Yaponiye zhurnili: "Shi jinping bi'aramchiliqtin sénkaku arilida majira tériwatidu"

Ixtiyariy muxbirimiz haji qutluq qadiri
2016-08-23
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitay déngiz charlash paraxoti majira arisidiki aral sénkakugha tewe rayon'gha yéqin kétiwatqan körünüsh. 2012-Yili 17-dékabir.
Xitay déngiz charlash paraxoti majira arisidiki aral sénkakugha tewe rayon'gha yéqin kétiwatqan körünüsh. 2012-Yili 17-dékabir.
AFP

Yaponiyediki nopuzluq zhurnallardin biri bolghan "Shukan shincho" namliq siyasiy we ijtima'iy mesililer zhurnilining bu heptilik sanida "Shi jinping bi'aramchiliqtin sénkaku arilida majira tériwatidu" namliq yaponiye bilen xitay munasiwetlirige da'ir siyasiy analiz maqale élan qilindi.

Mezkur maqale yaponiye, koréye, xitay tashqi ishlar ministirliri 23-awghusttin bashlap tokyoda élip baridighan üch dölet söhbet yighinining harpisida élan qilinip, keng oqurmenlerning bu qétimqi üch dölet uchrishishigha bolghan qiziqishini téximu bek ashuruwetti.

Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan qanunshunas yamada: "Elwette, bu qétimi yaponiye bilen xitay söhbitide sénkaku arili mesilisining asasiy téma qilinishi hemmimizning ümidi bolsa kérek dep oylaymen. Chünki, xitay terep hemishe bizge tehdit sélip kéliwatidu. Biz mesilini tinchliq bilen hel qilishqa tirishiwatimiz. Biraq, xitayning niyiti bashqiche" dédi.

Yaponiye n h k téléwiziye qanilining 22-awghusttiki bu heqtiki xewiride körsitilishiche, yaponiye tashqi ishlar ministiri fumi'o kishida muxbirlargha bergen bayanatida, bu qétimqi uchrishishta aldi bilen shimaliy koréyening üzlüksiz élip bériwatqan uzun musapilik bashqurulidighan bomba siniqi mesilisini muzakire qilish bilen birge, özining xitay tashqi islar ministiri wang yi bilen sénkaku arili mesilisi üstide söhbet élip baridighanliqini bildürdi.

Tashqi ishlar ministiri fumi'o kishida xitay tashqi ishlar ministiri wang yining bu qétimqi yaponiye ziyariti, uning shi jinping hakimiyet béshigha chiqqandin buyanqi tunji qétimliq yaponiye sepiri ikenlikini ilgiri sürdi.

N h k ning xewiride déyilishiche, xitay tashqi ishlar ministirliqining bayanatchisi lu kang béyjingda muxbirlarning bu heqtiki so'allirigha jawab bergende, wang yining yaponiyening teklipige bina'en ziyarette bolidighanliqini, rayon xaraktérlik bixeterlikni tereqqiy qildurush we tinchliqni emelge ashurush ziyaretning asasliq meqsiti ikenlikini tekitligen.

Yaponiye "Shokan shu cho" zhurnilidiki maqalide körsitilishiche, 15-awghustqiche 200 din 300 giche xitay béliqchi kémiliri we 15 déngiz charlighuchi qoghdash paraxoti yaponiye déngiz tewelikidiki sénkaku arili etrapigha 28 qétim qanunsiz kirgen. Besh künde ichide 72 paraxot qanunsiz halda yaponiye déngiz tewelikide heriket qilghan. Bu xil hadisilerge nisbeten yaponiye hökümiti bu yil kirgendin buyan 30 qétim xitaygha naraziliq bildürgen.

Yaponiye terepning ashkarilishiche, xitay kémisazliq ishlirida chong tiptiki paraxot ishlepchiqirish qétim sanini ashurghan bolup, xitayda 2012-yilighiche chong tiptiki paraxotlardin jem'iy 40 i bolghan bolsa 2015-yiligha kelgende bu paraxotlarning sanini 120 ge yetken.

Amérikiliq mutexessisler xitayning kémisazliq sana'itige baha bérip:"Xitay sherqiy déngiz tewelikide herbiy heriket élip bérish üchün kémisazliq sana'itining sür'itini tézletken" dégen

Maqalide:"Yaponiye bash weziri shinzo abé 3-awghust yaponiye ichki kabinétini qaytidin teshkillep xitaygha qarshi bir qisim erbablarni wezipige qoyghanliqi üchün xitay kompartiyesi buninggha qarshi sénkaku arili etrapida heriket élip barmaqta" déyilgen.

Yaponiyediki bir qisim közetküchilerning qarishiche, bu qétim shinzo abéning tomomi inada xanimni yaponiye dölet mudapi'e ministiri qilip teyinlishi xitay terepni qattiq bi'aram qilghan bolup, tomomi inada xanim ilgiri bir qanche qétim yasukuni buzrukwarlar mazarliqini tawap qilip xitayning chishigha tekken iken.

Xitayning üzlüksiz halda sénkaku arili etrapida heriket élip bérishining sewebi heqqide toxtalghan xelq'ara mesililer mulahizichisi fumiya shinoxara "Gollandiye xelq'ara sot mehkimisi jenubiy taqim arallirini xitaygha tewe emes dep höküm chiqarghandin kéyin, xitay buningdin qattiq chöchügenliki üchün derhal sénkaku arili etrapida majira térishqa bashlighan bolushi mumkin" dep baha bergen.

Maqalide déyilishiche, yaponiye sikuba uniwérsitétining sabiq proféssori homari indo sénkaku arili mesilisi heqqide toxtilip:"Yéqinda la'osta chaqirilghan sherqiy jenubi asiya elliri tashqi ishlar ministirliqi yighinida shi'i jinping bir qisim döletlerge iqtisadiy yardem bérishke wede qilghan asasta ularni gollandiye xelq'ara sot mehkimisining jenubiy taqim aralliri mesilisidiki hökümige qarshi chiqishqa we ular üstidin shikayet qilishqa küshkürtken we shundin kéyinla sénkaku arili majirasini tirishqa bashlidi" dégen.

Maqalide bayan qilinishiche, xelq'ara mesililer mulahizichisi fumiya shinoxara, yaponiye bilen xitay munasiwitining yamanlishishi xitayning ichki weziyiti bilen munasiwetlik ikenlikini ilgiri sürgen bolup, u,sözide:"Jenubiy taqim aralliri mesiliside xitaydiki démokratchilar xitay kompartiyesining öktemlik qiliwatqanliqini tenqid qilghanliqi üchün shundaqla xitayning ichki weziyitide dawalghush yüz bériwatqanliqi sewebidin shi jinping xitaydiki puqralarning diqqitini burash üchün sénkaku arili majirasini tiriwatidu" dégen.

Maqalide otturigha qoyulushiche, yaponiye sikuba uniwérsitétining sabiq proféssori homari indo xitayda söz erkinlikining yoqluqini bayan qilip:"Xitay kompartiyesidin ibaret bir partiyelik tüzümde puqralarning öz pikrini erkin bayan qilishimu jinayet hésablinidu" dégen.

Maqalide shundaqla 11-awghust yaponiye déngiz tewelikide talapetke uchrighan xitay kémichilirining yaponiye déngiz qoghdash qisimlirining yardimige érishkenlikini alahide eskertken we xitay terepning buninggha rehmet éytqanliqini bildürgen.

Yaponiye metbu'atliridin "Asahi shimbun", "Yomi'uri shimbun" gézitliride déyilishiche, bu qétimqi tokyoda chaqirilghan üch dölet tashqi ishlar ministirliri uchrishishida yaponiye terep köprek sénkaku arili mesiliside xitay terep bilen sözlishishni nishan qilidiken.

Yaponiyede pa'aliyet élip bériwatqan Uyghur teshkilatliridin yaponiye Uyghur jem'iyitining re'isi ilham mahmutning bildürüshiche, ikki dölet munasiwitining nacharlishishi yaponiyede Uyghur mesilisini anglitishqa we yaponlarning Uyghur mesilisige bolghan qiziqishini qolgha keltürüshte köp paydiliq iken.

Yuqiriqi awaz ulinishidin tepsilatini anglang.

Toluq bet