu qiliwatqan Uyghurlar, tibetler we mongghullarni basturushta ishlitilgen wastiler téximu zor étnik sürkilishlerge yol échiwatidu, yéngi rehber shi jinping muqimliqni saqlashta éghir riqabetke duch kélidighanliqi éniq dégen. Alim séitof ependi bügün radi'omizgha qilghan sözide özining yuqiriqi sözini sherhilep, buninggha xu jintaw hökümitining 5 - iyul ürümchi weqesini bir terep qilish usulini misal qilip körsetti.

Alim séyitof ependi, xitay hökümitining biwaste küshkürtüshi bilen 6 - ,7 - iyul künliri meydan'gha kelgen Uyghurlargha hujum qilish weqelirining aqiwitide ikki millet arisida toldurghili bolmaydighan chongqur bir hangning shekillen'genlikini, ilgiri xitaygha sadiq xizmet ishligen kishilerning kallisidimu zor bir burulush hasil bolup, xitay hökümitining emeliyette barliq Uyghur millitige qarshi ikenlikini tonup yetkenlikini eskertti.

Washin'gtondiki xelq'ara tibet herikitining bashliqi buchung séring xitay hökümitining tibetlergimu qoralning küchige tayinip jimiqturush usulini qollinip kelgenlikini éytti we "Xitayning özini köydürüsh weqelirini qoral küchi arqiliq, puqralargha tehdit sélish we qamal qilshtek wastiler arqiliq jimiqturmaqchi bolushi, tibet xelqini chidighusiz halgha ekep qoydi" dédi.

Buchung séring ependi xitay da'irilirining bundaq kemsitish siyasitining weziyetni téximu ötkürleshtürüwetkenlikige qarimastin, hazirghiche siyasitini özgertmesliki qattiq epsuslinarliq bir ish dédi.

Mongghul pa'aliyetchi in'gibatu togochug ichki mongghuldimu oxshash weziyetning mewjut ikenlikini, mongghul aktiplarning "Bölgünchi" "Ishpiyon" dégendek qarilashlar bilen qamaqqa éliniwatqanliqini bildürdi.

Amérika Uyghur birleshmisi re'isi alim syitof xitaydiki étnik mesilining hazir xuddi her waqit partlash aldida turghan qerellik bombigha oxshap qalghanliqini eskertip "Men eger shi jinipng hökümiti derhal bu xil siyasitini özgertmigen teqdirde, kélechekte téximu éghir aqiwetlerning kélip chiqidighanliqigha ishinimen" dédi. U xitayning ichki qisimda keng kölemlik we tüptin özgirish hasil qilishi kéreklikini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet