Qazaqistanning parlamént mejlisi qerelidin ilgiri tarqitiwétildi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2016-01-22
Élxet
Pikir
Share
Print
Qazaqistan prézidénti nursultan nazarbayéf özini qollighuchilirigha rehmitini bildürmekte. 2011-Yili 4-aprél.
Qazaqistan prézidénti nursultan nazarbayéf özini qollighuchilirigha rehmitini bildürmekte. 2011-Yili 4-aprél.
AFP

Qazaqistanning "Qaz. Tag", "Qazaqistan axbarat agéntliqi", "Kazaxstanskaya prawda" qatarliq ammiwi axbarat wasitiliri memliket prézidénti nursultan nazarbayéfning 20-yanwar küni chaqirilghan qazaqistan parlaméntining töwen palatasi 5-qétimliq mejlisning hoquqlirini qerelidin ilgiri toxtitish toghriliq perman'gha qol qoyghanliqini xewer qildi.

Melum bolushiche, 13-yanwarda parlamént mejlisining ezaliri bügünki iqtisadiy weziyetning keskinlishish munasiwiti bilen memliket prézidéntigha muraji'et qilip, palatani tarqitishni iltimas qilghan idi.

Adette mejlis 107 ezadin terkib tapqan bolup, ularning 98 ezasi partiye tizimi boyiche, qalghan 9 ezasi qazaqistan xelqi assambiléyisi boyiche saylinatti. Bu ezalarning hoquqi besh yilni teshkil qilidu.

"Nur-otan" xelq-démokratik partiyisi, qazaqistan "Aq yol" démokratik partiyisi, qazaqistan kommunistik xelq partiyisi wekilliri ötken 5-qétimliq chaqirilghan bu mejlis 2012-yili qurulghan bolup, u öz ishini mushu yilning axirida tamamlishi lazim idi.

Mejlis ezalirining muraji'iti munasiwiti bilen qazaqistan prézidénti n. Nazarbayéf hökümetning bash ministiri kerim mesimof, prézidént memuriyitining bashliqi nurlan nighmatullin, asasiy qanun kéngesh re'isi igor rogof, bash prokuror asxat da'ulbayéf we bashqilar bilen uchriship, bu mesilini etrapliq halda muhakime qildi.

Shuningdin kéyin prézidént qazaqistan xelqige muraji'et qilip, mejliske nöwettin tashqiri saylamlarning hem barliq derijidiki meslihetlerge nöwettiki saylamlarni ötküzüshning seweblirini körsitip, xelqni mezkur saylamlarni qollap-quwwetleshke chaqirdi.

U mundaq dédi: "Mundaq éghir ehwalda biz üchün eng kériki bu mebleghge qarap yashashni, bayliqlarni iqtisad qilishni, ish orunlirini saqlap qélishni chüshinishtur. Shundaq weziyette hökümet we parlamént hemkarliqta ishlishi, yighinchaq halda hem pa'aliyetchanliq bilen chare körüshi kérek. Bizning xelqimizge, mushundaq éghir weziyette her qétimqidek, birlishish we hajet bolghanda qanuniy rewishte, her qandaq mumkin bolghan ighwalargha, shundaqla ehwalni siyasetleshtürüshke we weziyetning yamanlishishida eyibliklerni izdeshke urun'ghanlargha zerbe bérishi zörür. Bu birmu memliket, shu jümlidin qazaqistanmu tesir qilalmighan shundaq bir alemshumul jeryandur. Shunglashqa hemmimiz birliship, bir-birimizge yardem bérishimiz kérek."

Memliket rehbiri shundaqla mejlis ezalirining waqtida muraji'et qilip, otturigha qoyghan teshebbusini wetenperwerlikning ipadisi dep qobul qilghan.

U yene mundaq dédi: "Mejliske nöwettin tashqiri saylamlarni meslihetlerge nöwettiki saylamlar bilen bir waqitta ötküzüsh hem waqitni, hem maliye menbelirini iqtisad qilishqa mumkinchilik béridu. Memliket menpe'etlirige qilghan diqqiti hem yuqiri tarixiy jawabkarliqi üchün barliq ezalargha minnetdarliqimni bildürimen."

Xewerlerde éytilishiche, mejlis saylamliri mushu yili 20-martta, meslihet kéngishi saylamliri 21-martta ötküzülmekchi.

Emdi qerelidin ilgiri saylamlargha mutexessisler qandaq qaraydu?

"Stanradar" agéntliqida élan qilin'ghan "Qazaqistandiki nöwettiki nöwettin tashqiri saylamlar" namliq maqalide éytilishiche, qazaqistanliq siyasetshunas talghat mamirayimof saylamlarning qerelidin ilgiri ötküzüshning asasiy sewebining hakimiyetning eldiki ijtima'iy keskinlikning ösüshining aldini élishqa urunushidin kélip chiqqanliqini körsetken.

Qazaqistanliq iqtisadchi we jem'iyet erbabi pyétr swoyik bolsa, qazaqistanda dollar bahasi 500giche kötürülgen teqdirde ahale ehwalining téximu éghirlishidighanliqini bildürüp mundaq dégen: "Hakimiyet héchnerse qilalmaywatidu, amma birer nerse qilishning kéreklikini chüshiniwatidu. Mana bu saylamlar ene shu 'birer nerse bolsimu qilish' ning ipadisidur."

Ziyaritimizni qobul qilghan qazaqistanliq siyasetshunas qehriman ghojamberdi buning sewebliri heqqide toxtilip, mundaq dédi: "Hem parlamént wekillirining dewatqini, hem yuqiriqi lawazimlarning bügünki künde xelqqe izah bériwatqanliqidin shu nerse éniq boluwatiduki, hem qazaqistandiki, ottura asiyadiki, shundaqla xelq'aradiki weziyetke qarisaq, eng muhim seweblerning biri, méning pikrimche, ikki sewebtin kélip chiqidu. Birinchisi, qazaqistan prézidénti pütün döletni qaytidin islahat qilish mesilisini otturigha qoyghan idi. Bu besh türlük islahattin, yeni kespiy dölet qurush islahati, iqtisadiy islahat, ijtima'iy we medeniy islahat, hoquq-qanun islahatidin ibarettur. Mushu islahatlargha munasiwetlik bultur atmishqa yéqin qanunlar qobul qilindi. Bu yili mushu aydin tartip bu islahatlar emelge éshishi kérek. Prézidént öz sözide hökümetning, qanun chiqirish tarmiqining bir az kéyin qéliwatqanliqini, zaman'gha maslashmaywatqanliqini otturigha qoyghan idi."

Q. Ghojamberdi bu islahatlarni emelge ashurush üchün yéngi, qabiliyetlik, shuninggha qadir küchlerning kéreklikini, nöwettiki besh yilgha saylan'ghan shundaq ademlerning chong netijilerge yétish mumkinlikini, prézidéntning bolupmu asasen yashlargha ümid qilidighanliqini ilgiri sürdi.

U yene mundaq dédi: "Bu yerde jughrapiyilik siyasiy mesilimu bar, chünki afghanistan, ottura asiya dunya küchlirining menpe'et merkezlirige ayliniwatidu. Shunglashqa yéngi küch kélip, u xelq teripidin ishench hoquqini alidu. Shu waqitta prézidéntqa özi ilgiri sürgen islahat siyasitini emelge ashurush asan bolidu we omumen her derijilik rehberlikke bu siyasetni emelge ashurush asan bolidu. Mana mushu mesililer kona mejlis wekillirini qereldin awwal tarqitiwétish, qereldin awwal saylam ötküzüsh mesilisini otturigha qoyidu. Buni toghra dep hésablaymen."

"Libériti jem'iyetlik birleshmisi" ning prézidénti ghalim agélé'u'of mezkur saylamlarning ötküzülüsh sewebliridin, birinchidin, tenggining erzanliship kétishi we iqtisadiy krizisni, shu munasiwet bilen mejlis ezalirini téz tüzitishtin, ikkinchidin, muhimi, hakimiyetni almashturush, yeni uni mustehkemleshtin ibaret ikenlikini körsitip, mundaq dédi: "Her waqitta yene shu kishiler prézidéntning hem prézidént memuriyitining éytishi boyiche qazaqistan döletchilikini mustehkemleydu hem shu kishilerning pikri bilen shundaq kishiler talliniduki, ularmu memliket musteqilliqini, shuning bilen bille prézidéntning shexsiy menpe'etlirini mustehkemleydu. Undaq ademler özlirining ademlirini hakimiyetning her xil derijilirige chiqirishqa hem bu arqiliq küchiyishke we birer qararlarni qobul qilishqa tesir yetküzüshke tirishidu. Xelq buninggha étibarsizliq bilen qarawatidu, sewebi xelq héchnersini hel qilmaydu. Epsuski, memlikettiki saylamlar bir qétimmu toghra bolmighan. Shuning üchün xelqning xalaydighini shuki, u, shu saylamlarda özi qarar qobul qilishi kérek. Yéngi ademlerning kélishi, yéngi heriketler jeryanining bashlinishi memliketke intayin kérek, sewebi toxtap qélish, sazliqlar bu ilgiriki hakimiyetning alahidilikliri bolup, u özige hajet bolghan ademlerni özi tallidi, shu ademlerni bashqurup, netijiside memlikettiki siyasiy hayatni ujuqturdi. Shuning üchün heqiqiy saylamlarda bir guruppa kishilerning emes, belki xelqning ghémini qilidighan yéngi ademlerning kélishi muhimdur."

Gh. Agélé'u'of shundaq bolghan teqdirdila xelq hem uning saylan'ghuchiliri arisidiki alaqining mustehkemlinidighanliqini, shu waqittila saylan'ghuchilarning heqiqetenmu xelqqe, elge xizmet qiliwatqanliqining ashkara bolidighanliqini tekitlidi.

Toluq bet