Qazaqistan iqtisadi sirtqi tesirge uchrimaqta

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2015-08-31
Share

Melumki, bügünki künde dunyawi iqtisadtiki murekkep weziyetning qéliplishish munasiwiti bilen dunyaning köpligen memliketliri iqtisadiy özgirishlerni bashtin kechürmekte.

Néfit we métal bahalirining töwenlep kétishi bashqa memliketler bilen bir qatarda qazaqistannimu bezi charilerni körüshke mejburlidi. Qazaqistan rehbiri nursultan nazarbayéf dollar bahasining ösüshi we shuning bilen tenggini erkin almashturidighan kursini jari qilish munasiwiti bilen hökümet aldigha tawarlar bahalirini mumkin qeder kötürmeslik, ish orunlirining qisqirip kétishige yol qoymasliq, xizmetchilerning ish heqqining yéngi ülgilirini ishlep chiqish, mejruhlarning yardem pulini we oqughuchilarning oqush pulini kötürüsh hem bashqa charilernimu körüsh wezipilirini yükligen idi.

Qazaqistan iqtisadida shekillen'gen bügünki weziyet heqqide analizchilar öz pikirlirini otturigha qoymaqta. Yéqinda merkiziy asiya boyiche dunya bankisining bash iqtisadchisi kristos kostopulos qazaqistanningw-news. Öz" " agéntliqining muxbirigha bergen söhbitide qazaqistan iqtisadini ümidwar kélechek kütüp turghanliqini tekitligen.

U mundaq dégen: "Mezkur özgirish ikki türlük weqeler munasiwiti bilen yüz bergen. Birinchisi, néfit bahalirining qisqirishi, bu peqet qazaqistannila emes, belki bashqimu döletlerge öz walyutiliri boyiche chariler körüsh mejburiyitini yüklimekte. Ikkinchidin, bu rusiye we xitay iqtisadliridiki özgirish bolup, ular qazaqistanning muhim soda shérikliridur. Amma buning barliqi qazaqistanni özining riqabetchilik qabiliyitini kötürüshke ündimekte. Qazaqistan iqtisadi qiyinchiliqlargha xéli yéterlik derijide berdashliq bériwatidu, elwette, ösüsh sür'itining kémiyishi bayqalmaqta, lékin kélechekke xéli optimist bolup qéliwatidu."

Buningdin ilgiri iqtisad penlirining doktori, akadémik raxman alshanofning "Kazaxstanskaya prawda" gézitide élan qilin'ghan " Qazaqistan. Iqtisadiy halaketlerge asas yoq, amma üch mesile bar" namliq maqaliside qazaqistan hayatida kéyinki yillarda bir qatar muhim weqelerning yüz bergenlikini, shu jümlidin memliketning yawro'asiya iqtisadiy ittipaqigha we dunyawi soda teshkilatigha kirgenlikini, qazaqistan ékisportining 76 pirsentke yetkenlikini, amma qazaqistan iqtisadigha, bolupmu xam eshya tawarlirigha chet'el bahalirining barghanséri küchlük tesir qiliwatqanliqini tekitligen. Uning pikriche, 2008-we 2009- yilliri barliq xam eshya tawarlirining éksport bahaliri kémiyishke bashlan'ghanliqidin buning memliket iqtisadigha tesiri yetken.

R. Alshanof xitayda ene shu ösüsh sür'itining kémiyip kétip barghanliqini, xitayning qazaqistan tawarlirining ornigha bashqa menbelerdin, atap éytqanda, afriqa memliketliridin xam eshya tawarlirini sétip éliwatqanliqini, buning 13 pirsentke köpeygenlikini, qazaqistanningmu éksport bahalirini azaytishqa mejbur boluwatqanliqini tekitlidi.

Uning éytishiche, hazir rusiye rublisining erzanlap kétishi qazaqistan iqtisadighimu öz tesirini yetküzmekte. Ikkinchidin, qazaqistanning yawro-asiya iqtisadiy ittipaqigha kirishi bilen ozuq-tülük, tügmen, yagh-may, mashinisazliq, métal chiqirish sana'etliri mehsulatlirini éksport qilish ösken, amma rusiye rublisining erzanlishi munasiwiti bilen bu bazar yépilip qalghan. Shuning bilen qazaqistanliq karxanilar buningdin köp zerdab chekmekte. Üchinchidin, qazaqistan'gha erzan bahadiki rusiye tawarlirining éqip kirishi kücheygen. Analizchi rusiyening kéyinki yilda ishlepchiqirishni yene 2,4 pirsentke kémeytkenlikini, iqtisadiy émbargo munasiwiti bilen rusiyediki krizisning yene sozulidighanliqini, buning, elwette, qazaqistan'ghimu tesir qilidighanliqini otturigha qoydi.

U qazaqistan prézidéntining bu murekkep shara'itta mebleghdin durus paydilinish, ikkinchi orundiki chiqimlarni azaytish, anche ehmiyiti yoq layihilerni toxtitish teklipini qollaydighanliqini bildürüp, qazaqistan iqtisadining mushundaq bir éghir weziyette normal ishlewatqanliqigha, qazaqistan üchün iqtisadiy halaketlerning asasi yoqluqigha ishench bildürdi.

Radi'omiz ziyaritini qobul qilghan siyasetshunas ghalim agélé'u'of rusiyediki weziyetning qazaqistan iqtisadigha biwasite tesir qilidighanliqini tekitlep, mundaq dédi:"Sewebi rublining erzanlishi qazaqistan tenggisige bésim élip keldi. Tawarlarning hemmisi rusiyeningki bolghanliqtin, rusiyege kelgen qazaqistanliqlar bu tawarlarni dollargha sétip alidu. Ular mashinilarni sétiwélip, qazaqistan'gha élip kélidu. Bu shuninggha élip keldiki, birinchidin, rusiye iqtisadi üchün bu yaxshi, emma bu puqralar üchün yaxshi emes. Qoshna eldiki walyuta erzanlisa, démek shuning bilen bir qatarda milliy walyutimu turaqsizlinidu. Shuning bilen rusiyening iqtisadi bizni özige tartishqa bashlaydu. Rusiyege qarshi qaritilghan iqtisadiy cheklime bizge eks tesir béridu. Ehwal yaxshilanmaydu. Bolupmu addiy puqra üchün ehwal hetta bir nechche yillar mabeynide yenimu qiyinlishidu."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet