Bir türk: du'alirim bilen Uyghurlargha ghayiwi medet bérip keldim

Ixtiyariy muxbirimiz pida'iy
2013.06.10
turk-dukandar-kok-bayraq.jpg “Béyfrweyk baziri” da dukan achidighan bir türk dukandar ay yultuzluq kök bayraqni kötürüp turmaqta. 2013-Yil iyun, gollandiye.
RFA/Pidaiy

Uyghur dewasining dunya miqyasigha kéngiyishige egiship, Uyghurlarni bilidighan we Uyghur mesilisige yéqindin diqqet qilidighan ademlerning sanimu köpiyishke bashlimaqta.

Yéqinda, ikki Uyghur gollandiyediki bir bazarda kétiwétip, ularning Uyghur ikenlikni pem étip salam bergen we Uyghurlarning weziyitini yéqidin közitip kéliwatqanliqini bildürgen bir sodigerge yoluqqan. Bu hadise, bu yat elde öz kimlikini saqlash we tonutush yolida izdiniwatqan Uyghur musapirlarni tolimu xursen qilgha.

Muhajirettiki hayatning dawanlirida milliy kimlikini bildürüsh, chet'ellerde yashawatqan Uyghurlargha nisbeten asan emes. Bu heqte shiwétsiyede yashawatqan Uyghur ziyaliysi proféssor doktor es'et sulayman ependimu “Muhajirettiki Uyghurlarni bügüni we kélechiki” namliq léksiyiside toxtalghan idi.

U mundaq dégen idi: chet'ellerde yashawatqan Uyghurlar üchün özining milliy kimliki we dölet tewelikini bildürmek heqiqeten qéyin.

Uzun yilliq emeliyet shuni ispatlidiki, öz medeniyiti we jem'iyitidin ayrilip, yat bir medeniyet, yat bir jem'iyette yashawatqan herqandaq Uyghur üchün, sahibxana dölettiki kishilerning özi heqqide sorughan so'alliri ichide, chüshendürmek qéyin toxtaydighini milliy kimliki we dölet kimlikidur. Shuning üchünmikin, özining milliy we dölet teweliki heqqide bir nerse bilidighan birini uchritish, muhajirette yashawatqan herqandaq bir Uyghur üchün alahide xushallinarliq ishlardindur.

Gollandiyening “Béyfrweyk baziri” da dukan achidighan bir türk sodiger bizni yiraqtinla tonup külümsiridi. Turmush lazimetliklirini izdep chiqqan ikki Uyghur uning özliri heqqide bilidighanliri we körgenlirini anglap, shundaq xushalliqqa chömdi.

Dukandar biz bilen qol éliship körüshüwétip, özining, teqi-turqimizdinla bizni biliwalghanliqi üchün tebessum qilghanliqini, gep-sözlirimizdin jezmleshtürgenlikni bildürüp, qarshi aldi.

U, Uyghurlarning sherqiy türkistanda yashaydighanliqi, xitaylarning zulumi astida yashawatqan dindash we qandash qérindashliridin ikenlikini, xitaylarning Uyghurlarni yoqatmaq üchün tirkishiwatqanliqini, türk we islam dunyasining bu ishta éghizgha alghudek ish qilmaywatqanliqini, shundaq bolsimu, du'aliri arqiliq Uyghurlargha ghayiwi medet bérip kéliwatqanliqini zoq-shox bilen sözlep berdi.

Uning bildürüshiche, u Uyghurlar heqqidiki melumatlar bilen tonushqinigha 9-10 yilche bolghan. Shuningdin biri dawamliq dégüdek közitish neziri bilen diqqet bérip kelgen. Rabiye qadir xanim bashliq Uyghur rehberlirining gollandiyediki ziyaret pa'aliyetlirigimu qatnashqan iken. U ikki yil ilgiri xitayning yéwu shehirige mal alghili barghandimu Uyghur yémekliri bilen ghizalan'ghanliqini, Uyghurlar bilen körüshüp ehwallashqanliqini éytti.

Eyni chaghda biz bilen bille neq meydandiki söhbetlirimizge shahit bolghan abdulla ependi, özining shu chaghdiki hés-tuyghulirini bayan qildi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.