Türkiye prézidénti bayanatchisi ibrahim qalin : “Rejep tayyip erdoghan bilen shi jinpingning uchrishishida sherqiy türkistan mesilisi üchinchi mesile bolup kün tertipke keldi”

Muxbirimiz erkin tarim
2015.07.30
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
erdoghan-xi-shi-jinping-2015.jpg Türkiye jumhur re'isi rejep tayyip erdoghan xitay ziyaritide shi jinping bilen bille
RFA/Erkin Tarim


Türkiyede Uyghur mesilisining yuqiri kötürülgen bir peyitte türkiye jumhur re'isi rejep tayyip erdoghan xitaygha ikki künlük resmiy ziyaret élip bardi. Ziyaret axirlashqandin kéyin 7 - ayning 30 - küni türkiye jumhur re'isi bayanatchisi ibrahim qalin ependi béyjingda muxbirlargha bu ziyaretning tepsilati toghrisida melumat bergen. U, bayanatida, türkiye jumhur re'isi rejep tayyip erdoghan bilen xitay dölet re'isi shi jinpingning uchrishishida sherqiy türkistan mesilisining üchinchi mesile süpitide kün tertipke kelgenlikini éytqan.

Türkiyidiki “Bügün” géziti muxbirining béyjingdin“Chaqmaq xewer”dep tarqatqan xewiride, ibrahim qalin ependining türkiye dölet re'isi rejep tayyip erdoghanning xitay rehberliri bilen élip barghan uchrishishining muweppeqiyetlik ötkenlikini bayan qilip mundaq dep yazghan:

“Birinchisi nuqtiliq halda ikki dölet otturisidiki tijaret munasiwetliri muzakire qilindi. Uchrishishta ikki dölet otturisidiki tijaret sommisini 100 milyard dollargha chiqirish qarar qilindi.

Türkiye jumhur re'isi rejep tayyip erdoghanning xitay ziyariti toghrisidiki bayanat
Türkiye jumhur re'isi rejep tayyip erdoghanning xitay ziyariti toghrisidiki bayanat

Ikki dölet re'isining uchrishida muzakire qilin'ghan ikkinchi chong témining bashqurulidighan bombigha qarshi turush sistémisi toghrisidiki muzakirini dawamlashturush qarar qilin'ghan.”

Türkiye dölet re'isi rejep tayyip erdoghanning bayanatchisi ibrahim qalin ependi, béyjingda muxbirlargha bergen bayanatida, erdoghanning xitay ziyaritide ikki dölet otturisida muzakire qilin'ghan mesilining üchinchisining sherqiy türkistan mesilisi ikenlikini tekitlep mundaq dégen:

“Üchinchi bolup, sherqiy türkistan mesilisi toghrisida muzakire boldi. Bu heqte dölet re'isimiz türkiyede bergen bayanatini qayta tekitlidi. Biz xitayning bir xitay döliti siyasitini qollaymiz. Xitayning zémin pütünlikige ehmiyet bérimiz. Xitayning ichide we sirtida xitaygha qarshi, xitayning zémin pütünlikige qarshi élip bérilghan térrorluq pa'aliyitini qollishimiz mumkin emes, déyish arqiliq xitayning zémin pütünlikini qollaydighanliqini bayan qildi.”

Ibrahim qalin ependi türkiye dölet re'isi erdoghanning xitay ziyaritide muzakire élip bérilghan mesililerni 4 témida bolghanliqini xulasilep mundaq dégen:

“Xitay rehberliri bilen ikki dölet otturisidiki tijaret munasiwetliri, bashqurilidighan bombidin mudapi'e körush sistémisi, sherqiy türkistan mesilisi we adem etkeschiliki mesilisidin bashqa suriye, iraq mesilisi toghrisidimu muzakire élip bérildi.”

Yene biz igiligen ishenchilik melumatlargha asaslan'ghanda, Uyghurlarning türkiyege qanunsiz yollar bilen qéchish mesilisi, insan heqliri depsendichiliki we étiqad erkinlikige oxshash mesilililermu ikki döletning hey'etliri otturisidiki muzakiride kün tertipke kelgen.

Biz bu heqte köz qarishini élish üchün dumlipinar uniwérsitéti xelq'ara munasiwetler fakultéti oqutquchisi doktor barish adibelli ependi bilen téléfon söhbiti élip barduq. U, metbu'atta orun alghan bayanatlardin Uyghur mesilisining insan heq we hoquqliri jehettin kün tertipke kelgenlikini chüshinip yetkili bolidighanliqini bayan qilip mundaq dédi:

“Ikki dölet rehberliri otturida néme mesililer toghrisida muzakire élip bérildi, buni bilishimiz mumkin emes. Emma hörmetlik jumhur re'isimizning bayanatliridin Uyghur mesilisini insan heqliri jehettin, pikir erkinliki, yashash erkinliki, étiqad erkinlikige oxshash mesililerni kün tertipke élip kelgenlikini, xitay hökümitige Uyghurlardiki insan heqliri depsendilirini tüzitishishini ötün'genlikini chüshinip yételeymiz. Buningdin Uyghur mesilisining türkiye - xitay munasiwitide muhim orun'gha ige bolghanliqining ipadisi.”

Doktor barish adibelli ependi Uyghur mesilisining burunqi hökümetler mezgilige sélishturghanda türkiye - xitay munasiwitide muhim orun'gha ige bolghanliqini bayan qilip mundaq dédi:

“Hazirqi hökümetning Uyghur mesilisi toghrisida tashlighan qedimi burunqi hökümetlerge sélishturghanda bek jesur. Malayshiya we taylandtin köp sanda Uyghurgha sayahet kinishkisi bérip türkiyege élip keldi. Köp sanda Uyghurgha puqraliq berdi. 5 - Iyul ürümchi qirghinchiliqi yüz bergende bash ministir rejep tayyip erdoghan xitay döliti Uyghurlargha qarita irqiy qirghinchiliq élip bériwatidu dep bayanat berdi. Eger Uyghurlar türkiyede insan heqliri, démokratiye teleplirini otturigha qoysa dawasi küchlinidu dep oylaymen.”

Arqidin doktor erkin ekrem bilen söhbet élip barduq. U, jumhur re'isi rejep tayyip erdoghanning xitay ziyaritide Uyghur mesilisining kün tertipke kelgenlikini éytti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.