Шаңхәй гуруһидики баш министирлар астанаға җәм болди

Мухбиримиз үмидвар
2014.12.15
shanghai-hemkarliq-305.png Хитай баш болуп қурған шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиниң рәсми вә күзәтчи әзалири
Wikimedia Commons


Шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиға әза дөләтләрниң,йәни русийә, хитай, қазақистан, қирғизистан, өзбекистан, таҗикистан баш министирлири15 - декабир күни қазақистан пайтәхти астанаға җәм болуп, мәзкур тәшкилатниң бир қатар мәсилилирини муһакимә қилди. Бу йиғинға йәнә көзәткүчи дөләтләр вәкиллириму иштирак қилди.

Мәзкур баш министирлар йиғини украина мәсилиси түпәйлидин русийәниң ғәрб билән болған зиддийәтлири өткүрлишиватқан пәйткә тоғра кәлди.

Бу қетимлиқ баш қошушниң хуласиси сүпитидә шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиниң 2015 - йиллиқ хамчоти бекитилди. Болупму, әң муһими шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиниң тәрәққият банкиси билән тәрәққияти фонди тәшкилати қурушқа аит иишларни башлаш пүтүшүлди.

Русийәниң хәвәрләр агентлиқиниң йезишичә,буниңдин башқа йәнә шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиға әза дөләтләрниң таможна хизмәтлири саһәсидики һәмкарлиқлар, вә таможна хизмәтлириниң аманлиқ саһәсигә аит һәмкарлиқлири тоғрисидики һөҗҗәткә имза қоюлған.

Шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиға әза дөләтләр баш министирлири йиғинида йәнә узара сода алақилиридә һәр қайси дөләтләрниң миллий пул бирликини ишлитиш мәсилиси оттуриға чиқирилған. Русийәниң “известия”гезитиниң йезишичә, қазақистан баш министири кәрим мәсимоф узара содида өз дөләтлириниң пулини ишлитишни оттуриға чиқарған болуп, униң пикри шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиға әза дөләтләрниң содисида америка доллирини ишләтмәсликтин ибарәт иди.

Узара содида америка доллири ишлитиштин рубли вә хәлқ пулиға өтүш мәсилиси йеқинқи вақитлардин буян русийә вә хитай арисидиму муһакимә қилиниватқан болуп, илгири владимир путин билән ши җинпиңниң учришишлирида шуниңдәк хитай баш министири ли кечаңниң бу йил 10 - айдики москва зиярити җәрянида йәнә муһакимә қилинған иди. Әмма, мутәхәссисләр, русийә - хитай содилирида америка доллирини ишлитиштин ваз кечишниң сиясий характерға игә икәнлики, әмәлийәттә пул қиммити муқим болмиған бу дөләтләрниң буниңға көчүши қийин икәнликини көрсәткән болуп, америка җорҗи вашингтон университетиниң иқтисад пәнлири бойичә доктор кандидати вә тәклиплик оқутқучи пәрһат билгинму шу пикирни илгири сүриду.

Пәрһат билгинниң қаришичә, қазақистан, қирғизистан, өзбекистан, таҗикистан қатарлиқ дөләтләрниң миллий пуллириниң қиммити муқимсиз болуп, бу пулларни содида һесаватқа ишлитиш техиму қийин.

Әмма, қазақистан билән хитайниң сода - иқтисадий мунасивәтлири мәркизий асия районида әң зор болуп, хитайниң сода шериклири җәһәттә русийәдин қалсила қазақистан туриду. Икки дөләт сода миқдари 30 милярд долларға йетип қалған. Шаңхәй һәмкарлиқиға әза дөләтләр баш министирлири йиғинидин бир күн бурун хитай баш министири ли кечаң қазақистанда рәсмий зиярәт елип берип, икки дөләт сода - иқтисадий вә сиясий мунасивәтлирини техиму ашурушни тәкитлигән шуниңдәк икки тәрәп арисида йеңидин 14 милярд доллар қиммитидә һәр хил келишимләр имзаланған.

Қазақистанниң сода - иқтисадий җәһәтләрдин хитайвә русийәгәтайиниши күчлүк болуп, мәсимоф қазақистан миллий пулини әмәс, бәлки хитай вә русийә пуллирини нәзәргә алған болса керәк.

Шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиниң бу қетимқи баш министирлири йиғини русийә билән ғәрбниң украина мәсилисигә аит зиддийәтлири өткүрләшкән пәйиткә тоғра кәлди. Буниңдин башқа йәнә икки һәптиләрдин кейин русийә, қазақистан вә беларусийәниң әзалиқидики явро - асия иқтисадий иттипақи рәсмий иш башайлайду, бу совет иттипақи йимирилгәндин кейин русийәниң башчилиқида мәйданға кәлгән йеңи иқтисадий вә сиясий иттипақ болуши мумкин. Буниңға қирғизистан вә әрминийә қизиқмақта. Мәзкур йеңи иттипақ хитайни хошал қиламду яки әнсиритәмду? бу бир муһим анализ нуқтиси болмақта.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.