Rabiye qadir xanim hindonéziye da'irilirini 4 Uyghur tutqun mesiliside sezgür we mes'uliyetchan bolushqa chaqirdi

Muxbirimiz shöhret hoshur
2014.09.18
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
rabiye-yaponiye-doklat.jpg D u q re'isi rabiye qadir xanim yaponiye ziyaritide muxbirlarni qobul qilish yighinidiki nutqidin körünüsh. 2013-Yili 20-iyun, tokyo.
AFP

Dunya Uyghur qurultiyi re'isi rabiye qadir xanim tünügün radi'omiz ziyaritini qobul qilip 4 neper Uyghurning hindonéziyediki iraq-sham islam döliti terepdarliri bilen chétishliq dep qarilip térrorluq gumani bilen tutqun qilinishi heqqide pozitsiye bildürdi. Uyghurlar eslige keltürüsh üchün küresh qiliwatqan dölitining sherqi türkistan jumhuriyiti ikenlikini eskertken rabiye xanim, Uyghurlarda buningdin bashqa bir ghaye éqimining bolushining mumkinsizlikini tilgha aldi.

Rabiye xanimning qarishiche, eger tutqunlarning rastinila gheyriy milliy bir teshkilat bilen alaqisi barliqi ispatlansa, bu peqet Uyghurlarning nöwette xitay mustemlikisidin qutulush üchün barliq yollar üstide izdinip béqiwatqanliqining ipadisi. Shunga rabiye xanim hindonéziye da'irilirini bu heqte tekshürüsh élip barghanda Uyghurlarning ré'al weziyitini nezerdin saqit qilmasliqqa we 4 Uyghurni xitaygha qayturup bermeslikke dewet qildi.

So'al: xelq'ara axbaratlarda 4 neper Uyghurning hindonéziyediki iraq-sham islam döliti terepdarliri bilen uchrishish dawamida tutqun qilin'ghanliqi we térrorluq gumani bilen hindonéziye saqchiliri teripidin tekshürüwatqanliqi xewer qiliniwatidu. Weqeni dunya Uyghur qurultiyi közitiwatamdu, bolsa, inkasi néme?
Jawab: elwette xewerni anglap hem te'ejjüplenduq, hem epsuslanduq we ishning tereqqiyatini közitiwatimiz. Aldi bilen weqe heqqide eskertidighinimiz, Uyghur xelqi yérim esirdin artuq waqittin béri eslige keltürüsh üchün küresh qiliwatqini sherqi türkistan jumhuriyiti. Men xelqimiz ichide buningdin bashqa ghayidiki guruppilarning barliqini texmin qilmaymen. Eger shu 4 neper tutqunning rastinila, bir gheyriy milliy teshkilat bilen alaqisi barliqi ispatlansa, bu xuddi dunyaning herqaysi döletliride iraq-sham dölitining qollighuchiliri tépilghandekla shexsiy bir tallashki, u hergiz xelqimiz ichidiki melum guruppigha wekillik qilalmaydu؛ bu peqet Uyghur yashlirining xitay mustemlikisidin qutulush üchün, barliq yol we chariler üstide izdinip béqiwatqanliqining alamiti, dunya mana bu nuqtigha diqqet qilishi kérek.

So'al: eger, guman qiliniwatqan munasiwet rast bolup chiqsa, buni Uyghurlar duch kéliwatqan weziyettiki jiddiylikning ipadisi dep qaramsiz?
Jawab: shundaq. Chünki dunyadiki barliq milletler özlirining musteqilliq-azadliq kürishi dawamida, bolupmu ajiz we charisiz ehwalda qalghan chaghlirida, dunyadiki oxshimighan guruhlardin medet kütken we ulardin paydilan'ghan. Weten ichidiki Uyghurlar bizdin (chet'eldiki teshkilatlardin), amérikidin, musulman elliridin yardem kütüp baqti, emma kütken yardimige érishelmidi. Bolupmu yéqinqi yeken weqeside qirghinchiliq yüz bergen bolsimu, qol tiqidighan, pozitsiye bildüridighanmu dölet chiqmidi. Shunga mushundaq ehwalda bir nechche kishiler yardem ümidide bolup qalghan bolsa, bu ehwalni bir terep qilishta, Uyghurlarning nöwettiki ré'al weziyiti alahide közde tutulushi kérek.

So'al: ishning tereqqiyati heqqide endishe qiliwatqan nuqtanglar qaysi?
Jawab: xitay bu ishta yene pursetperestlik qilishi, weqeni Uyghurlarni xelq'ara térrorluqqa baghlashqa yene urunushi mumkin. Shunga biz hindonéziye hökümitining, weqeni musteqil we terepsiz halda tekshürüshini, bu heqtiki xitayning teshwiqatlirigha aldanmasliqini, Uyghurlardek éziliwatqan bir milletning bu ishta yene kolléktip jazagha uchrimasliqi üchün, mesilini tekshürüsh bir terep qilishta sezgür hem mes'uliyetchan bolushini ümid qilimiz.

So'al: hindonéziye terepke sunmaqchi bolghan konkrét bir telipinglar barmu?
Jawab: texmin qilalaymizki, xitay da'iriliri 4 neper gumandarni qayturup ekétishni telep qilishi, ularni éghir jazalash arqiliq Uyghur xelqini yene dunyaning adalitidin ümidsizlendürüshke urunushi mumkin. Shunga hindonéziyening herqandaq ehwalda, bu 4 Uyghurni xitaygha qayturmasliqini telep qilimiz. Axirida shuni eskertimizki, 2009-yili ürümchide 5-iyul weqesi yüz bergende, xitayning qanliq basturushigha qarita naraziliq namayishi eng deslepte hindonéziyede yüz bergen. Uyghur xelqi hindonéziye xelqining bu insanperwer meydani we yardimini hergiz untumaydu. Biz hindonéziye hökümitidin bu mesilide hindonéziye xelqining zalimgha emes, mezlumgha yan bésish en'enisi boyiche ish tutushini kütimiz.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, Uyghur milliy herikiti rehbiri rabiye qadir xanim muxbirimizning söhbitini anglighaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.