Икки рәқиб путин вә порошенко минскида учрашти

Мухбиримиз үмидвар
2014.08.26
rusiye-ukraina-putin-poroshenko-minsk.jpg Белерусийә перизединти лукашенко әпәнди порошенко вә путинларни көрүштүрмәктә
AFP


Сәйшәнбә күни украина кризисини һәл қилишта муһим әһмийәтлик дәп қариливатқан таможна иттипақи, украина вә явропа иттипақиниң йиғини беларусийәниң пайтәхти минск шәһиридә болуп өтти. Бу йиғинда украина, русийә, қазақистан, беларусийә президентлири вә явропа иттипақи вәкили қатнишип көп мәсилиләрни музакирә қилған болуп, көзәткүчиләр йиғиндин украинадики тоқунушларни тохтитиш вә униң техиму кеңийишиниң алдини елиш үчүн иҗабий нәтиҗиләрни күтмәктә.

Сәйшәнбә күни, йәни, 26 - авғуст күни русийә президенти владимир путин билән украина президенти петр порошенко 6 - айдин буян тунҗи қетим беларусийә пайтәхти минск шәһиридә қол елишип көрүшти һәмдә йиғинда биргә болди. Бу сорунда беларусийә президенти лукашенко, қазақистан президенти нурсултан назарбайеф вә явропа иттипақи вәкилиму бар болуп, улар бирликтә йиғинға қатнашти.

Америка авазиниң йезишичә, петр порошенко өзиниң минск сәпириниң мәқсити һәққидә тохталғанда, бүгүн беларусийә пайтәхтидә “пәқәт луганск вә донетск областлиридики вәзийәтни муқимлаштуруш һәл қилинипла қалмастин, бәлки пүтүн явропаниң тәқдири һәл қилиниду” дегән.

Б б с агентлиқиниң хәвәр қилишичә, беларусийә саһибханилиқ қилған таможна иттипақи, явропа иттипақи билән украина рәһбәрлириниң мәзкур йиғинида сөз қилған президент порошенко йиғин қатнашқучилирини украинаниң тинчлиқ пиланини қобул қилишқа дәвәт қилди һәмдә йәнә өзиниң украинаниң шәрқидики кризисни һәл қилишниң башқа вариянтлириниму музакирә қилишқа тәйяр икәнликини билдүрүп:“мән ишинимәнки, домбас районидики қан төкүлүшләрни тохтитиш вә тоқунуштин кейинки қайта қурушқа актуал вә бирдин бир васитидур. Бу мунасивәт мән бүгүнки учришишқа қатнашқан барлиқ иштиракчиларни бу пиланни қарап чиқиш вә имкан бар буни домбастики вәзийәтни нормаллаштуруш асаси сүпитидә қобул қилишқа чақиримән” дәп тәкитлигән.

Йиғинда русийә президенти владимир путинму сөз қилип, украинадики кризисни давамлиқ һәрбий йол билән вә шәрқий районлардики рус тиллиқ аһалиләр вәкиллири қатнишип тинчлиқ диалоги өткүзмәй туруп һәл қилғили болмайду, дәп тәкитлиди.

Путин йиғинда сөз қилип. Әгәр явропа иттипақиниң маллири украина арқилиқ русийәгә кирсә, русийә үчүн 100 милярд рубли зиян болидиғанлиқини әскәрткән. У йәнә буниңдин таможна иттипақидики москваниң шериклиридин қазақистан вә беларусийәму зиян тартидиғанлиқини әсләткән. Униң илгири сүрүшичә, украина явропа иттипақи билән иқтисадий һәмкарлиқ келишими түзгәндә русийәниң ишләпчиқириши санаити, болупму деһқанчилиқ ишләпчиқириш санаити зор зиянға учриши мумкин икән. Путин украина билән русийәниң иқтисадий алақисини күчәйтишни тәкитлигән.

Ройтерсниң хәвәр қилишичә, украина,русийә,қазақистан, беларусийә рәһбәрлири вә явропа иттипақи вәкили минск шәһиридә музакириләр елип бериватқанда украина тәрәп 10 нәпәр русийә парашутчи қисим әскирини өз қораллири вә һөҗҗәтлири билән украина чеграси ичидә тутувалғанлиқини сүрәтлири билән елан қилип, русийәниң шәрқий украинаға қораллиқ күч киргүзгәнликигә пакит қилип көрсәткән. Әмма, русийә тәрәп дәрһал инкас қайтуруп, буниң бу вәзипә өтәватқан әскәрләрниң йолдин езип қелип, украина чеграси ичигә хата кирип қалғанлиқини билдүргән.

Нөвәттә, минск шәһиридә өткүзүлгән мәзкур учришиштин украина билән русийә арисидики ихтилапларни азлитиш, шәрқий украинадики кризисни ахирлаштурушта иҗабий қәдәмләр ташлиниш күтүлмәктә.

Йиғин һарписида украина билән русийә арисидики ихтилапларға мунасивәтлик бир қатар вәқәләр болған иди.

Өткән һәптидин буян украинаниң шәрқидики русийә - украина чеграсиға топланған русийәниң украинаға инсанпәрвәрлик ярдәмлирини көрситиш аптомобил әтрити бир һәптә өткәндин кейин, йәни шәнбә күни украинаға киришкә рухсәт қилинмай арқиға қайтип кәткән иди. Дүшәнбә күни русийә ташқи ишлар министири сергей лавров москваниң иккинчи қетим йәнә украинаға “инсанпәрвәрлик ярдәм” аптомобил әтрити әвәтидиғанлиқини елан қилди.

Б б сниң хәвәр қилишичә биринчи қетимлиқ инсанпәрвәрлик ярдәмлирини қачилиған камаз аптомобил әтритиниң ахири чеградин киргүзүлмәсликидики сәвәб, украина вә ғәрб дөләтлириниң русийәниң бу аптомобилларға русийәпәрәс қораллиқ күчләргә қорал - ярақ қатарлиқ һәрбий әшяларни қачилап йәткүзүшидин әндишә қилиши икән.

Мәлум болушичә, русийә домбас райониға украина чеграсидин кириш үчүн 262 ярдәм аптомобили әвәткән иди. Хәвәрләрдә украина тәрәпниң бу аптомобилларни киргүзмигәнлики ейтилған болсиму, әмма б б с ниң хәвәр қилишичә, русийәликләр украина чеграси ичидики русийәпәрәс қораллиқ күчләр контроллуқидики җайларға киргән болуп, улар украина чегра хадимлири вә таможна хадимлириниң тәкшүрүши һәм рухсити билән кари болмай чеградин өтүвәргән. Бу әһвал украина тәрәпниң наразилиқини қозғиған һәм шу сәвәбтин русийәниң пүтүн инсанпәрвәрлик ярдәм аптомобил әтритини украинаға киргүзүшни рәт қилған иди.

Украина президенти порошенко русийә аптомобиллириниң чеградин өз ихтияри билән киргәнликини хәлқара қанунларни бузуш, дәп тәнқид қилған.

Русийәниң шәрқий украинаға инсанпәрвәрлик ярдәмлири қачилиған аптомобил әтрити әвәтиши украина һөкүмити вә нато ниң диққитини қозғиған болуп, буниңдин түрлүк әндишиләр туғулған иди. Украина вә ғәрб даирилири русийәниң мәзкур аптомобил әтритиниң һәрбий әслиһәләрни қачилап, у йәрләрдики русийә - пәрәс бөлгүнчи күчләргә йәткүзүшидин әндишә қилған икән. Әмма русийә тәрәп бу аптомобилларға йемәк - ичмәк, шекәр қатарлиқ түрлүк маддий буюмлар қачиланғанлиқини билдүргән.

Русийә инсанпәрвәрлик ярдәм аптомобиллири чеградин киргүзүлмигән күнләрдә германийә ташқи ишлар министири меркел кийевни зиярәт қилип, украинаға 500 милйон явро ярдәм беридиғанлиқини елан қилди. Меркел ханим бу пулларниң украинаниң асасий қурулуш саһәси үчүн ишлитилидиғанлиқини тәкитлигән иди.

Лавовниң билдүрүшидин бир күн илгири, йәни 24 - авғуст күни украина мустәқиллиқиниң 23 йиллиқ мунасивити билән кийевта дағдуғилиқ һәрбий парат өткүзүлгәндә сөз қилған украина президенти порошенко украинаниң өзини қоғдаш хираҗитини өстүрүп, буниң үчүн 3 милярд доллар мәбләғ аҗритидиғанлиқини җакарлиған иди.

Русийәниң “хәвәрләр”агентлиқиниң йезишичә, сәйшәнбә күни минск шәһиридики йиғинда сөз қилған украина президенти шәрқий украинадики қан төкүлүшни тохтитишқа аит тинчлиқ пиланини қобул қилишни тәләп қилиш билән биргә йәнә “бүгүнки йиғиндики ачқучлуқ позитсийә домбастики тинчлиқ,йәни адәмләрниң азаб чекишини тохтитиш” дәп тәкитлигән. Президент путин болса, бу йиғин һәққидә“бу, украинаниң таможна иттипақи вә явропа иттипақи билән болған мунасивитини музакирә қилидиған яхши имканийәт яратти” дегән.

Хәвәрләрдин мәлум болушичә, украинаниң шәрқидә русийәпәрәс мустәқилчи қораллиқ күчләр билән украина армийиси арисида тоқунушлар йәнила давамлишиватқан болуп һазирғичә 700 дин артуқ украин һәрбий хадими өлгән. 30 Миңдин артуқ адәм өй - маканлиридин айрилған иди. Икки тәрәптин өлгәнләрниң сани 2000 дин ешип кәткән.

Бу районларда өзлирини луганск хәлқ җумһурийити вә донетск хәлқ җумһурийити дәп атап, украинадин айрилғанлиқини җакарлиған күчләр қаршилиқ көрсәтмәктә һәмдә ғәрб вә украина уларни русийәниң һәрбий қорал - ярақ җәһәтләрдин қоллаватқанлиқини тәнқид қилмақта. Әмма русийә изчил буни рәт қилмақта.

Русийәниң “невсру” ториниң йезишичә, минск йиғидин бир күн бурун украина президенти порошенко украина парламентини тарқитивәткән болуп, у парламентниң өз вәзиписини яхши ада қилмиғанлиқини тәнқид қилған һәмдә қисқа муддәт ичидә парламент сайлими өткүзидиғанлиқини елан қилған иди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.