Rusiyelikler qaytidin stalinning heykilini ornitishqa intilmekte

Muxbirimiz ümidwar
2015-03-25
Share
stalin-heykel-305.jpg Stalinning yurti giruziyediki göri shehirige qoyulghan stalinning heykili.
Public Domain

Sabiq sowét ittipaqini 30 yil idare qilip, xelq'ara jem'iyette diktatoriliq bilen dang chiqarghan sabiq sowét ittipaqi kompartiyesining bash sékrétari, dunya kommunizm herikitining rehbiri stalin nöwette rusiyelikler teripidin qaytidin türlük shekilde eslenmekte, hetta uning heykelliri her qaysi rayonlarda ornitish teleplirimu otturigha qoyulmaqta.

Rusiyening “Sodiger” gézitining xewer qilishiche, rusiye kompartiyesining her qaysi rayonlardiki shöbiliri we bir qisim kompartiyige tewe emes ahaliler fashizmgha qarshi urush ghelibisining 70 yilliqigha ülgürtüp, stalinning heykilini ornitish heriketlirini qozghighan.

Stalin heykilini ornitish orlo shehiride tutush qilin'ghandin kéyin, yene krasnoyarsk, nizhnénowgorod, maxachkala kommunistlirimu hökümettin stalin heykilini ornitishni telep qilghan.

Melumki, 1923-1953-yilighiche sowét ittipaqini idare qilghan yosif stalin, 1953-yili ölgendin kéyin, sowét ittipaqi hakimiyitini igiligen nikita xrushéw 1956-yili sowét ittipaqi kompartiyesining qurultiyida stalinni ashkara tenqid qilip, uni diktatoriliq bilen eyibligen idi. Bu heriket netijiside stalin qarilinip, uning pütün sowét ittipaqidiki hemme yerlerge tiklen'gen heykelliri birmu-bir élip tashlan'ghan idi. Xrushéw stalinni eyiblesh herikitini yene “Shexske choqunushqa qarshi turush” dep atighan bolup, bu xil heriket stalinning heykellirini chéqip tashlash we uni tenqid qilish qatarliqlarni öz ichige alghan idi.

Gorbachow dewride sowét ittipaqida ashkariliq bashlan'ghandin kéyin stalinning 30 yilliq hakimiyiti jeryanidiki jinayetliri téximu köp ashkara qilindi. Sowét ittipaqi yimirilgendin kéyin bolsa, stalin sowét ittipaqi xelqige balasi -apetlerni élip kelgen, milyonlighan insanlarning siyasiy teqibleshler, ichki urush, acharchiliq qatarliqlarning qurbanigha aylinishini keltürüp chiqarghan bir “Yawuz” we “Zomiger” süpitide teshwiq qilin'ghan idi.

Yillar ötüp, rusiye wladimir putin dewrige kirgende, bolupmu, yéqinqi waqitlardin buyan rusiye bilen gherb arisida ixtilaplarning köpiyishige egiship, stalin dewri we stalinning töhpilirini medhiyilesh hem qaytidin gewdilendürüsh keypiyatliri meydan'gha chiqiwatqanliqi melum boldi. Sowét-gérman urushigha a'it köpligen téléwiziye filimliri, höjjetlik filimler ishlinip, uningda stalinning sowét ittipaqining gitlér gérmaniyesi üstidin ghelibe qazinishida oynighan roli mu'eyyenleshtürüldi. Netijide, yéqinqi yillardin buyan stalinning tarixtiki roli we siyasiy musapiliri heqqide qaytidin munaziriler kötürülüshke bashlighan idi.

Bu yil, yeni 2015-yili, 9-may küni 2-dunya urushi axirlashqanliqigha 70 yil toshidu. Stalin rehberlikidiki sowét ittipaqi hökümiti 9-may künini dölet boyiche ghalibiyet küni qilip békitken bolup, bu künning bu yil 70-qétimliqining ötküzülüshi aldida turmaqta.

Ruslar teripidin hazirmu “Ulugh weten urushi” dep atiliwatqan 1941-1945-yilliridiki sowét -gérman urushining ghelibisining 70 yilliqini xatirilesh üchün bu yil 9-mayda moskwa zor xatirilesh murasimi ötküzülidighan bolup, bu pa'aliyetke wladimir putin xitay dölet re'isi shi jinping, shimaliy koréye rehbiri kim junyun we bashqilarni teklip qilghan.

Mezkur xatire küni munasiwiti bilen rusiyening her qaysi jaylirida stalin heykilini tiklesh bashlan'ghan bolup, rusiyening “Néwsru” torining yézishiche, rusiye kommunistlar partiyesi sochi shehirige stalinning heykilini ornitishni telep qilghan shuningdek mezkur telepnamige bir qanche ming adem imza qoyghan. Sochi eslide stalinning yaxshi köridighan dem élish shehiri bolup, bu yerde stalinning dachisi jaylashqan idi. Sochiliqlar 2008-yili bu sheherge stalin, rozwélt we chérchilning heykilini ornatqan. Bu yil, 2-ayning 5-küni, yalta shehirige 1945-yili, 2-ayning 11-künidiki yalta yighinining xatirisi üchün stalin, amérika prézidénti ruziwélt, en'gliye bash ministiri chérchilning birge orunduqta olturghan heykili ornitilghan.

Yalta yighini 2-dunya urushidin kéyinki dunya tertipini qaytidin ornitish roligha ige bolup, elwette, bu yighin rohi eyni waqittiki xitayning teqdiri, jümlidin mongghuliye, Uyghur élining siyasiy teqdirining xitay bilen sowét ittipaqi arisidiki söhbetke baghlinishidiki muhim amillardin biri idi.

Xewerlerdin melum bolushiche, rusiye kommunistliri rusiye dumasidin moskwa shehirige stalinnng heykilini qaytidin ornitishni telep qilghan bolup, bu telep muzakire üstide turmaqta. Uningdin bashqa yene rusiyening wladimir, saratow, lipéskiy we bashqa oblastlirida hem yaqutiye jumhuriyitide stalinning heykilini ornitish telepliri otturigha chiqqan idi.

Rusiye kompatiyesi yene rusiye hökümiti we parlaméntidin wolgagrad shehirining namini qaytidin stalin'grad dep atashni telep qilghan.

Intérfakisning yézishiche, rusiye dumasining mu'awin bashliqi, rusiye kompartiyesining mu'awin re'isi iwan mélnikow döletni 30 yil idare qilghan stalin shexsning moskwada heykili bolmasliqi “Heyran qalarliq” we “Yawayiliq” dégen. U fashizmgha qarshi urushta stalinning alahide töhpisi barliqini chetke qéqish mumkin emeslikini sherhligen. Elwette, rusiyede stalinning heykilini ornitishqa qarshi turushum omumyüzlük keypiyattin ibarettur.

Analizchilar qarishiche, ukra'ina krizisi netijiside gherb bilen rusiye arisidiki ixtilaplarning küchiyishige egiship, rusiyede stalin, jümlidin sowét ittipaqi dewrini séghinish keypiyati téximu rawajlanmaqta. Hetta, re'isige prézidénti wladimir putinning yawro-asiya iqtisadiy ittipaqini qurup, sabiq sowét ittipaqini, hetta rusiye impériyesini bashqiche xil shekilde eslige keltürüshke tirishiwatqanliqigha a'it pikirlermu otturigha qoyulmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet