Qirghizistandiki prézidént saylimida Uyghurlarmu awaz bérishke teyyarlanmaqta

Ixtiyariy muxbirimiz firuze
2017-10-11
Élxet
Pikir
Share
Print
Qirghizistan prézidénti almasbék atambayéf(ongdin ikkinchi) we qirghizistan Uyghurlirining ittipaq jem'iyiti re'isi artiq hajiyéf(soldin birinchi) qatarliqlar Uyghur körgezmiside. 2017-Yili 22-iyul, qirghizistan.
Qirghizistan prézidénti almasbék atambayéf(ongdin ikkinchi) we qirghizistan Uyghurlirining ittipaq jem'iyiti re'isi artiq hajiyéf(soldin birinchi) qatarliqlar Uyghur körgezmiside. 2017-Yili 22-iyul, qirghizistan.
RFA/Firuze

Qirghizistanda 15 öktebir küni yéngi nöwetlik prézidént saylimi ötküzülmekchi. Netijide, mezkur döletning tarixida 5-chi prézidént saylinidu.

Bu saylamning bu dölette yashawatqan Uyghurlar üchün qandaq bir özgirish élip kélishini we Uyghurlarning bu saylamgha bolghan qarashlirini bilish üchün Uyghur jama'etchilikidiki bir qanche kishining pikirlirini soriduq.

Biz qirghizistan Uyghurliri aqsaqallar kéngishining re'isi mirzakim hajimgha muraji'et qilduq. U, saylamning qirghizistan Uyghurliri bilen munasiwetlik ikenliki we buninggha Uyghur jama'iti aktip qatnishidighanliqining sewebliri heqqide toxtilip mundaq dédi:
"Bizge millet ayrimaydighan, xudadin qorqidighan, yaxshi kishi kérek, men almasbék atambayéfning yoli bilen méngiwatqan soronbay jéyénbékofqa awazimni bérimen".

Qirghizistan asasiy qanuni boyiche her bir qirghizistan puqrasi din we millet tewelikidin qet'iy nezer saylamgha qatniship öz ixtiyarini ashkarilashqa hoquqi bar dep yézilghan idi. Bu toghrisida bishkek shehirining tökültash mehellisidiki ayallar kéngishining re'isi gulbahram iminowa qirghizistandiki Uyghurlar prézidéntliq saylimigha qatniship özlirining puqraliq wezipisini atquridighanliqi sözlep ötüp mundaq dédi: "Biz qirghizistan grajdanliri, biz bu döletning xatirjem halda bolushini xalaymiz, biz Uyghurlar az sanliq milletler qatarida saylamgha qatniship awaz bérishke hoquqimiz bar, biz elwette 15-küni a'ilimiz bilen saylamgha qatnishimiz".

Musteqil qirghizistan tarixigha qarighanda, bu döletni hazirghiche 4 prézidént bashqurghan. Emma ularning hemmisi xelq qozghilangliri bilen munasiwetliktur. Bügün'giche merkizi asiyada prézidéntliq hoquqlirini bir prézidént bashqisigha héch qachan saylam arqiliq, tinch yol bilen ötküzüp bermigen. Biraq qirghizistanda bolidighan bu qétimqi prézidént saylimi qirghizistan xelqi we merkiziy asiya üchün chong bir weqe bolup, belki bu bashqa döletler üchün ülge bolushi mumkin iken. Bu toghrisida siyaset penlirining namzati rehimjan hapizi öz qarashlirini bayan qilip, "Qirghizistan puqraliri xatirjem halda yashap, döletni qabiliyetlik insan bashqurushini shundaqla milletler ara, din we bashqa sahelerde cheklimiler bolmasliqini arzu qilmaqta. Ularning hemmisi saylamgha ümid bilen qaraydu. Her biri özlirini jelp qilghan namzatlargha ishench bilen qaraydu", dédi.

Prézidéntliqqa öz namzatlirini 12 shexs körsetken idi. Eng aldida boluwatqan ikki namzat so'oronbay jéyénbékof we ömürbek babanofning ehwaligha a'it 'knéws' torida yézilghan uchurlarda körsitilishiche, élip bélighan ray sinashlar boyiche, qirghizistan turghunlirinng 80% öz awazlirini ömürbek babanofqa béridighanliqlirini izhar qilishqa. Ularning arisida Uyghurlarmu bar.

Analizchilarning qarishiche, 2015 yildin bashlap qirghizistanda heqiqettin démokratik saylam ötküzülüwatidu, chünki shu yildin bashlap bu dölettiki saylamlarda éléktronluq bélet tashlash yolgha qoyulghan.

Qirghizistan saylam qanuni boyiche hazirqi prézidént almasbék atambayéf qayta saylinalmaydiken.

Shuni eskertish kérekki, qirghizistandiki 60 minggha yéqin dep qariliwatqan Uyghur jama'iti bu saylamgha aktip qatnishiwatqan bolup, bu Uyghurlar asasliqi bishkek shehiri we uning etrapidiki yéza-qishlaqlargha tarqalghan. Burundinla bu jumhuriyetlerde bar Uyghurlardin bashqa, ularning xéli köp qismini 1950-1960-yillarda Uyghur diyaridin köchüp kelgenler we ularning perzentliri teshkil qilghan bolup, ular özlirini qirghizistanning teng hoquqluq puqraliri dep qaraydu.

Toluq bet