"Öktebir inqilabining 100-yilida türk dunyasi" namliq yighinda Uyghurlargha mexsus orun bérildi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2017-10-28
Share
oktebir-inqalibining-100-yilida-uyghurlar.jpg "Oktebir inqilabining 100-yilida turk dunyasi" namliq xelq'araliq ilmiy muhakime yighinida doktor erkin ekrem maqale oqumaqta. 2017-Yil 25-öktebir, enqere, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Türkiyening paytexti enqerediki xajettepe uniwérsitétida "Öktebir inqilabining 100-yilida türk dunyasi" mawzuluq xelq'araliq ilmiy muhakime yighini ötküzülgen bolup, uningda sowét ittipaqining Uyghur siyasiti, xitaygha bolghan tesiri, jedidizim, yeni yéngilash herikitining Uyghurlargha bolghan tesiri qatarliq témilar qisqiche bayan qilindi.

Yighin'gha yawropa döletliri, rusiye fédératsiyesi, ezerbeyjan, türkmenistan, qazaqistan, qirghizistan we türkiye qatarliq 30 dölettin kelgen 100 etrapidiki tetqiqatchilar qatnashti. 3 Kün dawamlashqan ilmiy muhakime yighinining 3-küni etigen Uyghurlar toghrisida mexsus bir munber uyushturulghan bolup, proféssor marsél erdal ependi "Sherqiy türkistanda bolshéwik inqilabining aldi keynidiki jeditchilik herikiti we kommunizm" témisida, xajettepe uniwérsitétining tarix oqutquchisi, doktor erkin ekrem bolsa "Bolshéwik inqilabining xitaygha bolghan tesiri" témisida doklat berdi.

Marsél erdal ependi doklatida nuqtiliq halda qirim yérim arilida isma'il gaspirali otturigha qoyghan jeditchilik yeni yéngilash herikiti toghrisida toxtaldi. U, Uyghurlardiki yéngiche ma'arip herikitining 19-esirning bashlirida qeshqerning biqinidiki atushta échilghan mektepler bilen bashlan'ghanliqini bayan qilip mundaq dédi: "19-Esirning axirlirida qeshqerning yéqinidiki atushta yéngiche mektep échilghan. Atushtiki mektepning oqutquchi we oqughuchiliridin bir guruppa Uyghurni oqush üchün türkiyege ewetken."

Marsél erdal ependi 1910-yilida ghuljida tunji qétim jeditchilik mezmunidiki zhurnal chiqirilghanliqini, 1933-yili qurulghan sherqiy türkistan islam jumhuriyitining qurghuchiliriningmu Uyghur jeditchilerdin ikenlikini bayan qilip mundaq dédi: "Shinjangdiki tunji jeditchilik zhurnili 1920-yilida neshr qilinishqa bashlighan, 1933-yili qurulghan sherqiy türkistan islam jumhuriyitining medeniyet-ma'aripqa mes'ul kishiliri jeditchilerdin idi. Shundin kéyin yéngiche ma'arip rayonda tereqqiy qilishqa bashlighan. Bügünki qazaqistanning almuta shehiride rozibaqiyéf bashchiliqidiki bir guruppa Uyghur kommunistlar bolshéwik inqilabining tesiri bilen kommunizm idiyisini qobul qilghan. Bu mezgildin tartip Uyghur milliy kimliki shekillinishke bashlighan."

Bu qétimqi yighin'gha qazaqistan penler akadémiyisining Uyghurshunasliq bölümi mutexessisi doktor ablet kamalof, amérikidin doktor nebijan tursun ependilermu teklip qilin'ghan bolup, türkiye bilen amérika otturisidiki krizis tüpeyli ikki dölet otturisidiki wiza xizmetliri toxtitiwétilgen bolghachqa, kélelmigen. 

Doktor erkin ekrem, öktebir sowét inqilabining tesirige tunji uchrighan Uyghurlarning ottura asiyadiki Uyghurlar ikenlikini bayan qildi. U doklatida öktebir inqilabi yüz bergili 100 yil bolghanliqini, yüz yildin kéyin buningdin bir yekün chiqirish kéreklikini tekitlidi. 

3 Kün dawamlashqan "Öktebir inqilabining 100-yilida türk dunyasi" namliq yighin 27-öktebir küni axirlashti. Yighinda Uyghurlar toghrisida 4 doklatqa yer bérilgen bolsimu, emma köp sandiki ilim ademliri doklatlirida Uyghurlar toghrisida toxtaldi.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet