Клайив хамилтон: «хитай һөкүмити австралийәни қорчаққа айландурушқа урунмақта!» (3)

Мухбиримиз әзиз
2018-04-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Тимтас истила» намлиқ әсәр хитай компартийәсигә қарши хитайларниң күчлүк алқишиға еришкән.  (ir-basilica.com Торидин сүрәткә елинған.)
«Тимтас истила» намлиқ әсәр хитай компартийәсигә қарши хитайларниң күчлүк алқишиға еришкән. (ir-basilica.com Торидин сүрәткә елинған.)
Photo: RFA

Профессор хамилтонниң «тимтас истила» намлиқ әсиридә нуқтилиқ қилип хитай компартийисиниң австралийәни өзиниң беқинди дөлитигә айландуруп қоюш үчүн сиясий, иқтисад, мәдәнийәт қатарлиқ саһәләрдә тәңла өз тәсирини ашурушқа уруниватқанлиқи баян қилинған болғачқа бир қисим хитай зиялилири, болупму хитай чоң қуруқлуқидики «алимлар» буниңға башқичә қарашта болғанлиқи мәлум. Уларниң бәзилири профессор хамилтонниң әсиридә баян қилинған хитай мәдәнийитиниң австралийәдә йилтиз тартишини «аптор сиясий нуқтидин хата чүшәнгән» дәп тәнқидлигән. Йәнә бәзиләр болса бу һал худди америкилиқ даңлиқ сиясәт пәнлири алими самуел хунтиңтон оттуриға қойғандәк охшаш болмиған «мәдәнийәтләр арисидики тоқунуш» икәнликини тәктилигән. Биз аптордин бу қарашларға қандақ қарайдиғанлиқини сориғинимизда у буни «пүтүнләй хата,» дәп қарайдиғанлиқини билдүрди.

У бу һәқтә мундақ деди: «мән бу хуласини пүтүнләй инкар қилимән. Немишқа десиңиз, биз бу йәрдә хитай компартийәсиниң австралийәдики паалийәтлири һәққидә сөзләватимиз. Пәқәт хитай компартийиси билән зич алақиси болған хитайларла бу һадисини ‹мәдәнийәтләр тоқунуши' дәп чүшәндүрүшкә уруниду. Әлвәттә бу мәдәнийәтләр тоқунуши әмәс, әмма хитай компартийәси бизни шундақ ойлисикән, дәп арзу қилиду. Бу әмәлийәткә қилчә уйғун әмәс. Шуниң үчүнму бу китабимни австралийәдики хитайлар бәкла алқишлиди. Чүнки австралийәдики бу хитайлар бейҗиңниң австралийәдики истиласиниң чоңқур тәсиригә вә әң зор зийиниға учриғанлар. Дәрвәқә бир қисим хитай зиялилири бу һални һәммила җайда қарши елинидиған ‹хитай мәдәнийити' ниң чәтәлдә бих тартиши, дәп ақлиши мумкин. Әмәлий әһвал ундақ әмәс, чүнки бу йәрдә ‹хитай мәдәнийти' әмәс, бәлки ‹хитай компартийәсиниң мәдәнийти' бих тартиватиду. Мундақчә ейтқанда, ‹хитай мәдәнийити' ниқави астида хитай компартийәсиниң тәсири ямраватиду. Бу тәсир бейҗиңниң башқа дөләтләрни контрол қилиштики усуллири билән асасий җәһәттин охшаш болуватиду. Шуңа австралийәдики көплигән хитай зиялилири очуқ хәтләрни елан қилип, мән китабимда оттуриға қойған хуласиләрни қоллайдиған пикирләрни баян қилди.»

Профессор хамилтонниң әсиридә оттуриға қоюлған муһим нуқтилар һәққидә пикир қилған әхмәт игәмбәрди ака узун йиллардин буян австралийәдә яшап келиватқан уйғур паалийәтчиләрниң бири. Униң қаришида хитай һөкүмитиниң бу хил «шәписиз таҗавузчилиқи» нөвәттә австралийә һөкүмитиниң диққитидин чәттә қалғини йоқ.

Австралийәдә он нәччә йиллиқ һаятини өткүзгән уйғур паалийәтчиләрдин зубәйрә шәмсидин өзиниң бешидин кәчүргәнлиригә бирләштүргән һалда клайев хамилтонниң әсиридә әкс әттүрүлгән чинлиқни тәстиқлайду. Мәзкур китапта аптор алаһидә тәкитлигән бир нуқта 1989-йили бейҗиңда йүз бәргән «тйәнәнмен қирғинчилиқи» дин кейин австралийәниң сабиқ баш министири баб хавкниң бивастә башламчилиқида австралийә һөкүмити шу вақитта австралийәдә оқуватқан 42 миң хитай оқуғучиға мәңгүлүк олтурум иҗазити (йешил карта) бәргән. Улар мушу арқилиқ өзлириниң хитай һөкүмитиниң вәһшиликигә болған наразилиқини һәмдә өзлириниң демократийә вә һәққанийәтни қоғдаш ирадисини намайән қилған. Әпсуски бу хитайларниң қәлбидә давамлиқ мәвҗут болғини йәнила хитай компартийәси вә хитай һөкүмитигә болған муһәббәт болған.

Зубәйрә ханим бу җәһәттә диққәт қилған бир нуқта худди профессор хамилтон ейтқандәк, австралийәдики хитайлар бу җайда өзигә тегишлик «мәдәнийәт» паалийәтлири билән мәшғул болушниң орниға һәдесә хитай һөкүмитиниң думбиқини челиштин зерикмигән. Улар буниң билән муһаҗирәттики уйғур җамаитиниң хитай һөкүмитидин нәқәдәр «мәмнун» икәнликини ташқи дуняға тәшвиқ қилмақчи болған.

Әмма әхмәт егәмбәрди акиниң пикричә, хитайниң австралийәдә бу қәдәр өктәмлишип кетиши, йәнә бир яқтин хитайниң сиясий, иқтсад вә мәдәнийәт җәһәтләрдики зиянкәшликигә бивастә учраватқан уйғурлардәк бир хәлқниң һәқиқи әһвалини австралийә һөкүмитиниң техиму яхши чүшинишигә пайдилиқ болидикән.

Мәлум болушичә, профессор хамилтонниң мәзкур әсири австралийә тәвәсидә бир зор иҗтимаий муһакимигә сәвәб болуватқан болуп, австралийә һөкүмитиниң хитай билән мунасивәтлик бәзи саһәлиригә бивастә тәсир көрситиши мөлчәрләнмәктә икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт