Ottura asiya ereb bahari herikitining öchiritini saqlawatamdu?

Ixtiyariy muxbirimiz ruqiye
2013.08.28
bashar-esed-suriye-prezidenti.jpg Süriye prézidénti bashar esedning rusiye muxbirini qobul qiliwatqan körünüsh. 2013-Yili, 26-awghust, süriye.
AFP

Nöwette, musulman dunyasining, bolupmu gherbiy asiya we shimaliy afriqa döletliri xelqining diktatoriliqqa qarshi oyghinishi bolghan ereb bahari herikiti we uning tesiri shundaqla netijisining qandaq bolushi küchlük mulahizilerge seweb bolmaqta.

Ereb bahari herikitining tesiri ottura asiyaghimu kéngiyishi mumkinmu? gherb mulahizichiliri ereb bahari herikitining ottura asiyagha kéngiyish-kéngeymeslik mumkinchilikini ottura asiyaning iqtisadiy we siyasiy ehwaligha baghlap tehlil qiliwatqan bolsa, xitay tashqi ishlar tetqiqatchiliri pütünley radikal islamgha baghlap tehlil qilmaqta. Shangxey hemkarliq teshkilati tetqiqat merkizining tetqiqatchisi sun ju'angji yer shari waqit gézitide mushu ayning 26 - küni maqale élan qilip, ottura asiya döletliride islam dini küchlük bolmighanliqtin bu jehettin gherbiy asiya we shimaliy afriqa musulman döletliridin perqlinidighanliqini otturigha qoydi. Emma u, ottura asiyadiki radikal islamning ottura asiya baharini keltürüp chiqiridighan birdin-bir küch bolushi mumkinchilikini qeyt qilip, ottura asiyada shangxey hemkarliq teshkilatining radikal islamni qattiq basturushi zörürlükini tekitlidi.

Türkiyede turushluq xitay we ottura asiya tetqiqatchisi erkin ekrem shangxey hemkarliq teshkilatigha wekillik qilidighan xitayning bu maqalisige reddiye bildürdi. U xitayning ottura asiyagha bolghan yaman gherizi we shangxey hemkarliq teshkilatining hazirghiche yürgüzüp kéliwatqan we yürgüzmekchi bolghan suyiqestlirini mana mushundaq sepsetiliri bilen heqleshturmekchi boluwatqanliqini éytti.

U yene, ottura asiya döletliridimu ereb baharining kötürülüsh mumkinchiliki barliqini, buning din bilen qoyuq alaqisi yoqluqini bayan qildi.

Gherb elliri mulahizichilirining bayan qilishiche, ereb baharining ottura asiya döletlirige yétip kélishi her xil tereplerni öz ichige alidighan mesile bolup, xelqning iqtisadiy turmush sewiyisi buning ichidiki eng muhim seweblerning biri. Ularning qarishiche, qazaqistan we türkmenistanning iqtisadining bir qeder yaxshi bolushi ularning hazirghiche tinch tereqqiy qilishigha sewebchi bolghan. Gerche özbékistan we qirghizistandiki diktatoriliq tüzümige qarshi qozghilishlar ereb baharidin burun bolghan bolsimu, emma buning xaraktér jehettin ereb baharidin tüptin perqlinidighanliqi éniq. Yene bir tereptin, gherb siyasiy analizchiliri, ottura asiyaning xitay bilen rusiyedin ibaret ikki chong döletning arisigha qisilip qélishi we shangxey hemkarliq teshkilatidin ibaret bu birleshmining tomur aliqini astida qélishining, ottura asiya döletliride ereb bahari herikitining peyda bolush mumkinchilikini yoq qilidighanliqini perez qilmaqta. Emma doktor erkin ekrem bu jehette mulahize yürgüzüp, ereb baharining ottura asiyagha singip kirish mumkinchilikige ishinidighanliqini bildürdi.

Ottura asiyada ereb baharigha oxshighan yaki bashqa shekildiki qozghilishning yéqin kelgüside meydan'gha kélish-kelmeslikining sewebliri heqqidiki mulahiziler dawam qilmaqta. Lékin analizchilar bu qozghilishlarning axirqi ghelibisining yenila dunyadiki démokratiye we diktatoriliq otturisidiki küch sélishturmisigha baghliq ikenliki heqqidiki qarashlarda ortaqliqqa ige ikenliki melum.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.