D u q wekillirining b d t diki pa'aliyetliri axirlashti

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2017.03.17
dolqun-eysa-duq-bdt-2017.jpg Dolqun eysa ependi b d t yighinida doklat bermekte
RFA/Ekrem


B d t kishilik hoquq kéngishining 34-nöwetlik yighinigha qatnishiwatqan d u q wekillirining 10-mart bashlan'ghan pa'aliyetliri 16-mart axirlashti.

16-Mart küni d u q wekilliri b d t kishilik hoquq kéngishining wilson merkizide we b d t bash shitabida bezi döletlerning elchiliri bilen ayrim uchrishishlar élip bérish bilen birge, u n p o, xelq'ara kishilik hoquq fédiratsiyuni, xelq'ara tibet herikiti teshkilati qatarliq kishilik hoquq teshkilatliri uyushturghan yighinlargha qatnashti hemde yighinda söz élip, Uyghurlar mesilisini anglatti.

16-Mart chüshtin burun sa'et 9:00-12:00 ariliqida dolqun eysa ependi hindistan, yaponiye qatarliq döletlerning b d t diki elchiliri bilen ayrim-ayrim söhbetler élip bardi. Sa'et 12:30-14:00 ariliqida b d t bash shitabida chaqirilghan u n p o ning yighinida söz élip, xitaydiki diniy bésimlar heqqide doklat teqdim qildi.
Dolqun eysa ependi b d t yighinida
Dolqun eysa ependi doklatida, islam ellirige özini dost qilip körsitiwatqan xitay hakimiyitining sherqiy türkistanda atizmliq terbiyisini yeslilergiche omomlashturush üchün jénining bariche heriket qiliwatqanliqini, islam dinini we musulman Uyghurlarni hakimiyetning düshmini sanap qattiq basturuwatqanliqini misalliri bilen sherhiylep ötti.

Yawrupadiki tibet teshkilatlirimu b d t kishilik hoquq kéngishining 34-nöwetlik yighini munasiwéti bilen d u q, xelq'ara kishilik hoquq fédiratsiyuni we bashqa kishilik hoquq organliri bilen birliship b d t da bir yürüsh yighinlar uyushturghan bolup, bu yighinlardimu tibet mesilisi bilen birge, Uyghurlar mesilisimu teng otturigha qoyuldi. D u q programma yitekchisi pitér ependi her qétimliq yighinlarda Uyghurlar mesilisini anglitip keldi.

Yawrupa tibet yashliri teshkilatining mes'ulliridin shiwétsariyening jenwe shehiride yashaydighan migmar dolma xanim yighin ariliqida ziyaritimizni qobul qilghanda, b d t ötküzülgen bu qétimqi yighinlarda Uyghur, tibet teshkilatlirining zich hemkarliship élip barghan pa'aliyetlirining yaxshi tesir yaratqanliqidin köp söyün'genlikini bildürdi. U mundaq dédi: “Bu qétim tibet we Uyghur teshkilatlirining birlikte élip barghan b d t diki pa'aliyetliri heqiqeten yaxshi boldi. Bizning sépimizge xelq'ara kechürüm teshkilati, merkizi jenwede bolghan xelq'ara kishilik hoquq mulazimet merkizi, xelq'ara kishilik hoquq fédiratsiyuni hemde u n p o, xitayda kishilik hoquq qatarliq xelq'arada tesiri küchlük bolghan teshkilatlarmu qoshuldi. Her küni xitaydiki kishilik hoquq depsendichilikige munasiwetlik bir qanche yighinlar uyushturuldi. Uyghur we tibetlerning awazining köpligen xelq'ara teshkilatlarning tili arqiliq otturigha qoyulushi yalghuz b d t kishilik hoquq kéngishi aliy komissarliqi xadimlirigha tesir körsitipla qalmay, yighin'gha qatnashqan nurghunlighan kishilerge bu ikki milletning derdini hemde xitayning insaniyetsizlikini tonutti. Biz d u q rehbiri dolqun eysa ependi bilen kiler yili b d t da ötküzülmekchi bolghan 3-qétimliq xitayning kishilik hoquq xatirisini közdin köchürüsh yighining aldi-keynide yene bir yürüsh pa'aliyetler élip bérishqa kélishtuq. Men yuqirida ismini tilgha alghan xelq'ara teshkilatlarmu buni qizghin qollidi we biz bilen hemkarlishidighan boldi. Buni men zor utuq, dep qaraymen.”

Migmar dolma xanim yene mundaq dédi: “Men Uyghur dewasining b d t hem yawrupa parlaméntida axirqi 2-3 yildin buyan qolgha keltürgen netijilirige heqiqeten qayil boldum. Biz bu orunlardin achqan yol we bu yerlerde yaratqan tesirler 50 yilliq mihnetning netijisi. Emma, Uyghurlar nahayiti qisqa bir muddet ichidila özlirini tonutush meqsitige yetti. Men dolqun eysa ependini tibet wekilliri bilen yawrupa parlaméntigha barsam u yerde körimen. B d t gha kelsem, bu yerde körimen. Biz kishilik hoquq aliy komissarliqidiki diniy ishlar mes'uli ehmed shahéd ependi bilen körüshkili kiriwatsaq, siler u yerdin söhbitinglarni tügitip chiqiwétipsiler. Yeni qedemni bizdin baldur alidighan bolup kitipsiler. Biz meyli b d t yaki yawrupa parlaméntida bolsun, birliri bilen uchrashsaq, " Uyghur teshkilatliri bilen bolghan munasiwétinglar qandaq? d u q ni bilemsiler?" dep soraydighan hemde " ular bilen hemkarlishish dewayinglargha paydiliq" deydighan boldi. Men Uyghurlarning bu utuqlirini chin dilimdin tebrikleymen.”

Xitayning sichüen ölkisidin bundin 8 ay burun darimsalagha qéchip chiqqan bir tibet qizimu ziyaritimizni qobul qilip, Uyghur we tibettin ibaret teqdirdash bolghan bu ikki milletning dunyadiki eng chong birlik bolghan b d t we yawrupa ittipaqida xitaygha qarshi ortaq küresh qiliwatqanliqidin köp xursen bolghanliqini bildürdi. U mundaq dédi: “Méning ismim nimalama, tibetlik. Biz tibetlikler bu qétim b d t da Uyghurlar we bashqa milletler bilen birge derdimizni ortaq anglattuq. Ikki milletning bügünki weziyiti hemde kélichikige munasiwetlik bolghan köpligen yighinlarni uyushturduq. B d t da mesilimizni dunyagha tonuttuq. Bu hal méni bek xushal qildi. Biz teqdirimiz üchün ortaq küresh qilishni axirghiche dawamlashtursaq, choqum netijige érishimiz. Men Uyghurlarni yaxshi chüshenmeymen. Anglighan bolsammu hazirgha qeder körüp baqmighan idim. Mana emdi kördüm. Xitaylar néme üchün Uyghurlardin bek qorqidu? men sichüendiki chéghimda bir tibetlikning xitaylarni "men Uyghur" dep qorqutqanliqini körgen idim. Shuninggha qarap, Uyghurlar bizdin jesurken, dégen chüshenchige kelgen idim. Hazir qarisam, Uyghurlar shunchilik xushchaqchaq, méhmandost iken. Siler bilen tonushqanliqimdin bek söyündüm.”

B d t kishilik hoquq kéngishining 34-nöwetlik yighini téxi axirlashmighan bolsimu, Uyghurlargha munasiwetlik qismi we Uyghur wekilliri teklip qilin'ghan pa'aliyetler 16-mart axirliship, d u q wekilliri chüshtin kéyin myunxén'gha qarap yolgha chiqti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.