Түркийә парламент әзаси исмайил танәр уйғурларниң әркинлик күришини қоллайдиғанлиқини билдүрди

Мухбиримиз әркин тарим
2014.06.27
turkiye-parlament-ezasi-ismail-taner-ependi.jpg Түркийә парламент әзаси исмайил танәр әпәнди
RFA/Erkin Tarim


5 - Июл үрүмчи вәқәсиниң 5 - йиллиқи йеқинлишиватқан бүгүнки күндә, хитай җамаәт хәвпсизлик идарилири һәр хил тәдбирләрни елип уйғур дияриниң вәзийитини қаттиқ җиддийләштүрмәктә. Хитай һөкүмити арқа - арқидин сот ечип уйғурларни җазаландурмақта.

Бу хил хәвәрләргә түрк ахбарат васитилиридиму кәң көләмдә орун берилмәктә. Биз бу мунасивәт билән түркийәниң һакимийәт бешидики адаләт вә тәрәққият партийәси парламент әзаси исмайил танәр әпәндигә микрафонимизни узаттуқ.

- Һөрмәтлик парламент әзаси исмаил танәр әпәнди, 5 - июл үрүмчи вәқәсиниң 5 - йиллиқини хатириләш күни йеқинлишип қалди. Сизгиму мәлум болғинидәк, уйғурлар тоғрисида һәр күни дегүдәк ечинишлиқ хәвәрләр келиватиду, буниңға қандақ қарайсиз?

- Хитайниң уйғурларға елип бериватқан зулмини дуня - аләм билиду. Мән бу йәрдә силәргә уйғур қериндашлиримизниң балдуррақ әркинликкә еришиши үчүн һәр даим уларни қоллап - қувәтләйдиғанлиқимизни тәкитлимәкчимән. Биз түркийә һөкүмити болуш сүпитимиз биләнму уйғурларни қоллаймиз. Мән уйғур түрклириниң балдуррақ мустәқиллиққә еришип, уларниң көк байриқиниңму башқа түркий җумһурийәтлириниң байриқиниң йенида ләпилдишини үмид қилимән. Шәрқий түркистандин келиватқан ечинишлиқ хәвәрләр көңлимизни бәкла йерим қилиду. Әмма мән уйғурларниң әркинликкә еришиши үчүн қолумдин кәлгәнни қилимән.

- Һөрмәтлик парламент әзаси исмайил танәр әпәнди, сизгиму мәлум, һазир уйғурларниң вәзийити интайин еғир, хитай қанунида уйғурларға берилгән һәқ вә һуқуқини тәләп қилған илһам тохти вә абдувәли аюпқа охшаш зиялийлар турмигә ташланди. Хитай һөкүмитиниң еғир бесимиға чидиялмиған уйғурлар хитайға қарши һәр хил йоллар билән наразилиқини ипадиләватиду. Әмма бу уйғурларни хитай қаттиқ җазалаватиду. Сизчә, буниңға қарши немиләрни қилиш керәк ?

- Әслидә пәқәтла уйғур түрклирила әмәс, дунядики нурғун түркий милләтләр зулумға учраватиду. Мәнчә биз алди билән иттипақлиқни әмәлгә ашурушимиз керәк. Биз парлақ мәдәнийәт яратқан бир милләтниң әвладлири биз. Биз алди билән мустәқил түркий җумһурийәтләрниң бирлик вә иттипақлиқини әмәлгә ашурушимиз керәк. Бу әмәлгә ашса езиливатқан, зулумға вә бесимға учраватқан қериндашлиримизға ярдәм қолимизни узиталаймиз дәп ойлаймән. Мундақчә қилип ейтқанда, түркий җумһурийәтләр бирлики қурулса бизниң хәлқара сиясий тәсиримиз күчийиду. Уйғур қериндашлиримизғиму игә чиқалаймиз, хитай дөлитигиму гәп өткүзәләймиз. Мәнчә, хитайниң диктаторлуқ түзүмини давамлаштуришиму мумкун әмәс. Чүнки дуняда бесим сиясәткә таянған башқуруш түзүмлириниң көпи гумран болди. Хитай коммунист партийәсиму гумран болиду дәп ойлаймән. Әслидә түркий җумһурийәтлири уйғурларниң дәрдини яхши чүшиниши керәк. Чүнки уларму узун йил русларниң боюнтуруқи астида яшиди.

- Һөрмәтлик парламент әзаси исмайил танәр әпәнди, уйғурлар еғир дәриҗидә инсан һәқ вә һуқуқлири дәпсәндичиликигә учримақта. Бу һәқтә сизгә шәрқий түркистан мәдәнийәт вә һәмкарлиқ җәмийити мәсуллириму мәлумат бәрди. Бу мәсилини түркийә парламентидики омумий йиғинларда оттуриға қоямсиз?

- Биз һәр даим оттуриға қоюватимиз. Бундин кейинму давамлиқ һалда күнтәртипкә елип келидиғанлиқимға вәдә беримән. Мән шуниму дәп қояй, хитай һөкүмитиниң наразилиқ билдүрүшидинму қорқмаймән, уйғурларниң әркинлики үчүн немә қилишқа тегишлик болса шуни қилимән. Уйғурлар тарихта дөләтләр қурған, дуня мәдәнийитигә шундақла түрк мәдәнийитигә зор төһпиләрни қошқан бир милләт. Улар тарихта қурған дөлитини әслигә кәлтүрүш һуқуқиға игә. Шуңа уйғурларниң һәққаний дәвасини қоллап - қувәтләш һәр бир мусулманниң шундақла түрк хәлқиниң миллий вә диний бурчи дәп қараймән.

- Әң ахирида дуняниң һәр қайси җайлиридики уйғурларға немә демәкчисиз?

- Уйғур қериндашлиримға шуни демәкчимәнки, уларниң қейинчилиқлирини билимиз. Әркинлик күришини қоллап - қувәтләймиз. Улар бәрдашлиқ бәрсун. Ахири бир күн мустәқиллиқиңларға еришисиләр. Чүнки силәрниң дәвайиңлар һәққаний дәва.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.