“Gérmaniye-xitay iqtisadiy tereqqiyat di'alogi” harpisida gérmaniyediki Uyghur teshkilatliri pa'aliyetlirini janlandurdi

Muxbirimiz méhriban
2018.07.06
ilham-toxti-guruppisi-yawropa-parlament-Enwerjan.jpg Ilham toxti guruppisining re'isi enwerjan yawropa parlaméntida teshkilati namidin ochuq xet élan qildi. 2017-Yili 9-féwral, bélgiye paytexti biryussél.
RFA/Ekrem

Xitay bash ministiri ili kéchiyang bashchiliqidiki xitay wekiller ömiki 9-iyul küni “Gérmaniye-xitay iqtisadiy tereqqiyat di'alogi” gha qatnishish üchün bérlin'gha yétip kélidiken.

Igilishimizche, ikki dölet otturisida élip bérilidighan “Iqtisadiy tereqqiyat di'alogi” ning harpisida gérmaniyediki Uyghur teshkilatlirining pa'aliyetliri qattiq janlanmaqtiken. 

6-Iyul küni gérmaniyediki Uyghur pa'aliyetchiliridin “Ilham toxtini qollash guruppisi” ning bashliqi enwerjan ependining namida xitay re'isi shi jinpinggha yézilghan ochuq xet élan qilin'ghan.

Mezkur ochuq xette xitay re'isi shi jinping dewride “Bir yol, bir belwagh” iqtisadiy tereqqiyat pilanini emelge ashurush namida Uyghurlargha qarita qattiq basturush siyasetlirining élip bériwatqanliqi tilgha élin'ghan. Ochuq xette Uyghurlarning qanuniy heqlirini telep qilghanliqi üchünla muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilin'ghan Uyghur ziyaliysi ilham toxtining délosi otturigha qoyulup, shi jinpingning Uyghur siyasiti qattiq tenqidlen'gen.

“Ilham toxtini qollash guruppisi” ning bashliqi enwerjan ependi 6-iyul küni etigen radiyomiz ziyaritini qobul qilip, 9-iyul küni bashlinidighan “Gérmaniye-xitay iqtisadiy tereqqiyat di'alogi” din ilgiri mezkur xetni élan qilghanliqi, buning sewebi we ochuq xette otturigha qoyulghan mezmunlar heqqide toxtaldi.

Enwerjan ependi yene “Gérmaniye-xitay iqtisadiy tereqqiyat di'alogi” din ilgiri “Ilham toxtini qollash guruppisi” namidin gérmaniye bash ministiri an'géla mérkil xanimghimu bir parche ochuq yazghanliqini bildürdi. U mérkil xanimgha yézilghan ochuq xette ikki dölet otturisida élip bérilidighan söhbette xitay türmisidiki ilham toxti mesilisi we atalmish “Terbiyilesh merkezliri” namidiki jaza lagérlirigha qamalghan Uyghurlar mesilisini otturigha qoyushni telep qilghanliqini tekitlidi.

Dunya Uyghur qurultiyining mu'awin re'isi perhat muhemmidi ependimu 6-iyul küni radiyomiz ziyaritini qobul qilip, “Gérmaniye-xitay iqtisadiy tereqqiyat di'alogi” mezgilide dunya Uyghur qurultiyi orunlashturghan bir qatar pa'aliyetlerni anglatti.

Perhat muhemmidi ependining bildürüshiche, nöwette dunya Uyghur qurultiyi myunxén shehiri we gérmaniyening bashqa sheherliridiki Uyghurlarni jiddiy teshkillewatqan bolup, ular 9-iyul küni shu jay waqti etigen sa'et 10 da xitay bash ministiri ili kéchyangning gérmaniye ziyaritige qarshi namayish ötküzüshni qarar qilghan. 

Perhat muhemmidi yene dunya Uyghur qurultiyi namidin “Xitay-gérmaniye iqtisadiy tereqqiyat di'alogi” din ilgiri gérmaniye hökümitige mektup yollap, ikki dölet söhbiti mezgilide “Terbiyilesh merkezliri” ge qamalghan bir milyondin artuq Uyghur tutqunlar mesilisini otturigha qoyushni telep qilghanliqini bildürdi. 

U yene gérmaniyediki “Tehdit astidiki milletler teshkilati” qatarliq xelq'araliq teshkilatlarningmu “Xitay-gérmaniye iqtisadiy tereqqiyat di'alogi” din ilgiri Uyghurlar toghriliq gérmaniye hökümitige mektup yollap, bayanatlar élan qilghanliqini bildürdi.

5-Iyul küni xelq'ara kechürüm teshkilati öz torida bayanat élan qilip, yawropa ittipaqigha eza gérmaniye qatarliq döletlerdin xitay bilen ötküzülidighan söhbitide Uyghur ziyaliysi ilham toxti, xitay adwokat wang chüenjang, tibet tilini qoghdashni teshebbus qilghuchi tashi wakchuk, shiwétsiye puqrasi guy mingxey we xitay türmiside ölgen nobél tinchliq mukapati sahibi liyu shyawboning ayali lyu shya qatarliq 6 kishining teqdiri mesilisini otturigha qoyushni telep qilghan idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.