"Iyi partiye": "Sherqiy türkistanliqlarning dert-elimi bizningmu dert-elimimiz"

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2018-05-23
Élxet
Pikir
Share
Print
turkiye-saylam-iyi-partiyesi.jpg
turkiye-saylam-iyi-partiyesi.jpg
Photo: RFA

Uyghur diyarida atalmish "Terbiyelesh merkizi" nami astida Uyghur we qazaqlarni lagérlargha yighip, méngisini yuyush siyasiti élip bériliwatqan bügünki künde türkiyede dölet re'islik saylimi bilen parlamént ezaliri saylimining teshwiqat xizmetliri resmiy bashlandi. Undaqta 6-ayning 24-kün élip bérilidighan mezkur saylamda utup chiqqan siyasiy partiye we parlamént ezaliri Uyghur mesilisige qandaq qaraydu? ular hakimiyet béshigha kelgen teqdirde Uyghurlargha qarita qandaq bir siyaset élip barar? dégen'ge oxshash so'allargha jawab tépish üchün bu qétimqi saylamgha qatnishidighan partiyelerning rehberliri we bezi parlamént eza namzatliri bilen söhbet élip barmaqchimiz.
Bügünki progragrammimizda "Iyi partiyesi" ning mu'awin re'isi isma'il qonjuq ependi bilen söhbet élip barduq.

"Hörmetlik isma'il qonjuq ependi saylam yéqinliship qaldi, Uyghurlarning nöwettiki weziyiti bekla éghir. Partiyingiz parlaméntke kirse bu heqte némilerni qilmaqchisiz?" dégen so'alimizgha u mundaq jawab berdi: "Bizde burun qilghan xizmetler kélechekte qilidighanlarning béshariti dégen bir söz bar. Biz burun sherqiy türkistan üchün némilerni qilghan bolsaq bundin kéyinmu shularni qilimiz. Hazir sherqiy türkistanda insan heqliri depsendichiliki bar. Ismida 'iyi', yeni 'yaxshi' sözi bolghan bir siyasiy heriketning insan heq we hoquqliri depsendichiliki boluwatqan bir jayni közdin saqit qilishi ulargha ehmiyet bermesliki, körmeslikke sélishi, u mesilini kün tertipke élip kelmesliki mumkin emes. Uning üchün biz 'iyi' partiye, yeni yaxshi partiye bolush süpitimiz bilen qeyerde ézilgen xelq bolsa, qeyerde insanlargha zulum boluwatqan bolsa uninggha qarshi chiqimiz. Partiyemizning ismigha yarishidighan bir siyaset élip barimiz".

"Uyghurlarning weziyiti hazir intayin éghir partiyingiz ulargha ige chiqamdu?" dégen so'alimizgha isma'il qonjuq ependi mundaq jawab berdi: "Sherqiy türkistanda Uyghur qérindashlirimizning xitayning éghir zulumi astida derd-elem tartiwatqanliqini yaxshi bilimiz. Elwette ulargha ige chiqimiz. Ularning dert-elimi biz iyi partiyeningmu dert-elimi hésablinidu".

Türkler burundin tartip Uyghur dewasigha alahide köngül bölüp kelmekte. "Uyghurlarning ötken yili 7-aydin tartip atalmish 'terbiyelesh merkizi' nami astidiki lagérlarda tutup turulushi, hetta türkiyediki oquwatqan Uyghur oqughuchilarni yurtigha chaqirishidek weqeler türkiyediki kichik gézit we téléwizyelerde xewer qilip tarqitilghan bolsimu, hazirghiche türkiye hökümiti xitaygha qarshi naraziliq bildürmidi. Buning sewebi néme?" dégen so'alimizgha "Iyi" partiye mu'awin re'isi isma'il qonjuq ependi mundaq jawab berdi: "Hökümetning dunya köz qarishi bilen munasiwetlik bir mesile dep qaraymen. Ularning siyasitide türkiy milletler yoq. Hökümet iraq kerküktiki türkmenlerge bolsun, balqan döletliridiki türklerge bolsun yaki sherqiy türkistanliqlargha bolsun héch qachan köngül bölmidi. Ularni tilgha almidi. Türkiy milletler dunya medeniyitige zor töhpe qoshqan. Bügün sherqiy türkistanda boluwatqanlarni qobul qilish mumkin emes. Pelestin mesilisimu türkiyening muhim mesililiridin biri, emma pelestin mesilisini tilgha alghan waqtida sherqiy türkistan mesilisini tilgha almasliq, körmeslikke sélish insanliqqa yarashmaydighan bir hadise".

"Burun türkiyediki bezi partiyeler, parlamént ezasi namzatliri, saylam jeryanida Uyghur mesilisige köngül bölidighanliqini éytqan bolsimu, hakimiyet béshigha kelgendin kéyin Uyghur mesilisini tilghimu élipmu qoymighan idi. Silerning iyi partiyemu parlaméntke kirgendin kéyin mezkur mesilini untup qalarmu?" dégen so'alimizgha u, mundaq jawab berdi: "Buni untush mumkin emes. Méning chong dadam sherqiy türkistandiki qeshqerdin kelgen. Atilirimni qandaqmu untup qalimen? unutsam kishiler yüzümge tükiridu. Bu mumkin emes".

"Türkler bilen Uyghurlar qérindash millet. Türkiyediki Uyghurlarning sanimu az emes. Undaqta bügünki bundaq bir éghir weziyettin Uyghurlarni qutuldurush üchün némilerni qilish kérek?" dégen so'alimizgha isma'il qonjuq ependi mundaq jawab berdi: "Eslide dunyadiki herqaysi döletler sherqiy türkistandiki éghir weziyetke inkas qayturmaywatidu. Körmeslikke séliniwatidu. Buning sewebi xitayning bir yérim milyard nopusqa ige bir dölet bolushidin bolsa kérek. Emma bu mesilige qarita türkiye aktip pozitsiye bildürse bolidu. Xitay türkiyege köp mal satidu, türkiye hökümiti xitay mallirigha cheklime qoysa bolidu. Uyghur qérindashlirimizning bésimdin qutulushi üchün türkiye hökümiti xitay hökümiti bilen bu heqte muzakire élip barsa bolidu. Emma türkiye hökümitining hazirghiche bundaq bir siyasiti bolmidi. Xudayim buyrusa saylamdin kéyin qurulidighan hökümet bundaq siyasetlernimu élip barar".

Isma'il qonjuqning chong dadisi qeshqerdin köchüp kelgen bolup, u, burun 450 ming ezasi bar türkiye kadirlar uyushmisining re'islik wezipisini ötigen idi.     

Türkler Uyghurlar bilen qérindash xelq bolghachqa her da'im Uyghurlargha hésdashliq qilidu. Emma hökümetler xitay bilen bolghan munasiwitini nezerde tutup, xitay dölitige naraziliq bildürmeydu. Dunyadiki Uyghurlar türkiyede saylam bolsa yéngi hökümet qandaq bir siyaset élip barar dep mezkursaylamgha diqqet qilmaqta. 6-Ayning 24-künidiki dölet re'isi saylimigha 5 dölet re'isi namzati, parlamént ezasi saylimigha 8 siyasiy partiye ishtirak qilidu. Parlamént ezasi namzatliri ichide Uyghur mesilisige hésdashliq qilidighan kishilerning köplüki kishilerning diqqitini tartmaqta.

Toluq bet