Klayiw xamilton: "Xitay hökümiti awstraliyeni qorchaqqa aylandurushqa urunmaqta!" (3)

Muxbirimiz eziz
2018-04-12
Élxet
Pikir
Share
Print
"Timtas istila" namliq eser xitay kompartiyesige qarshi xitaylarning küchlük alqishigha érishken.  (ir-basilica.com Toridin süretke élin'ghan.)
"Timtas istila" namliq eser xitay kompartiyesige qarshi xitaylarning küchlük alqishigha érishken. (ir-basilica.com Toridin süretke élin'ghan.)
Photo: RFA

Proféssor xamiltonning "Timtas istila" namliq esiride nuqtiliq qilip xitay kompartiyisining awstraliyeni özining béqindi dölitige aylandurup qoyush üchün siyasiy, iqtisad, medeniyet qatarliq sahelerde tengla öz tesirini ashurushqa uruniwatqanliqi bayan qilin'ghan bolghachqa bir qisim xitay ziyaliliri, bolupmu xitay chong quruqluqidiki "Alimlar" buninggha bashqiche qarashta bolghanliqi melum. Ularning beziliri proféssor xamiltonning esiride bayan qilin'ghan xitay medeniyitining awstraliyede yiltiz tartishini "Aptor siyasiy nuqtidin xata chüshen'gen" dep tenqidligen. Yene beziler bolsa bu hal xuddi amérikiliq dangliq siyaset penliri alimi samu'él xuntington otturigha qoyghandek oxshash bolmighan "Medeniyetler arisidiki toqunush" ikenlikini tektiligen. Biz aptordin bu qarashlargha qandaq qaraydighanliqini sorighinimizda u buni "Pütünley xata," dep qaraydighanliqini bildürdi.

U bu heqte mundaq dédi: "Men bu xulasini pütünley inkar qilimen. Némishqa désingiz, biz bu yerde xitay kompartiyesining awstraliyediki pa'aliyetliri heqqide sözlewatimiz. Peqet xitay kompartiyisi bilen zich alaqisi bolghan xitaylarla bu hadisini 'medeniyetler toqunushi' dep chüshendürüshke urunidu. Elwette bu medeniyetler toqunushi emes, emma xitay kompartiyesi bizni shundaq oylisiken, dep arzu qilidu. Bu emeliyetke qilche uyghun emes. Shuning üchünmu bu kitabimni awstraliyediki xitaylar bekla alqishlidi. Chünki awstraliyediki bu xitaylar béyjingning awstraliyediki istilasining chongqur tesirige we eng zor ziyinigha uchrighanlar. Derweqe bir qisim xitay ziyaliliri bu halni hemmila jayda qarshi élinidighan 'xitay medeniyiti' ning chet'elde bix tartishi, dep aqlishi mumkin. Emeliy ehwal undaq emes, chünki bu yerde 'xitay medeniyti' emes, belki 'xitay kompartiyesining medeniyti' bix tartiwatidu. Mundaqche éytqanda, 'xitay medeniyiti' niqawi astida xitay kompartiyesining tesiri yamrawatidu. Bu tesir béyjingning bashqa döletlerni kontrol qilishtiki usulliri bilen asasiy jehettin oxshash boluwatidu. Shunga awstraliyediki köpligen xitay ziyaliliri ochuq xetlerni élan qilip, men kitabimda otturigha qoyghan xulasilerni qollaydighan pikirlerni bayan qildi."

Proféssor xamiltonning esiride otturigha qoyulghan muhim nuqtilar heqqide pikir qilghan exmet igemberdi aka uzun yillardin buyan awstraliyede yashap kéliwatqan Uyghur pa'aliyetchilerning biri. Uning qarishida xitay hökümitining bu xil "Shepisiz tajawuzchiliqi" nöwette awstraliye hökümitining diqqitidin chette qalghini yoq.

Awstraliyede on nechche yilliq hayatini ötküzgen Uyghur pa'aliyetchilerdin zubeyre shemsidin özining béshidin kechürgenlirige birleshtürgen halda klayéw xamiltonning esiride eks ettürülgen chinliqni testiqlaydu. Mezkur kitapta aptor alahide tekitligen bir nuqta 1989-yili béyjingda yüz bergen "Tyen'enmén qirghinchiliqi" din kéyin awstraliyening sabiq bash ministiri bab xawkning biwaste bashlamchiliqida awstraliye hökümiti shu waqitta awstraliyede oquwatqan 42 ming xitay oqughuchigha menggülük olturum ijaziti (yéshil karta) bergen. Ular mushu arqiliq özlirining xitay hökümitining wehshilikige bolghan naraziliqini hemde özlirining démokratiye we heqqaniyetni qoghdash iradisini namayen qilghan. Epsuski bu xitaylarning qelbide dawamliq mewjut bolghini yenila xitay kompartiyesi we xitay hökümitige bolghan muhebbet bolghan.

Zubeyre xanim bu jehette diqqet qilghan bir nuqta xuddi proféssor xamilton éytqandek, awstraliyediki xitaylar bu jayda özige tégishlik "Medeniyet" pa'aliyetliri bilen meshghul bolushning ornigha hedése xitay hökümitining dumbiqini chélishtin zérikmigen. Ular buning bilen muhajirettiki Uyghur jama'itining xitay hökümitidin neqeder "Memnun" ikenlikini tashqi dunyagha teshwiq qilmaqchi bolghan.

Emma exmet égemberdi akining pikriche, xitayning awstraliyede bu qeder öktemliship kétishi, yene bir yaqtin xitayning siyasiy, iqtsad we medeniyet jehetlerdiki ziyankeshlikige biwaste uchrawatqan Uyghurlardek bir xelqning heqiqi ehwalini awstraliye hökümitining téximu yaxshi chüshinishige paydiliq bolidiken.

Melum bolushiche, proféssor xamiltonning mezkur esiri awstraliye teweside bir zor ijtima'iy muhakimige seweb boluwatqan bolup, awstraliye hökümitining xitay bilen munasiwetlik bezi sahelirige biwaste tesir körsitishi mölcherlenmekte iken.

Toluq bet