Чехлиқ уйғуршунас: «мәнчиң дәвридин буян хитайниң уйғур ели сияситидә чоң өзгириш болғини йоқ»


2014-02-28
Share
chex-uyghurshunas-ondrey-klimes-305.png Чех җумһурийитидә йетишип чиққан тунҗи әвлат уйғуршунас, доктор ондрәй климәс (2013-йил)
RFA/Qutlan

Чех җумһурийитидә йетишип чиққан тунҗи әвлад уйғуршунас, чех пәнләр академийиси шәрқшунаслиқ иниститутиниң тәтқиқатчиси, доктор ондрей климес йеқинда радиомиз зияритини қобул қилип өзиниң уйғур мәсилиси бойичә көз қарашлирини раван уйғур тили билән ипадә қилди.

У уйғур яшлириниң нөвәттики миллий еңи вә уларниң ойлайдиғанлири һәққидә пикир баян қилип мундақ деди: «уйғур яшлири өз миллитиниң тарихини вә миллий кимликини билишни бәкму халайду. Бу җәһәттә улар толиму қизғин вә тиришчан. Һалбуки, уларниң тарихини болупму йеқинқи замандин буянқи иҗтимаий реаллиқини ечип беридиған китаб вә материялларни көрүш улар үчүн бәкму тәс. Бесим толиму еғир. Уйғурлар һәр җәһәттин алғанда һазир толиму қийин бир шараитта туруватиду. Бу яшлар үчүнла әмәс, пүткүл уйғур хәлқи үчүнму шундақ.»

Ондрей климес өзиниң уйғурчә исми тоғрилиқ чүшәнчә берип мундақ деди: «мән дәсләп үрүмчигә кәлгән вақтимда өзүмгә "ғәйрәт" дегән уйғурчә исимни талливалдим. Бу исим маңа чирайлиқ аңланди. Кейин бу исимниң уйғурчә әмәс, бәлки әрәбчидин кәлгән исим икәнликини билдим. Шуниң билән өзүмгә сап уйғурчә исим қоллинай дәп "өткүр" дегән исимни талливалдим. Бу сап түрк - уйғурчә исим икән, чүнки униңда түркий тиллириға хас болған "ө" вә "ү" тавушлири бар. Йәнә бир тәрәптин, мәшһур уйғур язғучиси абдуреһим өткүр әпәндини бәкму һөрмәт қилимән. Шу сәвәбтин өзүмгә "өткүр" дегән исимни талливалдим.»

У йеқин кәлгүсидә уйғурлар дуч келидиған сиясий вә иҗтимаий мәсиләр һәққидә тохтилип мунуларни тәкитлиди: «мән йеқин кәлгүсидә уйғурлар дуч келидиған реаллиқ һәққидә көп ойлинимән вә бу нуқтиға йеқиндин диққәт қилип келиватимән. Хитай мәркизий һөкүмити изчил йосунда муқимлиқни тәкитләп кәлмәктә. Мениңчә, бу уйғур райони үчун йеңи сиясәт әмәс. Коммунист хитай билән гоминдаңниң уйғурларға тутқан сиясәтлиридә чоң пәрқ йоқ. Мәнчиң дәвридин буян хитайниң уйғур ели сияситидә чоң өзгиришләр болғини йоқ. Қени, вәзийәтни давамлиқ күзитип бақайли!...»

У ахирида әркин асия радиосиниң уйғурчә аңлитиши арқилиқ өзиниң уйғур елидики өгиниш вә илмий тәкшүрүш ишлирини һәр җәһәттин қоллиған вә халисанә ярдәм қилған барлиқ уйғур достлириға тәшәккүрини билдүрди.

Тәпсилатини аваз улиништин аңлиғайсиз.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт