японийә журнили: қирим мәсилисидә явропа билән америка түркийидин зор үмид күтмәктә

Ихтиярий мухбиримиз қутлуқ
2014.03.21
yaponiye-turkiye-qirim-rusiye-amerika-yawrupa.jpg Мәзкур журналдики әрдоған билән путинниң сүрити
RFA/Qutluq

Японийәдин чиқидиған шукан шинчав журнилиниң бу һәптилик санида “қирим мәсилиси путин империйисиниң һушуқини чиқиветиши мумкин” сәрләвһилик мақалә елан қилинған.

Мақалидә украина билән русийә арисидики қирим мәсилиси һалқилиқ тима қилинған болуп, русийә президенти виладемир путинниң қиримда қанчилик пут тирәп туралишиға баһа берилип,қирим мәсилисиниң өзини күчтүңгүр һесаблап келиватқан путин империйисини һушуқидин айриветиш еһтималлиқиниң юқирилиқини оттуриға қойған.

Мақалидә, владимир путин русийә ахбарат вастилириниң зияритини қобул қилғанда, русийиниң сучида ечилидиған тәрәққий тапқан сәккиз дөләт йиғиниға кимики қатнашмиса, у, шу дөләтниң ички иши һесаблинидиғанлиқи шундақла өзиниң һечқандақ дүшмининиң йоқлуқини баян қилғанлиқи ейтилған.

Мақалидә һазирқи вақитта қирим мәсилисидә пүткүл ишларниң русийиниң өз райи бойичә кетиватқанлиқи, әмәлийәттә болса украина мәсилисидә русийиниң украинаға әскәр киргүзүши вә әскәр санини ашуруши қатарлиқ барлиқ һәрбий һәрикәтлириниң украина һөкүмитиниң рухсити бойичә елип берилиши керәклики бәлгиләнгән болсиму, русийиниң буниңға пәқәтла әмәл қилмиғанлиқи билдүрүлгән.

Мақалидә “русийә украинаға 12 миңдин 30 миңға йеқин әскирини әвәтиш арқилиқ украинани тәлтөкүс өзиниң контроллуқиға елип болди. Русийәниң бу хил һәрбий күчи арқилиқ қирим мәсилисидә омуми хәлқ аваз бериш сайлимида шөбһисиз ғәлибә қилидиғанлиқи аллиқачан бәлгилинип болған иди” дейилгән.

Мақалидә америка президенти барак обаманиң русийә президенти виладемир путин қатарлиқ русийә рәһбәрлириниң америка вә явропадики саяһәтлиригә виза бәрмәслик җазасини қолланғанлиқиму алаһидә тилға елинған. Һәмдә “явропа бирлики қирим мәсилисидә русийә билән ортақ бир пикиргә келәлмиди. Сәвәби шәрқий явропа дөләтлири русийәни таза яхши көрүп кәтмәйду. Шу сәвәбтин улар қирим мәсилисидә русийәни қоллимиди” дейилгән.

Мәзкур журналдики мақалидә “явропа бирликидики бир қисим дөләтләрниң русийә билән болған енергийә җәһәттики еһтияҗи вә шундақла експорт - импорттин ибарәт сода алақисиниң чәмбәрчәс бағлинип кәткәнлики сәвәбидин явропа бирлики қирим мәсилисидә русийәгә күчлүк һалда тақабил туралмиди” дейилгән.

Мақалидә йәнә, явропа бирликидики дөләтләрниң русийә билән болған експорт сода қимитиниң 70 милярд доллар икәнлики шундақла бир қисим әлләрниң 6% енергийәсиниң русийәдин келидиғанлиқини мисал қилип көрситиш арқилиқ, путинға қирим мәсилисидә күчлүк бесим қилишта йәнила иқтисадий мәнпәтләрниң тосқунлуқ қиливатқанлиқини билдүргән.

Русийә президенти путинниң һазирқи вақитта, русийә хәлқиниң 67% иниң күчлүк қоллишини қолға кәлтүргәнлики мақалидә алаһидә әскәртип өтилгән.

Мақалидә һазирқи путин һакимийитиниң аҗиз нуқтиси дәп қаралған бир қанчә нуқтилар японийәлик оттура шәрқ иқтисад ишлири тәтқиқатчиси накашиманиң өзгичә қарашлири бойичә көрситилгән болуп, у, бу һәқтә мундақ қарашларни оттуриға қойған: “һазирқи путин империйиси сүрийә, ливийә, мисир қатарлиқ дөләтләр билән йеқинлишип шималий африқини қолға алмақчи болуватиду. Путин бәлким қара деңизни мәркәз қилған һалда һәрбий база қурушни нишанлаватқан болуши мумкин. Әгәр путин қиримни мәркәз қилған һалда қара деңизда һәрбий база қурса, әлвәттә улар түркийидики поспур боғизидин өтүп оттура деңизға кириши керәк. Шундақ әһвал астида, әгәр түркийә америка вә явропа бирликиниң тәклипи бойичә русийәни җазалаш мәйданида чиң туруп русийә қошунлириниң поспур боғизидин өтүшигә иҗазәт бәрмисә,русийәниң қирим арилини қолға елиши бир мәнисиз иш болиду. явропа бирлики билән америка һазир пүтүн ишәнчисини түркийәгә бағлап түркийәниң русийәниң тәклипини рәт қилишини күтмәктә. Бу үмид әмәлгә ашамду - йоқ? һазирчә бир немә демәк тәс. Түркийәниң електр мәнбәсиниң 32%,тәбиий газиниң 58% и русийәдин келиду. Әгәр түркийә явропа вә америкиниң тәклипи бойичә иш көрүп русийәни җазалиса, ундақта явропа бирлики билән америка оттура шәрқтики әрәб дөлити қатардин түркийәгә тәбиий газ йәткүзүп бериши керәк. Шундақ қилғандила қирим арилида пут тирәп туруватқан путин империйисиниң һушуқини чиқивәткәткили болиду” дегән.

Әмма, японийәдики бәзи оттура шәрқ сиясий иқтсад тәтқиқатчилири, түркийәниң қирим мәсилиси тоғрисида русийәгә сөз ечишини әсла мумкин әмәс дәп қарайдикән. Бу хилдики қараштикиләрдин бири болған мустәқил тәтқиқатчи ямада зияритимизни қобул қилип мундақ деди:

- Түркийә өзиниң бир қисим деһқанчилиқ мәһсулатлирини русийәгә експорт қилиду вә буниңдин көпләп пайда алиду. Шуңа түркийә өзиниң бу җәһәттики пайдисини қайрип қоюп,қирим мәсилиси тоғрисида русийә билән яманлишип қилишни халимиса керәк дәп ойлаймән.

Японийә һөкүмити болса 18 - март күни русийә президенти виладемир путинниң қирим рәһбәрлири билән қирим җумһурийитиниң русийәгә қошулғанлиқиға аит шәртнамигә имза қойғанлиқиға наразилиқ билдүргән, баш вәзир шинзо абе шу күни парламентта японийәниң бу мәсилидә явропа вә америка билән бир мәйданда икәнликини билдүргән иди.

Японийәлик оттура шәрқ иқтисад ишлири тәтқиқатчиси накашиманиң юқириқи қарашлири үстидә тохталған, зияритимизни қобул қилған түркийә һаҗи тәпә университетиниң дотсенти доктор әркин әкрәм қирим мәсилисидики түркийәниң мәйдани һәққидә тохталди.

Аваз улинишидин тәпсилатини аңлаң.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.