Türkiye "Iyi" partiyesining bashliqi méral aqshener xanim rejep tayyip erdoghanni eyiblidi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2018-10-05
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiye "Iyi" partiyesining bashliqi méral aqshener xanim.
Türkiye "Iyi" partiyesining bashliqi méral aqshener xanim.
Social Media

Xitay edliye ministirliqining wekiller ömiki türkiyeni ziyaret qilip, türkiye-xitay munasiwetliri barghanséri yéqinlishiwatqan bügünki künde türkiyediki "Iyi" (yaxshi) partiyesining bashliqi méral aqshener xanim türkiye parlaméntida nutuq sözlep, Uyghur diyaridiki jaza lagérliri mesiliside türkiye dölet re'isi rejep tayyip erdoghanni eyiblidi.

"Iyi" partiyesining bashliqi meral aqshener xanim 2-öktebir küni türkiye parlaméntida sözligen nutqida mundaq dédi: "Hörmetlik parlamént ezaliri, türkiyening tashqi siyasiti zadi barmu-yoq, bunisi manga namelum. Hazir bezi mesililerde türkiye hökümitining zadi néme oylawatqanliqi bizge namelum. Sherqiy türkistanda milyonlighan Uyghurlar lagérlargha qamilip azab chekmekte, emma rejep tayyip erdoghan we uning edliyisi bu heqte héch néme démeywatidu. Hökümetning zuwanigha aylan'ghan axbarat wastiliri xitayning zuwanidek sherqiy türkistanni 'shinjang' dewatidu. Hörmetlik rejep tayyip erdoghan, men sizdin sorap baqay, bu heqte xitaygha bergen bir wedingiz barmu-qandaq?" 

Igilinishiche, 2016-yilidin buyan türkiyege resmiy ziyaret üchün kéliwatqan xitay hökümet ömeklirining köplüki kishilerning diqqitini tartmaqta. Ötken ayda xitay edliye ministiri fu chingxu'atürkiyede ziyarette boldi we türkiye edliye organliri bilen bir qatar körüshüshlerde boldi.

Türkiyede chiqidighan "Star" (yultuz) gézitining 21-séntebirdiki sanida élan qilin'ghan bir xewerde xitay edliye ministiri fu chingxu'aning türkiye edliye ministiri abdulhemit gülning teklipige bina'en türkiyege ziyaretke kelgenliki tilgha élin'ghan. Xewerde déyilishiche, her ikki döletning edliye ministirliri otturisidiki uchrishishta "Térrorluqqa qarshi ortaq küresh élip bérish, adem etkeschilikini tosushta hemkarlishish, shundaqla ikki dölet otturisidiki edliye hemkarliqini kücheytish" toghrisida muzakire élip bérilghan. 
Türkiye edliye ministirliqining toridiki uchurlargha qarighanda, 9-ayning 21-küni türkiye edliye ministirliqining mu'awin ministiri jénggiz öner ependi bilen xitayning enqerede turushluq bash elchisi yü xongyang türk sotchiliri we teptishlirining xitaygha bérip xitay tili öginish heqqidiki toxtamnamige qol qoyghan. Bu toxtamnamige bina'en türkiye terep bu yil ichide türk sotchi we teptishlerdin terkib tapqan 8 kishini xitayche öginish üchün béyjingdiki xitay jama'et xewpsizliki uniwérsitétigha oqushqa ewetidiken. 
Qimmetlik radi'o anglighuchilar, türkiye edliye ministirliqi bilen xitay edliye ministirliqi otturisidiki munasiwetlerning künsayin küchiyishini qandaq chüshinish kérek? türk sotchi we teptishlerning xitay tili öginishidiki seweb zadi néme? biz bu so'allarni chöridigen halda amérikidiki Uyghur adwokat nuri türkel ependi we istanbulda Uyghurlarning adwokatliq xizmitini qiliwatqan ibrahim ependi bilen söhbet élip barduq. 

Türkiye edliye ministirlikige köp qétim téléfon qilghan bolsaqmu, emma ulardin bu heqte jawab alalmiduq. 
Nuri türkel ependi xitayning hazir Uyghur mesiliside özini heqliq körsitish üchün türkiyedek ittipaqdash döletlerge jiddiy éhtiyaji barliqini, shu sewebtin xitayning türkiyege yéqinlishiwatqanliqini, türkiyedek bir döletning emeliyette xitay edliye sistémisidin öginidighan nersining yoqluqini bayan qildi. 

Nuri türkel ependi yene türkiye edliye ministirliqi bilen xitay edliye ministirliqi otturisidiki munasiwetning siyasiy tüs alghan munasiwet ikenlikini, bu munasiwetning Uyghurlarning heq we hoquqigha dexli-teruz élip kélidighanliqini ilgiri sürdi. 

Türkiyediki Uyghur musapirlargha adwokatliq qiliwatqan ibrahim ependi ikki-dölet otturisidiki bu yéqinlishishning hazirche Uyghurlargha selbiy tesir körsetmigenlikini bayan qilip, mundaq dédi: "Buning hazirche Uyghurlargha körsetken bir selbiy tesirining bar-yoqluqini bilmidim. Türkiye edliye ministirliqi bilen xitay edliye ministirliqi jinayetchilerni qayturup bérish mesilisini sözlishidu. Hazirghiche qayturup bérilgen Uyghur yoq. Xitay telep qilghan kishiler bolsa aldi bilen türkiye sotida adil sotlinidu. Xitaylarning bu xil ziyaretliri peqetla teshwiqat üchün dep oylaymen. Hazirche Uyghurlargha tesiri bolmighachqa bu toghriliq bir nerse déyish qéyin."

Ibrahim ependi türkiyening bezi xelq'ara toxtamnamilerge qol qoyghan dölet ikenlikini, qanunning munasiwetlik maddilirigha asasen türkiyening Uyghurlarni xitaygha qayturup bérelmeydighanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Bizning 6730-nomurluq bir qanunimiz bar. Bu qanun'gha asasen chet'elliklerni, bolupmu Uyghurlarni ölüm jazasi yaki bésim siyasiti bar bolghan döletlerge qayturup bérishke bolmaydu. Shunga Uyghurlar ensirep ketmisimu bolidu." 

Ötken yili türkiye bilen xitay otturisida öz-ara jinayetchilerni qayturup bérish toxtamnamisi tüzülgen idi. Bu toxtam türkiye parlaméntida muzakire qilinip maqullan'ghandin kéyin ünümge ige bolidiken. Biz igiligen melumatlargha asaslan'ghanda türkiye parlaméntida bundaq bir mesile téxiche muzakire qilinmighan.

Toluq bet